ATTENTION !
Ce supplément au dictionnaire Favereau (version bleue, 1992 – puis rééditions dans divers formats de couleur verte, jaune...) n'est pas un lexique autonome, ni indépendant de l'usuel d'origine (d'où de multiples + qui signifient ajouts). De plus, le passage par le serveur FTP (wanadoo) lui fait perdre quelques caractères d'origine (.doc). Mais cette version en .htm reste quand même préférable à celle du créateur de sites utilisé (cf. pages d'accueil), qui ne reconnaît pas les signes phonétiques (API) et qui plus est remet parfois l'arabe (étymologie) à l'envers (pour l’arabe cf. > caractères spéciaux : Times New Roman – tout en bas de liste). Par ailleurs, outre ces questions de transcodage, il reste diverses coquilles du tapuscrit que l'on s'applique à corriger avec le temps.
Cet ouvrage, réalisé en vue de la publication d'un dictionnaire « version papier » augmenté, n'est pour le moment qu'un document de travail destiné aux doctorants en lexicographie. Malgré ses défauts, nous avons pensé utile de le diffuser tel quel.
FF
(933 pages en corps 12 de supplément au DBC 1992 – 19/10/2008)
Cf.
ABRÉVIATIONS / BERRADURIOU (GFF
1992 p. XIV) > FIN
A
A (NL – Alpes) > ALPE(S)
« A+ » (texto etc.) cf. > KENÔ (& cf. - hum.- kenav’ / bar rav’ : « à+ à la rav(e) » – Ph 2001)
À + & la mère à Joseph (Région. – G.Sand) > e vamm da Job…
AA (NR < Agnona – cf. gaul onna fleuve – Internet)
« AAK » (arg. beur – A.I. < arab ﻚﺎﻫ hâk ! tiens (toi & var. / f./pl.) ! : « aak les bonbons ! »… - A.I.) idem + DAL / DEL ! : dal, Mohamed !
« ABÂ » (gallo : à bas, & en bas > n. : un "abâ" – cf. esp. abajo) Cf. (d’an, & en) nias / niaz*° (< dias / diaz*° = traoñ / traou & var. > en hias, er gias : teurel d’en / er g[u]ias Wu 19° – cf. W, E + Chon etc.)
& à bas
(tombé) > (deut diwar ar gazeg) a-ruilh (T<JG)
ABACA (textile des Philippines < esp. abacá) idem > abaka (m.)
ABACULE (de
mosaïque = tesselle) cf. tamm (karrez(ad)…)
ABADIE (NF & NL – oc = abbaye)
+ LABADIE (NF // LABAYE + LABBÉ) =
ABAISSE-LANGUE
(Med.) > astellig-teod f.-où
ABAISSEMENT + n.vb. (an / un) ISELLA(A)D /
IZELLÂD° / IZELAAT* < -at* : an izelaat (m. & var. – loct
> (un) « dizellad » Prl)
+ (v-br in gouriselder) > gouriselder /
-z-*° m.
ABAISSER + =
& abaisser une perpendiculaire diskenn un askwerenn (Mat.<JM)
& (fig.) m’abaisser à… + mont war bennoù ma
daoulin da… (T<JG)
+ Elle s’abaisse pour [mieux] conquérir / séduire
(Th. 18° angl. – Sheridan : She stoops to conquer) > Stouiñ
(a ra) a-benn konkeriñ / lubaniñ
ABALONE (angl.
US – syn.) > ORMEAU : O(U)RMEL(ENN)…
ABANDON + =
& une maison à l’abandon & un ti disirit / dizirit*° (/dizirit/ Prl)
ABANDONNATAIRE cf. dilesour / -z-*°
ABANDONNÉ,-E DILESET / DILEZET*°
+ parf.
(ardoisière – désaffectée) NAC’HET : ur vengleuz nac’het
(Y.Gow<HB) & maison… > ti
nac’het (EE) + (parf. Ku<EE) DISPRIZET
& enfant abandonné = bugel a(m)bandonet, dileset... & dianzavet
+ (&
enfant trouvé) = KAVAD m. (f.-enn-ed) : degaset da gavad (di – T<JG)
ABANDONNER + DILAOSKal (Prl) & (il a) abandonné son métier laosket (en deus) e vicher (T<JG)
& s'abandonner ‘n im laoskein da…/ get… (Prl)
+ la pie a abandonné son nid ar bik he deus kazet he neizh (T<JG)
+ votre lucidité vous a abandonné aet hoc’h anaoudegezh diganeoc’h (T<JG)
ABANDONNIQUE (Psych.) cf. (kaset da g\) kavad (m. & > ad.)
ABAQUE idem > abakenn (Mat.<JM)
ABASIE (gr a-+basis) idem > abasiezh f.
ABASOURDIR + cf. appr. BADAOUiñ : badaouet o kleved se (T<JG)
ABÂTARDIR + traoù avoltet (Prl)
ABATAGE, ABATANT, ABATÉE (vx – Rob.) > ABATT-
ABATS + & (de boucherie) TORIOÙ (T<JG)
ABAT-SON + cf.
harz-son (m.-où & -enn,-où)
ABATTAGE + & de l’abattage au travail TROC’H : troc’h ba e labour (& > he jeu… - Ph) + FONN : graet fonn (T<JG)
ABATTANT + & à abattant cf. gorre-gousi / -z-*°
ABATTEUR,-SE + Lahet zou ety er bocer / Tri éjon ha dihue annuer (W1880<PL)
ABATTIS + (& var. : abattes – Jura etc. : taillis =)
ABATTOIR +
parf. (W) BOSSEREZH / BOSEREZH f.-ioù : d’ar vosereh (L.H.)
ABATTRE +
loc. TAOL (TEUREL>TAOL-) : d’he zaol (gwezenn -W<FL & NA
285 / bêcher teul douar – Wu & gw. W1880<PL : turel &
taul- = taul)
& abattre le muret freuza ar vur (T<JG) + être abattu dont / mont d’an traoñ (T<JG)
& abattre du travail (vb) dijabl’ (W) & distlab’ labour (Prl)
& abattre la poussière LAZañ ar boultrenn / poultr (T<JG=Ph)
& abattre qun (en luttant etc.) + cf. leuriañ, link®añ, pradañ (ub)
&
s’abattre sur qun (mal) KOUEZañ war ub (T<JG) + KROG
(ar c’hleñved du) war ar moc’h
+ achever d’abattre PEURZISPENN (ti… – T<JG & Ph)
ABATTU,-E
(adj.) FAEZH (& cf. faezhet & distoket > DISTOK) +
DISKARET (fig. – T<JG) & cf. bec’h warnon…
& (pp.) + cf. il sera abattu + > hennezh a yelo d’an traoñ (T<JG)
ABAT-VENT… + & var. ababañchoù (Sun < NA) & avemantoù + koñtrevañchoù (Wi<FL)
ABBEVILLE (NL < abbé+ville – cf. NL Kernanad /-t – Ph&T…) =
& Abbevillais,-se > Abbevilliz (pl.)
ABCÉDER (Med. – former abcès) GORiñ + (en furoncle) HESKEDiñ
ABCÈS + il
faut crever l’abcès (& fig.) >
ret d’ar gor tarzhal (& -iñ – W) & lak da darzh-
& cf. (formé en) abcès + bulumet & cf. arouez (al laezh…) & beskoul, hesked, troell (T<JG)
+ ayant des traces d’abcès (irvin saoz & patatez) garzennet (T<JG)
ABD- (NF =
serviteur > Abd-el-Kader < qd«r
serviteur de pouvoir, Abdallah, Abdelaziz tout-puissant – Abd-el-Krim,
Abdelfatah, Abdellatif – du bienveillant – & Abderrahmane – du
miséricordieux) cf. // br-gall... AB- (NF Abalea…)
ABDIQUER +
& je n’abdiquerai (renoncerai) pas > me a zalc’ho ma zroad er par (T<JG)
ABDO > ABDOMEN + ABDOMINAUX
& faire
tes abdos (Sp.) > c’hoari gant
da dor / teur (ub)
& (personne au ventre « en tricot ») sans abdos > KOF STAMM (m.-où)
ABÉCÉDAIRE + & abece (C.
& -er) : Levric an A B C (GReg<HB)
« ABÉCHER »
(gallo: nourrir au bec < bec – celt-gaul. – cf. > br.m & loc.)
abechiñ
ABÉE ( < bée) cf. (toull-) c’hwi & > (ar) fi (m. - Plz & Big-Kap)
ABEILLE + (cf.
Region. « beko » < gaul. – L. – & Région. : avette)
ABEL (1 – NP)
+ & Fils maudit de
+ cf. (hum. – jeu de mots > pseudo. / a-bell hag… ) Abel a-dost…
ABEL (2 – anc frç & able : NL Pont d’Able : peuplier blanc < alba)
ABÉLIEN idem : group abelian (Mat.<JM)
ABER + (& cf. étym. celt. *ad+bero =
ber & br.N. Aberdeen / gaél. inbher > Inverness…) :
Bro an Aberioù (Goueled Leon)
& fond d’aber lost an aber (& al Loc’h
– NL)
& l’Aber-Ildut + Richer an Aber
(Li<YR)
ABERDEEN (NL Écosse – brit. : aber + NR Dee
– cf. / gall. & / gaél-irl inbher: Inverness)=
ABERDEEN-ANGUS (bovin < NL Écosse N.) idem :
aberdeen-angus
ABERRANCE diboellañs f.-où (& cf. diboellamant m.-où)
ABERRI (basq. : néol. 19° < (h)erri-a le pays : Euskal Herria le Pays Basque – 7 provinces / Euskadi 1936, 1977 : C.A.V. – Communidad Autonoma Vasca : Bizkaia, Gipuzkoa & Alaba)
& Aberri Eguna (basq. egun jour – de la patrie basque) = Aberri Eguna Gasteiz (F.K. 1934)
ABIÉTACÉE / ABIÉTINÉE > gwez sap(in) coll.-enn-où
ABIÉTIN -SAP(IN) – Cf. coat-sap
(W1880<PL)
ABÎME + en
abîme (& > abyme – en ce sens surt.) melezouret (& -ek* <
Diwan), & (var.) : mil(l)iouret
ABÎMER + (oeuf, tissu etc. – parf.) MARL(O)UINañ (TK<MxM) : traou marlouinet + (cultures) DIRAÑSiñ : dirañset ar parkad kaol ged ar saout (Prl - & cf. rañv,-ad / -at*) + parf. (fruits : poires etc.) BLOÑSiñ : per bloñset (Prl=Ph)
& les lunettes abîment la vue > ar gwer a goll daoulagad an dud (T<JG)
AB INTESTAT idem, & di-destou (v-br &
an- + testou stipulationes - L.F. 313) & > di-destamant //
didest-kaer
AB IRATO idem (dre gounnar - cf. celt &
v-br dar + dér. konnar / kounnar "rage de chiens" &
anct connaret, conniriec & anconnar + digo(u)nnar -
plante - L.F. 125) & cf. a-zroug…
ABLACTATION + DILAEZH m.
ABLATER (Med.) cf. LEMer ( /
LAMed / -et*…), & idem : ablatiñ
-ABLE (suff.) > -ABL / -AP(L)*
ABLERET (syn. ABLIER - Lar.) roued
karrez m.-où...
ABLETTE + (
< albe < lat. albulum : blanchâtre - & cf. – syn. – vandoise <
gaul. *uindesia < *uindo > gwenn = irl. find…
- L 199)
ABLIER > ABLERET
ABLUTION + pl. ablutions &
cf. gwalc’hadurezh f. (Prl & GReg.)
ABNÉGATION +
(lat. abnegatio : refus) + & (qui a, ou développe... un) don d'abnégation
cf. (gall =) emro, -ad & -iñ (& emroüs)
ABOIEMENT + & son aboiement (caractéristique – du chien) e harzh (T<JG)
ABOIS + (Prl) ba / en e sach(où) diwezañ (& ‘n ur sech d’ar marw – Prl)
ABONDAMMENT + (Cf. : adj. -ANT,-E)
& pleuvoir abondamment ober dour da vad (T<JG = Ph)
ABONDANCE + E-LEIZH ( / hileizh : HELAEZH n. & adv. – W1880<PL hilleih & a leih) : e-leizh a dud + traou a-leizh (T<JG) & n’eus ket a-leizh a dud (Are)
+ (Prl) & puilhante’ a… (NA 039 – Wu : beaucoup de… & cf. syn.)
& abondance de biens kreñv an traou (eno – T<JG = Ph)
& en trop
grande abondance (surproduction) > fam. (patatez) d’ober teil (T<JG=Ph)
ABONDANCISTE idem
> abondañsist m.-ed
ABONDANT,-E + parf. PUILH : niver puilh (Mat.<JM - & cf. > puilhentez – NA 039)
& pêche
abondante (& en abondance) pesked a-leizh / e-leizh, & kreñv ar
c’hig… (JG & cf. fonnus – kaol & patatez…)
ABONDEMENT + cf. n.vb. fonnaad, & puilhentez (NA 039 / BEAUCOUP)
ABONDER +
(cf. celt. anc.-gaul bonda / bunda fond > NL & br-gall... bon-)
+ abonder dans le sens de qun HENTañ war ub (Faoued – Ku<EE) & lakaat an tu kaer doc’h ub (W)
& abonder
un compte (approvisionner, créditer) > pourvezañ ur c’hont…
ABONNER + (& cf. étym. < bonn- = celt. bonn borne / limite – L 189)
ABORD + & quitter les abords de la maison > mont diwar-dro an ti (T<JG)
& d’abord > ar vamm da genta hag ar
verc’h da c’houde (T<JG) & Doue da genta ha ni war-lerc’h
& d’un abord facile aeset mont en kaoz
gantañ (T<DG)
ABORDABLE + (Prl) / gober getoñ
ABORDAGE + & idem : Ag a pe héamb d’en
abordage (Wu – 19°)
ABORDER +
& (cf. accoster) AOCHañ (T<JG)
ABOT + (& cf. hual + kroashual, treushual
& à bovins haod, nask & pennask…)
« A
BOUIZE » (arg. Wi = à fond > arg. "à donf " – au champ, au
lit…) cf. W a bouis / -z*° > A BOUES / -Z*°
ABOULER + (Prl) / degas bara amañ ! & dait ‘ta !
ABOULIE + (Prl) > VENEREZH m.
ABOUT (gallo : l’about d’ l’année) > PENNIG / penneg / & -ek* < pennek-ha-revrek...
ABOUTER + (& cf. pennekaad / gallo…)
ABOUTIR +
& une consersation qui n’aboutit à rien > ur gaos ha n’a ket da benn
ebed (Prl) & n’a ket da benn ebet…
ABOYER + & aboyer de façon insistante ou agressive… KARGein (Prl - & cf. kac’hellat…)
ABRACADABRANTESQUE
(Rimbaud > Chirac) > cf. diskontaj / -ach (m.-où)
ABRAHAM + (hebr. & cf. arab ﻢﻬﺭﺑﺇ : Ibrahim > Brahim) & NL (feunteun) sant Abraham (KL - F3 / dour)
ABRÉACTION (Psych. <all.) idem : abreaksion f.-où
ABRÉAGIR
(Psych.) idem > abreajissañ / -s-*°
ABRÉGÉ + & en abreje eus ma buhez (Conan – 19°)
& en abrégé > hep klask kement-se a dro (T<JG)
ABREUVER +
& abreuver d’injures + (Prl) LAETAad / -at*
ABREUVOIR + rue de l’abreuvoir (Ggp) > ru an abilouer (T) / ar poull-douran (Pouldouran NL T : maer Pouldouran & kêr – Plouha)
& à
l’abreuvoir ! > (appr.) d’an dour ! (T<JG / kezeg)
ABRI + (lat. apri-) +
& (journée de travail) à l’abri un dewezh karrdi (Prl)
& cf.
(abri naturel, végétal etc.) GWASKADENN (Prl) = GWASKEDENN f.-où (&
coll. usu. GWASKED – Ph & K + T<JG = Wu : hemb
goesket – inis hemp coet : Arh = Arzh)
& sans abri (rim. – T<JG = Ph) DIABRI
+ à l’abri des voleurs (arc’hant ) klenket ouzh al laeron (JG)
+ à l’abri du risque ( = maladie) er-maez a riskl (T<JG)
+ abri-sous-roche (Géo.) cf. NL – Bréhat (Préhist. – Goare(z)+ma ?) Goareva (Briad)
ABRIDIOLE cf.
(appr.) chapelig f.-où
ABRIBUS + (1) idem,
parf. [KLEDOURENN…]
ABRICOT + (aubercot – 16ème < catal. albercoc < arab al-barqûq : ﻖﻮﻗﺮﺒﻠﺍ = prunes – A.I.) : an abriko (T<JG)
& (couleur) > melen u / MELEN UI (T<DG)
ABRI-SOUS-ROCHE > ABRI
ABRITÉ,-E +
(var. – usu.) CHOUR® / SOURR : ul lec’h chour (Wi<FL : kled ha
tomm / kleit ha toemm)
ABRITER + (& s’abriter) =
& viens t’abriter (te blottir), c’est plus abrité ici deus amañ da skoassañ, amañ eo gwasketoc’h (T<JG=Ph)
ABROGEABLE Cf. torrabl / -apl* (& /
torrus…)
ABRUTI,-E + & cf. darsod / darzod / &
-sot* + FINSOD / & -SOT* (Ku) & hanter-sod, & amiod…(Prl)
ABSCISSE + 1. idem : absiss / -is*° (Mat.<JM)
ABSENCE + & en notre absence (Guillevic – Encoches 1975 > PJ Helias : Askennou) ha ni pell diouto
& absence d’hypothèque… kuit a luz (war an ti…- T<FP)
ABSENT,-E + & absent,-e de chez soi (ub bet) DIOUZH + EUS > DEUS AR GÊR (T>JG + & maître absent > kêr heb aotrou)
+ absent (par l’esprit) > (métaph.) aet ma spered da stoupa (& en galouaj – T<JG)
ABSENTER +
& je ne me suis pas absenté n’on ket bet eus ar gêr (T<JG)
ABSINTHE + & (gwin) huelenn c'hwero (F&B 19° < CCh)
+ (arg. TUN.) angoluch m.
ABSINTHISME cf. (gaul. absinthe brigantios
< brigo force…)
ABSOLU,-E,-MENT + (adv.) > ABSOLUMENT
+ (Mat.<JM) absolud / & -t*, & hañval-bew
( / hawal-béù – Prl…)
& royauté absolue idem, & ar rouantelez
gronz (Laouenan c 1830 / 220)
+ il le faut absolument > red mad eo (T<JG)
+ absolument
vrai > gwir-bater (T<JG)
ABSOLUE idem > absoludenn f.-où, & talvoud absolut m.-où (Mat.<JM)
ABSOLUITÉ cf. > absoluded (f.)
ABSOLUMENT + (Mat.<JM) > end-absolut
& absolument rien mann ebed a-grenn, & foeltr tamm (T<JG=Ph)
+ (usu. – excl.) cf. (Go – loct
“oui, klè’ !” < ) ya,
kle(v) !
ABSORBANCE cf. n.vb. (an) euvro…
ABSORBANT,-E + & élément absorbant
(Mat.<JM) elfenn euvrus
+ (crachin etc.) le vent l’absorbera > boued-avel eo (T<JG) / (chanson) le vent l’emportera > Cf. (son) gant an avel kaset…
ABSORBÉ,-E +
& absorbé par la conversation da heul kaoz (g’ub – T<JG) & da heul ar gaoz (Ph)
ABSTÈME (angl. abstemious & cf. T/tee-totaler – 19°, & gall. sobr…) idem (& àr yun…)
ABSTENIR + & chom heb / hep (ket –
Prl) + tremen heb ober (T<JG)
& il conviendra de t’abstenir > mad dit tremen (T<JG)
& il ferait mieux de s’abstenir > falloc’h evit paouez a ra (T<JG)
& en
s’abstenant de tout commentaire ‘nes laret tamm hiroc’h
ABSTRACT idem
: abstract / abstrakt m.-où (& un diverr…) : abstraktoù ar c'hollok
ABSTRACTEUR cf. > difetiss(+-er) / -s-*°
ABSTRACTION +
(Mat.<JM) idem > abstretadur, & difetister m.-ioù
(< Diwan)
ABSTRAIT + = [abstret] + (Mat.<JM)
& cf.
(plutôt = difficile à repérer…) diheverz (Diwan)
+ Les idées générales et abstraites sont la source des plus grandes erreurs des hommes (Rousseau) Ar mennozhioù bras hag abstret, setu mammenn gwashañ fazioù gant mab-den
ABSTRUS,-E + (cf. v-br daemer & m-br demer... gl obscurus – 13° < L.F. 127) > demer + appr. TEÑWEL / TEÑVAL, & start da gompren (Prl)
ABSURDE + ce serait absurde de ma part > drol a-walc’h e ve din (T<JG = Ph)
+ (Mat.<JM,
Sc. & Lit. etc.) idem : (an) absurd
& cf. (littt = "non sens") anster (Diwan)
& théâtre
de l’absurde… teatr an absurd, & c’hoariva an anster / an diboell (&
-egezh < Diwan), & c’hoariva / teatr an direson / -rezon*° (=)
ABUS + abus de tout (& de tous biens) > drougimplij kement tra (& kement mad zo)
& abus de langage (Mat.<JM) drougimplij (& drougusañs / -z-*°) yezh
& abus de biens sociaux (Dr.) drougimplij madoù kevredig(ezh)
ABUSUS (Dr. – lat.) =
ABYME (en) > ABÎME
ABYSSIN / ABYSSINIEN,-NE abissinian
(& kazh abissian) / -s-*°
AC ( < angl. Academy :
-AC (NL &
NP : Callac, Milizac etc. < gaul. -acon > lat. -ac[um] // celt > -oc
> gall & L -og & > -euc & br -EG / -EK* - ex. NL
Brulueg...)
AÇ (verlan < ça) > AS
ACABIT +
(prov. : achevé < vb. cabir < CAP & cf. esp. acabo…) idem :
memes « akabi(t)»
& du même
acabit (fam. – péjor.) > ren-ha-ren
(evel pater ar c’hazh – T<JG)
ACADÉMIE + Akademiez Vreiz (ERN & FV –
c 1920)
& cf. (police) academy (gall. academi
/ athrofa)
& (Star) Ac = (Ak) / Kademi…
ACADÉMISME + & idem (-ism)
ACADEMOS (NL / Platon) idem :
"(liorz) Acadêmos" (J.Kerrien)
ACADEMY (frangl.) > AC
ACAGNARDER (S’AC.– cf. cagnard <
cani : chienne - & cf. gallo « acangner ») KLUVENNiñ /
KLUFANañ : kluvennet e-pad an deiz e-tal an tan (T<JG)
ACAJOU + (tupi – Brésil) =
ACALORIQUE (préf. a- privatif) cf. an- : ankalorik
« ACANGNER »
(gallo s’acangner = (se) plaindre…) cf. en em jalañ ( < chal-)
A CAPELA > A CAPPELLA
A CAPPELLA
(lat. : « à chapelle ») idem : kan a cappella (Y.F.
Kemener…), (appr.) A
VEG : sonein a veg
(W – F3) & cf. (kanaouennoù) a-bos / -boz*°
ACARIÂTRE + femme ac. & cf.
& (la fille est) assez acariâtre (ar verc’h zo) pik a-walc’h (T<JG)
ACARIEN + idem : akarian > akarianed (pl.)
ACARUS
(lat.-gr. akari + & cf. arab ﺡﺎﻂ -
tih : tique, & acarus p. 398 = acarien – Lar.) idem
ACAULE DIC’HAR (cf. dic’haret…)
ACCABLANT,-E +
& tâche accablante + cf. brewus / brevus & mac’hom > ur vac’hom (JG) = ul lazh-tud
ACCABLER +
& cf. (temps etc.) LAZHañ + MAC’HOMañ (T<JG = Ph)
ACCAPARANT (pp.) > ACCAPARER
&
accaparant toute la conversation > an ton hag ar pardon ganti (& ar
gaoz a vez ganti toud)
ACCAPARER + parf. (au détriment de qun) > SKRAP’ : skrapet digant ar besketaerien (JG)
(fig.) accaparer qun & sailh’ àr ub (Prl)
& accaparer la parole ‘mañ tout an trouz hag ar pardon gante (T<DG)
ACCAPAREUR,-SE +
& les accapareurs de terres (de la commune) cf. krignerien ar barres, & ur c’horniad mat deus parres… zo aet gante !
& accapareur de temps (importuns etc.) & laer-amzer : laeron-amzer (A.Duval) + & cf. un uz-amzer hennezh ! (Ph)
ACCÉDANT,-E +
&
accédants à la propriété cf. danvez perc’henn(ed)…
+ cf.
primo-accédants > danvez kentañ
perc’hennañ
ACCELERANDO (Mus. < ital.) idem (& (peus)founnus)
ACCÉLÉRATION +
(Mat.<JM…) buanadur m.-ioù
ACCÉLÉRÉ,-E (Mat.<JM…) BUAN(N)AET
& (n. -
Ciné.) cf. (ur) buannaad / buanaat* (kamera), & founnussaad /
founnusaat*
ACCÉLÉRER + & accélère ! (auto-école Ggp – en br.) > buannoc’h ! / founnussoc’h ! (Ph)
& il est
temps d’accélérer (la cadence, le rythme) > (métaph.) arru eo poent touch
(kezeg)
ACCENT > 1.
(usu. & en gal) AKSANT : aksant ar c'hreistez ; 2. POUES
/ POUEZ*°-MOUEZH : poues-mouezh Leon + (3. accent d’intensité taol-mouezh
+ parf. confondu avec 4. accent tonique ton-mouezh)
ACCENTUÉ,-E AKSANT(U)ET,
& poues-mouezhiet / pouez*°- / taol-mouezhiet : taol-mouezhiet eo ar ger-mañ war ar silabenn gentañ (JCR)
ACCENTUEL,-LE
cf. (silabenn…) idem : aksantuel (& cf. aksantet…)
ACCEPTABILITÉ
(Ling.) cf. « akseptadusted », & degemerablentez (& cf. réception – d’une oeuvre etc.)
ressevidigezh / -s-*°…
ACCEPTABLE + & idem : n’eo ket akseptabl (L – F3)
ACCEPTANT,-E (usu.) ASSANTER / -S-*° m.-ion f.1
ACCEPTER + & (néol. < gall derbyn) > darbenn (& cf. ARBENN)
& accepter (ce qu’on offre) > KEMER : ne’m boa ket kemeret – digante… (T<JG = Ph)
& si on accepte tout > mar kar an den (e vo mac’het… - T<JG = Ph)
ACCEPTION + (Sc. – Ling. – cf. appr. sens = ster) & idem : aksepsïon f.-où
+ (appr.) lavaredigezh
(& lavaregezh < cf. (NL Ker)lavarec – Go) f.-ioù > hervez al
lavaredigezh-se
ACCÈS +
& (néol. c 1990) + « enmont » (YO) / moned/monet/mont
e-barzh (stalioù) > (signalétique) E-BARZH
& dans un accès de colère g’ar gounnar, & (en) ur rehantad geti… (W<FL)
& un accès de sommeil > ma barr c’hoant-kousked (T<JG)
+ accès de tendresse ur barr mignoniaj (T<JG)
& par accès (crise) > reusiadoù en devez (Ph)
ACCESSIBLE +
(Mat.<JM – dér. néo.) > « ac’hesadus »
& (pointe etc.) pas accessible – à pied n’en deus ket digoret hiziw (T<JG)
ACCIDENT +
(cf. arab > ksîda=)
+ (sens vague) & (Prl) un tammig « harsoupad » > un assoup(l)ad
& accident (de terrain) pl. & kostoù (Prl)
ACCIDENTÉ,-E + & war (e) gostez…(Ph)
& Carnoët est très accidenté Karnoed n'eo ken beg ha bos (/beka'bos/ Ph)
ACCIDENTOGÈNE
> (ur pleg) kaoz da lies aksidant…
ACCISE
(Belg.< néerl. accijs) idem & cf. (syn.) kustum
ACCISIEN Cf. (métonymie) kustum : (sac'h) ar c'hustum
ACCLIMATER +
& s’acclimater (fig.) : qui s’est bien acclimaté ici > en em dommet amañ
ACCOINTANCE + & cf. akoent (Prl = akord)
ACCOINTER + & (anct & cf. –angl. : acquaintance – Montaigne : j’accointe ceux-là > pleustrañ a ran ar re-hont)
ACCOLADE + & briatadur m.-ioù (dér. – Mat.<JM)
ACCOLER +
& accolés structurellement (parcelles, habitations...) > (structures) -HA- : douar-ha-douar (da Garnassen), daou di touch-ha-touch (Prl)
ACCOMMODANT,-E + & (hum. – T<JG : ur plac’h) « fiat voluntas tua »
& (appr.) proprio accommodant > un aotrou jentil (T<JG = Ph)
ACCOMMODEMENT +
& (Prl) / « imglaw »
ACCOMMODER
+ (une sauce etc.) cf. AOSiñ / -Z-*° (yod…)
+ OBER
diouzh (meskl…)
& s’acommoder de... OBER G’... : ober gant ar sort a vez (T<JG = Ph)
ACCOMPAGNATEUR,-TRICE + & cherche un accompagnateur etc. > klask FRED
ACCOMPAGNER + & pour l’accompagner > (usu.) MONT GANT, & asambles g’ (ub)
& cf. (Prl) moned en arbenn da ub
+ accompagner par la main > diwar-bouez an dorn (T<JG)
+ en t’accompagnant (Mus.) > da’z heul (T<JG)
ACCOMPLI,-E + & trois ans accomplis > tri bloaz LEUN (T<JG=Ph)
& fait accompli > devoud m.-où (cf. n.vb. (en) devoud(où) avoirs…)
+ être mis devant le fait accompli > ne oa ket reit din da choaj (trad.> E Langonned – Stivell)
ACCOMPLIR + (usu.) > OBER + GRAET : accompli des exploits > graet taolioù kaer (JG)
ACCOMPLISSEMENT + & cf. akuitañs (Heneu<GB)
AC©ON
(dial. < & anc.-sax. ? naca barque) idem…
ACCORD + (être) d’accord en tu ganit (Ph) & àr an tu ganeoc’h (Wi<FL)
& en tout
point d’acccord akoent hag akord (Prl) + & en un dorn (JG / A-UNAN)
& se mettre d’accord ober marc’had (g’ub – T<JG)
+ accords (commerciaux etc.) > marc’hadoù,-jou (JG)
ACCORDANT,-E (anct : en accord – Montaigne : très bien accordantes à celles de l’âme > akord mat-tre gant re an ene)
ACCORDER + & accorder sa demander reiñ he goulenn (T<JG)
& les soins qu’il faut accorder aux chevaux an evezh a vez d’ober d’ar c’hezeg (T<JG)
& s’accorder & en em gordañ (TGo = Ph) & cf. en em ingali (T<JG)
+ (fig. - & « se sucrer ») en em
segaliñ (T-Go<FP // T<JG ober segal an eil gand egile)
ACCORTE +
& appr. DIFRIGASS / -AS*° (Wi & Prl) : une accorte servante
(& jeune fille...) ur plac’h difrigas
ACCOT cf. glannad (+ glannioù
& ambrioù…) & cf. NL ar C'hlann
ACCOTEMENT + (appr.) KOSTEZ (an hent) : ar c’hostezioù (T<JG)
ACCOUCHÉE + (unan) wilioudet (& > gwiliouded) + (arg. Brest) unan aet da Blougastell
ACCOUCHER + (par euphém.– T<Klerg) DISPAKañ + & (ensemble) en ur c’hovad (T<JG)
& la montagne a accouché d’une souris en em droet eo ar menez en ur bern douar-goz (Y.Gow<HB) / aet mil d’ober kant & graet ur c’honikl e-lec’h ur c’had (T<JG)
ACCOUDÉ,-E (cf. vb) > alkodet, & war e
orloc’h (T<JG)
& (appr.) > GOURVEZET / goulvet ‘oe d’an
daol (Wi<PYK)
ACCOUDEMENT + ALKOD m.(-où) :
eun alkod mad (Li<YR)
ACCOUER (chevaux) cf. stagañ
lost-ha-lost (& // lostigelliñ,-genniñ…)
ACCOUPLER + PAR(A)ad / -at*
(an dud / eured – W<FL)
ACCOURCIR cf. (raccourcir) BERRAad
/ -at* & diverrañ…
ACCOURIR + & cf. kerzh(et) d'an daoulamm / daou lamp (Are)
ACCOUTRÉ,-E (anc. frç) : lit accoutré (de couette etc. – actes not.<J.R.) > gant dilhad-wele / golc'hed hag all…
ACCOUTREMENT + & idem : peseurt akoutramant ? (Li<YR)
ACCOUTUMANCE
> 1. KUSTUMAÑS : reve ar gustumañs...
ACCOUTUMER +
& s'accoutumer & ‘n em gustumad / -at* (Prl)
ACCOUVAGE cf. gorerezh m.
ACCRO cf. (bezañ
/ bout) KROG (da vad – e, g’ + oc’h : krog da vat oc’h ober – Y.Gow)
> & e-krog : accro à l’héro ‘krog en hero(in) ; accro du
micro sod g’ar mikro & diodet g’...
+ appr. > BOAS / BOES / -Z° (da+vb, ouzh+n…)
ACCROCHE + & krogedigezh (Prl)
& de l’accroche (Pub.) cf. KROG : (klask)
krog ‘barzh !…
ACCROCHE- cf. KROG-
ACCROCHÉ,-E (à) +
A-GRAP (T<JG) + SKOURR (da… – Prl) & cf. krog-ha-krog,
sac’het
& (bernique – Calloc’h) èl ar vernikenn àr ar
roc’h / ma c’halon zo staget doc’hoc’h
& accroché au rocher karreget e benn-mên
(T<JG) / kroget ar chalu e-barzh ar vein (T<JG)
ACCROCHE-PLAT
+ cf. listrier & parailher (loaioù)
ACCROISSEMENT + (Mat.<JM) > kreskamant m.
ACCROÎTRE +
& ton magot ne s’accroît nullement < da vern ne gresk tamm (T<E.Moal)
& accroître le compost > fonnusaad ar vanndraezhenn (T<JG)
ACCROUPI,-E + (cf. 16° : acroué) & àr e flitedigoù /flitediïaw/ (Prl)
& tout courbé et accroupi en e dortoù hag en e gluchoù (T<JG)
&
« vous serez au foyer une vieille accroupie » (Ronsard) > C’hwi
‘vo en hoc’h aoled ( / oaled) unan gozh ha (s)kluchet
ACCROUPIR + & flitein (Prl)
ACCRU,-E + (Prl) / AR GRËSK
& (n. - Hortic.) cf. kreskenn f.-où : kreskennoù (kolza…)
ACCU ( < accumulateur) & idem > aku (m.-ioù...)
ACCUEIL + (panneaux) DEGEMER / DIGEMER
& assurer l’accueil reiñ BOD (T<JG…)
ACCUEILLIR + Cf. DEGEMERET / RESEVET (reçu – NA 532 – tous points)
& bien accueilli ARRU MAD (T<JG)
ACCULÉE (Mar.) cf. kulad m.-où (& attitude bizarroïde…)
ACCULER + & (anct : acculait une arbre [sic f.] – Rabelais > pil’ revr ur wezenn)
ACCUMULATIF,-VE bernius (Diwan) +
(& cf. adv. > A-VERN(ioù)…)
+ cf. (signe ZH) cumulatif > vb. -BERNiañ (lizherennoù)
ACCUMULATIVEMENT > (adj.)
ACCUMULER +
(Prl) / yuc’hiñ
&
(s’accumuler – cumulus & autres nuages etc.) KOUMOULañ,-iñ & cf.
berniañ…
ACCUMULATION +
berniadur (Mat.<JM / FF = entassement) : ar poent berniadur,
& (sing. – une accumulation) berniadenn f.-où (Diwan)
ACCUSÉ,-E +
accusé(s), levez-vous (la cour !) > tamalled (pl.-idi), ‘n ho
sav (al les / lez*°) !
ACCUSER + & les accuser d’être des voleurs tamall ar re-mañ da laer (T<JG) & akuz’ ar martolod (Bugaled Breizh – Big.<F3)
ACE (Sport - angl., cf. gall. as = as)
idem : as
ACÉRER +
& cf. LEMMañ,-iñ…
ACHAINE > AKÈNE
« ACHAISON »
(gallo : dégoût…) cf. (m-br.) ach(a)eson f.-où
« ACHALER »
(gallo : énerver…) cf. CHALañ…
« ACHANTER »
(anc. frç = cercler un tonneau < chant < celt. cantos –
Lambert<Loth) cf. KANTañ (barrikennoù…)
ACHARDS
(malais) idem
ACHARNÉ,-E
+ acharné au travail & (Prl) / jô labour…
& pêcheuse à pied acharnée > gwrac’h aod (T<JG)
ACHARNEMENT + & evel ul loen / ur c’hi (labour – T<JG)
&
acharnement thérapeutique cf. heurt(erezh) da yac’haad / -at*
ACHARNER +
& s’acharner REGENNad / -at*
(doc’h ub, ud – Wi<FL)
& le sort s’acharne contre eux ar blanedenn zo warno (T<JG)
ACHAT + un achat ur brenadenn (Ph<PM) = (PREN) pl. prenaou (T-Go<FP) & ur prena (T<JG)
ACHE + ( < lat. apia – céleri & céleri-rave) =
& (dim.) > Achet,-ette(s) NL (Suisse)
ACHÉE (anct : vermisseau < lat esca – Ronsard : - la bechée - ou d’une achée / Ou d’une chenille, ou d’un ver > ur bechad – pe ur begad, ur viskoulenn pe ur prevan ( / amprevan < preff)
ACHET (NL & -ette…) > ACHE
ACHETER + & faire acheter q.chose BOU(N)Tañ ud (war ub – T<JG)
& acheter chat en poche marc’had ar sac’h / zac’h (T<JG)
& ils ont
tout acheté > aet toud ganto !
ACHETTES (NL) > ACHE...
ACHEB (arab – Sahara) idem
ACHEULÉEN,-NE
(< NL St-Acheul) idem : acheulean…
ACHEVÉ,-E +
(tout à fait & Mat.<JM) PEURACHU / -ECHU…
& (hum.)
ça m’a achevé cf. me zo peurlazhet gant se…
« ACHIENER »
(gallo « s’achièner » : s’acharner < chien) cf. KIañ, &
rasailh- / -z-*°
ACHIGAN
(poissons < algonkin) idem (m.-ed)
ACHILLE (gr. // irl. Cuchulain / Cú Chulainn : Ki