ATTENTION !

 

Ce supplément au dictionnaire Favereau (version bleue, 1992 – puis rééditions dans divers formats de couleur verte, jaune...) n'est pas un lexique autonome, ni indépendant de l'usuel d'origine (d'où de multiples + qui signifient ajouts). De plus, le passage par le serveur FTP (wanadoo) lui fait perdre quelques caractères d'origine (.doc). Mais cette version en .htm reste quand même préférable à celle du créateur de sites utilisé (cf. pages d'accueil), qui ne reconnaît pas les signes phonétiques (API) et qui plus est remet parfois l'arabe (étymologie) à l'envers (pour l’arabe cf. > caractères spéciaux : Times New Roman – tout en bas de liste). Par ailleurs, outre ces questions de transcodage, il reste diverses coquilles du tapuscrit que l'on s'applique à corriger avec le temps.

Cet ouvrage, réalisé en vue de la publication d'un dictionnaire « version papier » augmenté, n'est pour le moment qu'un document de travail destiné aux doctorants en lexicographie. Malgré ses défauts, nous avons pensé utile de le diffuser tel quel.

                                                                                                                                            

FF

 

(933 pages en corps 12 de supplément au DBC 1992 – 19/10/2008)

 

Cf. ABRÉVIATIONS / BERRADURIOU (GFF 1992 p. XIV) > FIN

 

 


A

 

 

A (NL – Alpes) > ALPE(S)

« A+ » (texto etc.) cf. > KENÔ (& cf. - hum.- kenav’ / bar rav’ : « à+ à la rav(e) » – Ph 2001)

À + & la mère à Joseph (Région. – G.Sand) > e vamm da Job…

AA (NR < Agnona – cf. gaul onna fleuve – Internet)

« AAK » (arg. beur – A.I. < arab ﻚﺎﻫ hâk ! tiens (toi & var. / f./pl.) ! : « aak les bonbons ! »… - A.I.) idem + DAL / DEL ! : dal, Mohamed !

« AB » (gallo : à bas, & en bas > n. : un "abâ" – cf. esp. abajo) Cf. (d’an, & en) nias / niaz*° (< dias / diaz*° = traoñ / traou & var. > en hias, er gias : teurel d’en / er g[u]ias Wu 19° cf. W, E + Chon etc.)

& à bas (tombé) > (deut diwar ar gazeg) a-ruilh (T<JG)

ABACA (textile des Philippines < esp. abacá) idem > abaka (m.)

ABACULE (de mosaïque = tesselle) cf. tamm (karrez(ad)…)

ABADIE (NF & NL – oc = abbaye)

+ LABADIE (NF // LABAYE + LABBÉ) =

ABAISSE-LANGUE (Med.) > astellig-teod f.-

ABAISSEMENT + n.vb. (an / un) ISELLA(A)D / IZELLÂD° / IZELAAT* < -at* : an izelaat (m. & var. – loct > (un) « dizellad » Prl)

+ (v-br in gouriselder) > gouriselder / -z-*° m.

ABAISSER + =

& abaisser une perpendiculaire diskenn un askwerenn (Mat.<JM)

& (fig.) m’abaisser à… + mont war bennoù ma daoulin da… (T<JG)

+ Elle s’abaisse pour [mieux] conquérir / séduire (Th. 18° angl. – Sheridan : She stoops to conquer) > Stouiñ (a ra) a-benn konkeriñ / lubaniñ

ABALONE (angl. US – syn.) > ORMEAU : O(U)RMEL(ENN)…

ABANDON + =

& une maison à l’abandon & un ti disirit / dizirit*° (/dizirit/ Prl)

ABANDONNATAIRE cf. dilesour / -z-*°

ABANDONNÉ,-E DILESET / DILEZET*°

+ parf. (ardoisière – désaffectée) NAC’HET : ur vengleuz nac’het (Y.Gow<HB) & maison… > ti nac’het (EE) + (parf. Ku<EE) DISPRIZET

& enfant abandonné = bugel a(m)bandonet, dileset... & dianzavet

+ (& enfant trouvé) = KAVAD m. (f.-enn-ed) : degaset da gavad (di – T<JG)

ABANDONNER + DILAOSKal (Prl) & (il a) abandonné son métier laosket (en deus) e vicher (T<JG)

& s'abandonner ‘n im laoskein da…/ get… (Prl)

+ la pie a abandonné son nid ar bik he deus kazet he neizh (T<JG)

+ votre lucidité vous a abandonné aet hoc’h anaoudegezh diganeoc’h (T<JG)

ABANDONNIQUE (Psych.) cf. (kaset da g\) kavad (m. & > ad.)

ABAQUE idem > abakenn (Mat.<JM)

ABASIE (gr a-+basis) idem > abasiezh f.

ABASOURDIR + cf. appr. BADAOUiñ : badaouet o kleved se (T<JG)

ABÂTARDIR + traoù avoltet (Prl)

ABATAGE, ABATANT, ABATÉE (vx – Rob.) > ABATT-

ABATS + & (de boucherie) TORIOÙ (T<JG)

ABAT-SON + cf. harz-son (m.-où & -enn,-où)

ABATTAGE + & de l’abattage au travail TROC’H : troc’h ba e labour (& > he jeu… - Ph) + FONN : graet fonn (T<JG)

ABATTANT + & à abattant cf. gorre-gousi / -z-*°

ABATTEUR,-SE + Lahet zou ety er bocer / Tri éjon ha dihue annuer (W1880<PL)

ABATTIS + (& var. : abattes – Jura etc. : taillis =)

ABATTOIR + parf. (W) BOSSEREZH / BOSEREZH f.-ioù : d’ar vosereh (L.H.)

ABATTRE + loc. TAOL (TEUREL>TAOL-) : d’he zaol (gwezenn -W<FL & NA 285 / bêcher teul douar – Wu & gw. W1880<PL : turel & taul- = taul)

& abattre le muret freuza ar vur (T<JG) + être abattu dont / mont d’an traoñ (T<JG)

& abattre du travail (vb) dijabl’ (W) & distlab’ labour (Prl)

& abattre la poussière LAZañ ar boultrenn / poultr (T<JG=Ph)

& abattre qun (en luttant etc.) + cf. leuriañ, link®añ, pradañ (ub)

& s’abattre sur qun (mal) KOUEZañ war ub (T<JG) + KROG (ar c’hleñved du) war ar moc’h

+ achever d’abattre PEURZISPENN (ti… – T<JG & Ph)

ABATTU,-E (adj.) FAEZH (& cf. faezhet & distoket > DISTOK) + DISKARET (fig. – T<JG) & cf. bec’h warnon…

& (pp.) + cf. il sera abattu + > hennezh a yelo d’an traoñ (T<JG)

ABAT-VENT…  + & var. ababañchoù (Sun < NA) & avemantoù + koñtrevañchoù (Wi<FL)

ABBEVILLE (NL < abbé+ville – cf. NL Kernanad /-t – Ph&T…) =

& Abbevillais,-se > Abbevilliz (pl.)

ABCÉDER (Med. – former abcès) GORiñ + (en furoncle) HESKEDiñ

ABCÈS + il faut crever l’abcès (& fig.) > ret d’ar gor tarzhal (& -iñ – W) & lak da darzh-

& cf. (formé en) abcès + bulumet & cf. arouez (al laezh…) & beskoul, hesked, troell (T<JG)

+ ayant des traces d’abcès (irvin saoz & patatez) garzennet (T<JG)

ABD- (NF = serviteur > Abd-el-Kader < qd«r serviteur de pouvoir, Abdallah, Abdelaziz tout-puissant – Abd-el-Krim, Abdelfatah, Abdellatif – du bienveillant – & Abderrahmane – du miséricordieux) cf. // br-gall... AB- (NF Abalea…)

ABDIQUER +

& je n’abdiquerai (renoncerai) pas > me a zalc’ho ma zroad er par (T<JG)

ABDO > ABDOMEN + ABDOMINAUX

& faire tes abdos (Sp.) > c’hoari gant da dor / teur (ub)

& (personne au ventre « en tricot ») sans abdos > KOF STAMM (m.-où)

ABÉCÉDAIRE + & abece (C. & -er) : Levric an A B C (GReg<HB)

« ABÉCHER » (gallo: nourrir au bec < bec – celt-gaul. – cf. > br.m & loc.) abechiñ

ABÉE ( < bée) cf. (toull-) c’hwi & > (ar) fi (m. - Plz & Big-Kap)

ABEILLE + (cf. Region. « beko » < gaul. – L. – & Région. : avette)

ABEL (1 – NP) + & Fils maudit de la Création, vrai Cain, pourquoi pardonnerait-il à Abel ? (Michelet / Breton) > Mab milliget ar Grouadelezh, Kain e gwir, perag e pardonje da Abel ?

+ cf. (hum. – jeu de mots > pseudo. / a-bell hag… ) Abel a-dost…

ABEL (2 – anc frç & able : NL Pont d’Able : peuplier blanc < alba)

ABÉLIEN idem : group abelian (Mat.<JM)

ABER + (& cf. étym. celt. *ad+bero = ber & br.N. Aberdeen / gaél. inbher > Inverness…) : Bro an Aberioù (Goueled Leon)

& fond d’aber lost an aber (& al Loc’h – NL)

& l’Aber-Ildut + Richer an Aber (Li<YR)

ABERDEEN (NL Écosse – brit. : aber + NR Dee – cf. / gall. & / gaél-irl inbher: Inverness)=

ABERDEEN-ANGUS (bovin < NL Écosse N.) idem : aberdeen-angus

ABERRANCE diboellañs f.- (& cf. diboellamant m.-où)

ABERRI (basq. : néol. 19° < (h)erri-a le pays : Euskal Herria le Pays Basque – 7 provinces / Euskadi 1936, 1977 : C.A.V. – Communidad Autonoma Vasca : Bizkaia, Gipuzkoa & Alaba)

& Aberri Eguna (basq. egun jour – de la patrie basque) = Aberri Eguna Gasteiz (F.K. 1934)

ABIÉTACÉE / ABIÉTINÉE > gwez sap(in) coll.-enn-où

ABIÉTIN -SAP(IN) – Cf. coat-sap (W1880<PL)

ABÎME + en abîme (& > abyme – en ce sens surt.) melezouret (& -ek* < Diwan), & (var.) : mil(l)iouret

ABÎMER + (oeuf, tissu etc. – parf.) MARL(O)UINañ (TK<MxM) : traou marlouinet + (cultures) DIRAÑSiñ : dirañset ar parkad kaol ged ar saout (Prl - & cf. rañv,-ad / -at*) + parf. (fruits : poires etc.) BLOÑSiñ : per bloñset (Prl=Ph)

& les lunettes abîment la vue > ar gwer a goll daoulagad an dud (T<JG)

AB INTESTAT idem, & di-destou (v-br & an- + testou stipulationes - L.F. 313) & > di-destamant // didest-kaer

AB IRATO idem (dre gounnar - cf. celt & v-br dar + dér. konnar / kounnar "rage de chiens" & anct connaret, conniriec & anconnar + digo(u)nnar - plante - L.F. 125) & cf. a-zroug…

ABLACTATION + DILAEZH  m.

ABLATER (Med.) cf. LEMer ( / LAMed / -et*…), & idem : ablatiñ

-ABLE (suff.) > -ABL / -AP(L)*

ABLERET (syn. ABLIER - Lar.) roued karrez m.-où...

ABLETTE + ( < albe < lat. albulum : blanchâtre - & cf. – syn. – vandoise < gaul. *uindesia < *uindo > gwenn = irl. find… - L 199)

ABLIER > ABLERET

ABLUTION + pl. ablutions & cf. gwalc’hadurezh f. (Prl & GReg.)

ABNÉGATION + (lat. abnegatio : refus) + & (qui a, ou développe... un) don d'abnégation cf. (gall =) emro, -ad & -iñ (& emroüs)

ABOIEMENT + & son aboiement (caractéristique – du chien) e harzh (T<JG)

ABOIS + (Prl) ba / en e sach(où) diwezañ (& ‘n ur sech d’ar marw – Prl)

ABONDAMMENT + (Cf. : adj. -ANT,-E)

& pleuvoir abondamment ober dour da vad (T<JG = Ph)

ABONDANCE + E-LEIZH ( / hileizh : HELAEZH  n. & adv. – W1880<PL hilleih & a leih) : e-leizh a dud + traou a-leizh (T<JG) & n’eus ket a-leizh a dud (Are)

+ (Prl) & puilhante’ a… (NA 039 – Wu : beaucoup de… & cf. syn.)

& abondance de biens kreñv an traou (eno – T<JG = Ph)

& en trop grande abondance (surproduction) > fam. (patatez) d’ober teil (T<JG=Ph)

ABONDANCISTE idem > abondañsist m.-ed

ABONDANT,-E + parf. PUILH : niver puilh (Mat.<JM - & cf. > puilhentez NA 039)

& pêche abondante (& en abondance) pesked a-leizh / e-leizh, & kreñv ar c’hig… (JG & cf. fonnus – kaol & patatez…)

 

ABONDEMENT + cf. n.vb. fonnaad, & puilhentez (NA 039 / BEAUCOUP)

ABONDER + (cf. celt. anc.-gaul bonda / bunda fond > NL & br-gall... bon-)

+ abonder dans le sens de qun HENTañ war ub (Faoued – Ku<EE) & lakaat an tu kaer doc’h ub (W)

& abonder un compte (approvisionner, créditer) > pourvezañ ur c’hont…

ABONNER + (& cf. étym. < bonn- = celt. bonn borne / limite – L 189)

ABORD + & quitter les abords de la maison > mont diwar-dro an ti (T<JG)

& d’abord > ar vamm da genta hag ar verc’h da c’houde (T<JG) & Doue da genta ha ni war-lerc’h

& d’un abord facile aeset mont en kaoz gantañ (T<DG)

ABORDABLE  + (Prl) / gober getoñ

ABORDAGE + & idem : Ag a pe héamb d’en abordage (Wu – 19°)

ABORDER +

& (cf. accoster) AOCHañ (T<JG)

ABOT + (& cf. hual + kroashual, treushual & à bovins haod, nask & pennask…)

« A BOUIZE » (arg. Wi = à fond > arg. "à donf " – au champ, au lit…) cf. W a bouis / -z*° > A BOUES / -Z*°

ABOULER + (Prl) / degas bara amañ ! & dait ‘ta !

ABOULIE  + (Prl) > VENEREZH  m.

ABOUT (gallo : l’about d’ l’année) > PENNIG / penneg / & -ek* < pennek-ha-revrek...

ABOUTER + (& cf. pennekaad / gallo…)

ABOUTIR + & une consersation qui n’aboutit à rien > ur gaos ha n’a ket da benn ebed (Prl) & n’a ket da benn ebet…

ABOYER + & aboyer de façon insistante ou agressive… KARGein (Prl - & cf. kac’hellat…)

ABRACADABRANTESQUE (Rimbaud > Chirac) > cf. diskontaj / -ach (m.-où)

ABRAHAM + (hebr. & cf. arab ﻢﻬﺭﺑﺇ : Ibrahim > Brahim) & NL (feunteun) sant Abraham (KL - F3 / dour)

ABRÉACTION (Psych. <all.) idem : abreaksion f.-où

ABRÉAGIR (Psych.) idem > abreajissañ / -s-*°

ABRÉGÉ + & en abreje eus ma buhez (Conan – 19°)

& en abrégé > hep klask kement-se a dro (T<JG)

ABREUVER +

& abreuver d’injures + (Prl) LAETAad / -at*

ABREUVOIR + rue de l’abreuvoir (Ggp) > ru an abilouer (T) / ar poull-douran (Pouldouran NL T : maer Pouldouran & kêr – Plouha)

& à l’abreuvoir ! > (appr.) d’an dour ! (T<JG / kezeg)

ABRI + (lat. apri-) +

& (journée de travail) à l’abri un dewezh karrdi (Prl)

& cf. (abri naturel, végétal etc.) GWASKADENN (Prl) = GWASKEDENN f.-(& coll. usu. GWASKED – Ph & K + T<JG = Wu : hemb goesket – inis hemp coet : Arh = Arzh)

& sans abri (rim. – T<JG = Ph) DIABRI

+ à l’abri des voleurs (arc’hant ) klenket ouzh al laeron (JG)

+ à l’abri du risque ( = maladie) er-maez a riskl (T<JG)

+ abri-sous-roche (Géo.) cf. NL – Bréhat (Préhist. – Goare(z)+ma ?) Goareva (Briad)

ABRIDIOLE cf. (appr.) chapelig f.-

ABRIBUS + (1) idem, parf. [KLEDOURENN…]

ABRICOT + (aubercot – 16ème < catal. albercoc < arab al-barqûq : ﻖﻮﻗﺮﺒﻠﺍ = prunes – A.I.) : an abriko (T<JG)

& (couleur) > melen u / MELEN UI  (T<DG)

ABRI-SOUS-ROCHE > ABRI

ABRITÉ,-E + (var. – usu.) CHOUR® / SOURR : ul lec’h chour (Wi<FL : kled ha tomm / kleit ha toemm)

ABRITER + (& s’abriter) =

& viens t’abriter (te blottir), c’est plus abrité ici deus amañ da skoassañ, amañ eo gwasketoc’h (T<JG=Ph)

ABROGEABLE Cf. torrabl / -apl* (& / torrus…)

ABRUTI,-E + & cf. darsod / darzod / & -sot* + FINSOD / & -SOT* (Ku) & hanter-sod, & amiod…(Prl)

ABSCISSE + 1. idem : absiss / -is*° (Mat.<JM)

ABSENCE + & en notre absence (Guillevic – Encoches 1975 > PJ Helias : Askennou) ha ni pell diouto

& absence d’hypothèque… kuit a luz (war an ti…- T<FP)

ABSENT,-E + & absent,-e de chez soi (ub bet) DIOUZH + EUS > DEUS AR GÊR (T>JG + & maître absent > kêr heb aotrou)

+ absent (par l’esprit) > (métaph.) aet ma spered da stoupa (& en galouaj – T<JG)

ABSENTER +

& je ne me suis pas absenté n’on ket bet eus ar gêr (T<JG)

ABSINTHE + & (gwin) huelenn c'hwero (F&B 19° < CCh)

+ (arg. TUN.) angoluch m.

ABSINTHISME cf. (gaul. absinthe brigantios < brigo force…)

ABSOLU,-E,-MENT + (adv.) > ABSOLUMENT

+ (Mat.<JM) absolud / & -t*, & hañval-bew ( / hawal-béù – Prl…)

& royauté absolue idem, & ar rouantelez gronz (Laouenan c 1830 / 220)

+ il le faut absolument > red mad eo (T<JG)

+ absolument vrai > gwir-bater (T<JG)

ABSOLUE idem > absoludenn f.-où, & talvoud absolut m.-où (Mat.<JM)

ABSOLUITÉ cf. > absoluded (f.)

ABSOLUMENT + (Mat.<JM) > end-absolut 

& absolument rien mann ebed a-grenn, & foeltr tamm (T<JG=Ph)

+ (usu. – excl.) cf. (Go – loct “oui, klè’ !” < ) ya, kle(v) !

ABSORBANCE cf. n.vb. (an) euvro…

ABSORBANT,-E + & élément absorbant (Mat.<JM) elfenn euvrus

+ (crachin etc.) le vent l’absorbera > boued-avel eo (T<JG) / (chanson) le vent l’emportera > Cf. (son) gant an avel kaset…

ABSORBÉ,-E +

& absorbé par la conversation da heul kaoz (g’ub – T<JG) & da heul ar gaoz (Ph)

ABSTÈME (angl. abstemious & cf. T/tee-totaler – 19°, & gall. sobr…) idem (& àr yun…)

ABSTENIR + & chom heb / hep (ket – Prl) + tremen heb ober (T<JG)

& il conviendra de t’abstenir > mad dit tremen (T<JG)

& il ferait mieux de s’abstenir > falloc’h evit paouez a ra (T<JG)

& en s’abstenant de tout commentaire ‘nes laret tamm hiroc’h

ABSTRACT idem : abstract / abstrakt m.-où (& un diverr…) : abstraktoù ar c'hollok

ABSTRACTEUR cf. > difetiss(+-er) / -s-*°

ABSTRACTION + (Mat.<JM) idem > abstretadur, & difetister m.-ioù (< Diwan)

ABSTRAIT + = [abstret] + (Mat.<JM)

& cf. (plutôt = difficile à repérer…) diheverz (Diwan)

+ Les idées générales et abstraites sont la source des plus grandes erreurs des hommes (Rousseau) Ar mennozhioù bras hag abstret, setu mammenn gwashañ fazioù gant mab-den

ABSTRUS,-E + (cf. v-br daemer & m-br demer... gl obscurus 13° < L.F. 127) > demer + appr. TEÑWEL / TEÑVAL, & start da gompren (Prl)

ABSURDE + ce serait absurde de ma part > drol a-walc’h e ve din (T<JG = Ph)

+ (Mat.<JM, Sc. & Lit. etc.) idem : (an) absurd

& cf. (littt = "non sens") anster (Diwan)

& théâtre de l’absurde… teatr an absurd, & c’hoariva an anster / an diboell (& -egezh < Diwan), & c’hoariva / teatr an direson / -rezon*° (=)

ABUS + abus de tout (& de tous biens) > drougimplij kement tra (& kement mad zo)

& abus de langage (Mat.<JM) drougimplij (& drougusañs / -z-*°) yezh

& abus de biens sociaux (Dr.) drougimplij madoù kevredig(ezh)

ABUSUS (Dr. – lat.) =

ABYME (en) > ABÎME

ABYSSIN / ABYSSINIEN,-NE abissinian (& kazh abissian) / -s-*°

AC ( < angl. Academy : Police Academy – ex. Star Ac) > idem & > (Kreiz Breizh) Akademi

-AC (NL & NP : Callac, Milizac etc. < gaul. -acon > lat. -ac[um] // celt > -oc > gall & L -og & > -euc & br -EG / -EK* - ex. NL Brulueg...)

AÇ (verlan < ça) > AS

ACABIT + (prov. : achevé < vb. cabir < CAP & cf. esp. acabo…) idem : memes « akabi(t)»

& du même acabit (fam. – péjor.) > ren-ha-ren (evel pater ar c’hazh – T<JG)

ACADÉMIE + Akademiez Vreiz (ERN & FV – c 1920)

& cf. (police) academy (gall. academi / athrofa)

& (Star) Ac = (Ak) / Kademi…

ACADÉMISME + & idem (-ism)

ACADEMOS (NL / Platon) idem : "(liorz) Acadêmos" (J.Kerrien)

ACADEMY (frangl.) > AC

ACAGNARDER (S’AC.– cf. cagnard < cani : chienne - & cf. gallo « acangner ») KLUVENNiñ / KLUFANañ : kluvennet e-pad an deiz e-tal an tan (T<JG)

ACAJOU + (tupi – Brésil) =

ACALORIQUE (préf. a- privatif) cf. an- : ankalorik

« ACANGNER » (gallo s’acangner = (se) plaindre…) cf. en em jalañ ( < chal-)

A CAPELA > A CAPPELLA

A CAPPELLA (lat. : « à chapelle ») idem : kan a cappella (Y.F. Kemener…), (appr.) A VEG : sonein a veg (W – F3) & cf. (kanaouennoù) a-bos / -boz*°

ACARIÂTRE + femme ac. & cf. ur bebrenn, ur bik, ur gegin, ur bolif(r)enn (T<JG)

& (la fille est) assez acariâtre (ar verc’h zo) pik a-walc’h (T<JG)

ACARIEN + idem : akarian > akarianed (pl.)

ACARUS (lat.-gr. akari + & cf. arab ﺡﺎﻂ - tih : tique, & acarus p. 398 = acarien – Lar.) idem

ACAULE DIC’HAR (cf. dic’haret…)

ACCABLANT,-E +

& tâche accablante + cf. brewus / brevus & mac’hom > ur vac’hom (JG) = ul lazh-tud

ACCABLER +

& cf. (temps etc.) LAZHañ + MAC’HOMañ (T<JG = Ph)

ACCAPARANT (pp.) > ACCAPARER

& accaparant toute la conversation > an ton hag ar pardon ganti (& ar gaoz a vez ganti toud)

ACCAPARER + parf. (au détriment de qun) > SKRAP’ : skrapet digant ar besketaerien (JG)

(fig.) accaparer qun & sailh’ àr ub (Prl)

& accaparer la parole ‘mañ tout an trouz hag ar pardon gante (T<DG)

ACCAPAREUR,-SE +

& les accapareurs de terres (de la commune) cf. krignerien ar barres, & ur c’horniad mat deus parres… zo aet gante !

& accapareur de temps (importuns etc.) & laer-amzer : laeron-amzer (A.Duval) + & cf. un uz-amzer hennezh ! (Ph)

ACCÉDANT,-E +

& accédants à la propriété cf. danvez perc’henn(ed)…

+ cf. primo-accédants > danvez kentañ perc’hennañ

ACCELERANDO (Mus. < ital.) idem (& (peus)founnus)

ACCÉLÉRATION + (Mat.<JM…) buanadur m.-ioù

ACCÉLÉRÉ,-E (Mat.<JM…) BUAN(N)AET 

& (n. - Ciné.) cf. (ur) buannaad / buanaat* (kamera), & founnussaad / founnusaat*

ACCÉLÉRER + & accélère ! (auto-école Ggp – en br.) > buannoc’h ! / founnussoc’h ! (Ph)

& il est temps d’accélérer (la cadence, le rythme) > (métaph.) arru eo poent touch (kezeg)

ACCENT > 1. (usu. & en gal) AKSANT : aksant ar c'hreistez ; 2. POUES / POUEZ*°-MOUEZH : poues-mouezh Leon + (3. accent d’intensité taol-mouezh + parf. confondu avec 4. accent tonique ton-mouezh)

ACCENTUÉ,-E AKSANT(U)ET, & poues-mouezhiet / pouez*°- / taol-mouezhiet : taol-mouezhiet eo ar ger-mañ war ar silabenn gentañ (JCR)

ACCENTUEL,-LE cf. (silabenn…) idem : aksantuel (& cf. aksantet…)

ACCEPTABILITÉ (Ling.) cf. « akseptadusted », & degemerablentez (& cf. réception – d’une oeuvre etc.) ressevidigezh / -s-*°…

ACCEPTABLE + & idem : n’eo ket akseptabl (L – F3)

ACCEPTANT,-E (usu.) ASSANTER / -S-*° m.-ion f.1

ACCEPTER + & (néol. < gall derbyn) > darbenn (& cf. ARBENN)

& accepter (ce qu’on offre) > KEMER : ne’m boa ket kemeret – digante… (T<JG = Ph)

& si on accepte tout > mar kar an den (e vo mac’het… - T<JG = Ph)

ACCEPTION + (Sc. – Ling. – cf. appr. sens = ster) & idem : aksepsïon f.-

+ (appr.) lavaredigezh (& lavaregezh < cf. (NL Ker)lavarec – Go) f.-ioù > hervez al lavaredigezh-se

ACCÈS + & (néol. c 1990) + « enmont » (YO) / moned/monet/mont e-barzh (stalioù) > (signalétique) E-BARZH

& dans un accès de colère g’ar gounnar, & (en) ur rehantad geti… (W<FL)

& un accès de sommeil > ma barr c’hoant-kousked (T<JG)

 + accès de tendresse ur barr mignoniaj (T<JG)

& par accès (crise) > reusiadoù en devez (Ph)

ACCESSIBLE + (Mat.<JM – dér. néo.) > « ac’hesadus »

& (pointe etc.) pas accessible – à pied n’en deus ket digoret hiziw (T<JG)

ACCIDENT + (cf. arab > ksîda=)

+ (sens vague) & (Prl) un tammig « harsoupad » > un assoup(l)ad

& accident (de terrain) pl. & kostoù (Prl)

ACCIDENTÉ,-E + & war (e) gostez…(Ph) 

& Carnoët est très accidenté Karnoed n'eo ken beg ha bos (/beka'bos/ Ph)

ACCIDENTOGÈNE > (ur pleg) kaoz da lies aksidant…

ACCISE (Belg.< néerl. accijs) idem & cf. (syn.) kustum

ACCISIEN Cf. (métonymie) kustum : (sac'h) ar c'hustum

ACCLIMATER +

& s’acclimater (fig.) : qui s’est bien acclimaté ici > en em dommet amañ

ACCOINTANCE + & cf. akoent (Prl = akord)

ACCOINTER + & (anct & cf. –angl. : acquaintance – Montaigne : j’accointe ceux-là > pleustrañ a ran ar re-hont)

ACCOLADE + & briatadur m.-ioù (dér. – Mat.<JM)

ACCOLER +

& accolés structurellement (parcelles, habitations...) > (structures) -HA- : douar-ha-douar (da Garnassen), daou di touch-ha-touch (Prl)

ACCOMMODANT,-E + & (hum. – T<JG : ur plac’h) « fiat voluntas tua »

& (appr.) proprio accommodant > un aotrou jentil (T<JG = Ph) 

ACCOMMODEMENT + & (Prl) / « imglaw »

ACCOMMODER  + (une sauce etc.) cf. AOSiñ / -Z-*° (yod…)

+ OBER diouzh (meskl…)

& s’acommoder de... OBER G’... : ober gant ar sort a vez (T<JG = Ph)

ACCOMPAGNATEUR,-TRICE + & cherche un accompagnateur etc. > klask FRED

ACCOMPAGNER + & pour l’accompagner > (usu.) MONT GANT, & asambles g’ (ub)

& cf. (Prl) moned en arbenn da ub

+ accompagner par la main > diwar-bouez an dorn (T<JG)

+ en t’accompagnant (Mus.) > da’z heul (T<JG)

ACCOMPLI,-E + & trois ans accomplis > tri bloaz LEUN (T<JG=Ph)

& fait accompli > devoud m.-(cf. n.vb. (en) devoud(où) avoirs…)

+ être mis devant le fait accompli > ne oa ket reit din da choaj (trad.> E Langonned – Stivell)

ACCOMPLIR + (usu.) > OBER + GRAET : accompli des exploits > graet taolioù kaer (JG)

ACCOMPLISSEMENT + & cf. akuitañs (Heneu<GB)

AC©ON (dial. < & anc.-sax. ? naca barque) idem…

ACCORD + (être) d’accord en tu ganit (Ph) & àr an tu ganeoc’h (Wi<FL)

& en tout point d’acccord akoent hag akord (Prl) + & en un dorn (JG / A-UNAN)

& se mettre d’accord ober marc’had (g’ub – T<JG)

+ accords (commerciaux etc.) > marc’hadoù,-jou (JG)

ACCORDANT,-E (anc: en accord – Montaigne : très bien accordantes à celles de l’âme > akord mat-tre gant re an ene)

ACCORDER + & accorder sa demander reiñ he goulenn (T<JG)

& les soins qu’il faut accorder aux chevaux an evezh a vez d’ober d’ar c’hezeg (T<JG)

& s’accorder & en em gordañ (TGo = Ph) & cf. en em ingali (T<JG)

+ (fig. - & « se sucrer ») en em segaliñ (T-Go<FP // T<JG ober segal an eil gand egile)

ACCORTE + & appr. DIFRIGASS / -AS*° (Wi & Prl) : une accorte servante (& jeune fille...) ur plac’h difrigas

ACCOT cf. glannad (+ glannioù & ambrioù…) & cf. NL ar C'hlann

ACCOTEMENT + (appr.) KOSTEZ (an hent) : ar c’hostezioù (T<JG)

ACCOUCHÉE + (unan) wilioudet (& > gwiliouded) + (arg. Brest) unan aet da Blougastell

ACCOUCHER + (par euphém.– T<Klerg) DISPAKañ + & (ensemble) en ur c’hovad (T<JG)

& la montagne a accouché d’une souris en em droet eo ar menez en ur bern douar-goz (Y.Gow<HB) / aet mil d’ober kant & graet ur c’honikl e-lec’h ur c’had (T<JG)

ACCOUDÉ,-E (cf. vb) > alkodet, & war e orloc’h (T<JG)

& (appr.) > GOURVEZET / goulvet ‘oe d’an daol (Wi<PYK)

ACCOUDEMENT + ALKOD m.(-où) : eun alkod mad (Li<YR)

ACCOUER (chevaux) cf. stagañ lost-ha-lost (& // lostigelliñ,-genniñ…)

ACCOUPLER + PAR(A)ad / -at* (an dud / eured – W<FL)

ACCOURCIR cf. (raccourcir) BERRAad / -at* & diverrañ…

ACCOURIR + & cf. kerzh(et) d'an daoulamm / daou lamp (Are)

ACCOUTRÉ,-E (anc. frç) : lit accoutré (de couette etc. – actes not.<J.R.) > gant dilhad-wele / golc'hed hag all…

ACCOUTREMENT + & idem : peseurt akoutramant ? (Li<YR)

ACCOUTUMANCE > 1. KUSTUMAÑS : reve ar gustumañs...

ACCOUTUMER + & s'accoutumer & ‘n em gustumad / -at* (Prl)

ACCOUVAGE cf. gorerezh m.

ACCRO cf. (bezañ / bout) KROG (da vad – e, g’ + oc’h : krog da vat oc’h ober – Y.Gow) > & e-krog : accro à l’héro ‘krog en hero(in) ; accro du micro sod g’ar mikro & diodet g’...

+ appr. > BOAS / BOES / -Z° (da+vb, ouzh+n…)

ACCROCHE + & krogedigezh (Prl) 

& de l’accroche (Pub.) cf. KROG : (klask) krog ‘barzh !…

ACCROCHE- cf. KROG-

ACCROCHÉ,-E (à) +  A-GRAP (T<JG) + SKOURR (da… – Prl) & cf. krog-ha-krog, sac’het

& (bernique – Calloc’h) èl ar vernikenn àr ar roc’h / ma c’halon zo staget doc’hoc’h

& accroché au rocher karreget e benn-mên (T<JG) / kroget ar chalu e-barzh ar vein (T<JG)

ACCROCHE-PLAT + cf. listrier & parailher (loaioù)

ACCROISSEMENT + (Mat.<JM) > kreskamant m.

ACCROÎTRE +

& ton magot ne s’accroît nullement < da vern ne gresk tamm (T<E.Moal)

& accroître le compost > fonnusaad ar vanndraezhenn (T<JG)

ACCROUPI,-E + (cf. 16° : acroué) & àr e flitedigoù /flitediïaw/ (Prl)

& tout courbé et accroupi en e dortoù hag en e gluchoù (T<JG)

& « vous serez au foyer une vieille accroupie » (Ronsard) > C’hwi ‘vo en hoc’h aoled ( / oaled) unan gozh ha (s)kluchet

ACCROUPIR + & flitein (Prl)

ACCRU,-E + (Prl) / AR GRËSK 

& (n. - Hortic.) cf. kreskenn f.-où : kreskennoù (kolza…)

ACCU ( < accumulateur) & idem > aku (m.-ioù...)

ACCUEIL + (panneaux) DEGEMER / DIGEMER

& assurer l’accueil reiñ BOD (T<JG…)

ACCUEILLIR + Cf. DEGEMERET / RESEVET (reçu – NA 532 – tous points)

& bien accueilli ARRU MAD (T<JG)

ACCULÉE (Mar.) cf. kulad m.-(& attitude bizarroïde…)

ACCULER + & (anct : acculait une arbre [sic f.] – Rabelais > pil’ revr ur wezenn)

ACCUMULATIF,-VE bernius (Diwan) +

(& cf. adv. > A-VERN(ioù)…)

+ cf. (signe ZH) cumulatif > vb. -BERNiañ (lizherennoù)

ACCUMULATIVEMENT > (adj.)

ACCUMULER + (Prl) / yuc’hiñ

& (s’accumuler – cumulus & autres nuages etc.) KOUMOULañ,-iñ & cf. berniañ…

ACCUMULATION + berniadur (Mat.<JM / FF = entassement) : ar poent berniadur, & (sing. – une accumulation) berniadenn f.-où (Diwan)

ACCUSÉ,-E + accusé(s), levez-vous (la cour !) > tamalled (pl.-idi), ‘n ho sav (al les / lez*°) !

ACCUSER + & les accuser d’être des voleurs tamall ar re-mañ da laer (T<JG) & akuz’ ar martolod (Bugaled Breizh – Big.<F3)

ACE (Sport - angl., cf. gall. as = as) idem : as

ACÉRER + & cf. LEMMañ,-iñ…

ACHAINE > AKÈNE

« ACHAISON » (gallo : dégoût…) cf. (m-br.) ach(a)eson f.-

« ACHALER » (gallo : énerver…) cf. CHALañ…

« ACHANTER » (anc. frç = cercler un tonneau < chant < celt. cantos – Lambert<Loth) cf. KANTañ (barrikennoù…)

ACHARDS (malais) idem

ACHARNÉ,-E  + acharné au travail & (Prl) / jô labour…

& pêcheuse à pied acharnée > gwrac’h aod (T<JG)

ACHARNEMENT + & evel ul loen / ur c’hi (labour – T<JG)

& acharnement thérapeutique cf. heurt(erezh) da yac’haad / -at*

ACHARNER +

& s’acharner REGENNad / -at* (doc’h ub, ud – Wi<FL)

& le sort s’acharne contre eux ar blanedenn zo warno (T<JG)

ACHAT + un achat ur brenadenn (Ph<PM) = (PREN) pl. prenaou (T-Go<FP) & ur prena (T<JG)

ACHE + ( < lat. apia – céleri & céleri-rave) =

& (dim.) > Achet,-ette(s) NL (Suisse)

ACHÉE (anct : vermisseau < lat esca – Ronsard : - la bechée - ou d’une achée / Ou d’une chenille, ou d’un ver > ur bechad – pe ur begad, ur viskoulenn pe ur prevan ( / amprevan < preff)

ACHET (NL & -ette…) > ACHE

ACHETER + & faire acheter q.chose BOU(N)Tañ ud (war ub – T<JG)

& acheter chat en poche marc’had ar sac’h / zac’h (T<JG)

& ils ont tout acheté > aet toud ganto !

ACHETTES (NL) > ACHE...

ACHEB (arab – Sahara) idem

ACHEULÉEN,-NE (< NL St-Acheul) idem : acheulean…

ACHEVÉ,-E + (tout à fait & Mat.<JM) PEURACHU / -ECHU…

& (hum.) ça m’a achevé cf. me zo peurlazhet gant se…

« ACHIENER » (gallo « s’achièner » : s’acharner < chien) cf. KIañ, & rasailh- / -z-*°

ACHIGAN (poissons < algonkin) idem (m.-ed)

ACHILLE (gr. // irl. Cuchulain / Cú Chulainn : Ki