ATTENTION !

 

Ce supplément au dictionnaire Favereau (version bleue, 1992 – puis rééditions dans divers formats de couleur verte, jaune...) n'est pas un lexique autonome, ni indépendant de l'usuel d'origine (d'où de multiples + qui signifient ajouts). De plus, le passage par le serveur FTP (wanadoo) lui fait perdre quelques caractères d'origine (.doc). Mais cette version en .htm reste quand même préférable à celle du créateur de sites utilisé (cf. pages d'accueil), qui ne reconnaît pas les signes phonétiques (API) et qui plus est remet parfois l'arabe (étymologie) à l'envers (pour l’arabe cf. > caractères spéciaux : Times New Roman – tout en bas de liste). Par ailleurs, outre ces questions de transcodage, il reste diverses coquilles du tapuscrit que l'on s'applique à corriger avec le temps.

Cet ouvrage, réalisé en vue de la publication d'un dictionnaire « version papier » augmenté, n'est pour le moment qu'un document de travail destiné aux doctorants en lexicographie. Malgré ses défauts, nous avons pensé utile de le diffuser tel quel.

 

Le nouveau dictionnaire français-breton étant rédigé depuis fin 2008, j’ai cessé d’alimenter ce supplément qui reste donc en l’état en attendant la publication du nouveau dictionnaire.

                                                                                                                                            

FF

 

(932 pages en corps 12 de supplément au DBC 1992 – 01/03/2009)

 

Cf. ABRÉVIATIONS / BERRADURIOU (GFF 1992 p. XIV) > FIN

 

 


A

 

 

A (NL – Alpes) > ALPE(S)

« A+ » (texto etc.) cf. > KENÔ (& cf. - hum.- kenav’ / bar rav’ : « à+ à la rav(e) » – Ph 2001)

À + & la mère à Joseph (Région. – G.Sand) > e vamm da Job…

AA (NR < Agnona – cf. gaul onna fleuve – Internet)

« AAK » (arg. beur – A.I. < arab ﻚﺎﻫ hâk ! tiens (toi & var. / f./pl.) ! : « aak les bonbons ! »… - A.I.) idem + DAL / DEL ! : dal, Mohamed !

« AB » (gallo : à bas, & en bas > n. : un "abâ" – cf. esp. abajo) Cf. (d’an, & en) nias / niaz*° (< dias / diaz*° = traoñ / traou & var. > en hias, er gias : teurel d’en / er g[u]ias Wu 19° cf. W, E + Chon etc.)

& à bas (tombé) > (deut diwar ar gazeg) a-ruilh (T<JG)

ABACA (textile des Philippines < esp. abacá) idem > abaka (m.)

ABACULE (de mosaïque = tesselle) cf. tamm (karrez(ad)…)

ABADIE (NF & NL – oc = abbaye)

+ LABADIE (NF // LABAYE + LABBÉ) =

ABAISSE-LANGUE (Med.) > astellig-teod f.-

ABAISSEMENT + n.vb. (an / un) ISELLA(A)D / IZELLÂD° / IZELAAT* < -at* : an izelaat (m. & var. – loct > (un) « dizellad » Prl)

+ (v-br in gouriselder) > gouriselder / -z-*° m.

ABAISSER + =

& abaisser une perpendiculaire diskenn un askwerenn (Mat.<JM)

& (fig.) m’abaisser à… + mont war bennoù ma daoulin da… (T<JG)

+ Elle s’abaisse pour [mieux] conquérir / séduire (Th. 18° angl. – Sheridan : She stoops to conquer) > Stouiñ (a ra) a-benn konkeriñ / lubaniñ

ABALONE (angl. US – syn.) > ORMEAU : O(U)RMEL(ENN)…

ABANDON + =

& une maison à l’abandon & un ti disirit / dizirit*° (/dizirit/ Prl)

ABANDONNATAIRE cf. dilesour / -z-*°

ABANDONNÉ,-E DILESET / DILEZET*°

+ parf. (ardoisière – désaffectée) NAC’HET : ur vengleuz nac’het (Y.Gow<HB) & maison… > ti nac’het (EE) + (parf. Ku<EE) DISPRIZET

& enfant abandonné = bugel a(m)bandonet, dileset... & dianzavet

+ (& enfant trouvé) = KAVAD m. (f.-enn-ed) : degaset da gavad (di – T<JG)

ABANDONNER + DILAOSKal (Prl) & (il a) abandonné son métier laosket (en deus) e vicher (T<JG)

& s'abandonner ‘n im laoskein da…/ get… (Prl)

+ la pie a abandonné son nid ar bik he deus kazet he neizh (T<JG)

+ votre lucidité vous a abandonné aet hoc’h anaoudegezh diganeoc’h (T<JG)

ABANDONNIQUE (Psych.) cf. (kaset da g\) kavad (m. & > ad.)

ABAQUE idem > abakenn (Mat.<JM)

ABASIE (gr a-+basis) idem > abasiezh f.

ABASOURDIR + cf. appr. BADAOUiñ : badaouet o kleved se (T<JG)

ABÂTARDIR + traoù avoltet (Prl)

ABATAGE, ABATANT, ABATÉE (vx – Rob.) > ABATT-

ABATS + & (de boucherie) TORIOÙ (T<JG)

ABAT-SON + cf. harz-son (m.-où & -enn,-où)

ABATTAGE + & de l’abattage au travail TROC’H : troc’h ba e labour (& > he jeu… - Ph) + FONN : graet fonn (T<JG)

ABATTANT + & à abattant cf. gorre-gousi / -z-*°

ABATTEUR,-SE + Lahet zou ety er bocer / Tri éjon ha dihue annuer (W1880<PL)

ABATTIS + (& var. : abattes – Jura etc. : taillis =)

ABATTOIR + parf. (W) BOSSEREZH / BOSEREZH f.-ioù : d’ar vosereh (L.H.)

ABATTRE + loc. TAOL (TEUREL>TAOL-) : d’he zaol (gwezenn -W<FL & NA 285 / bêcher teul douar – Wu & gw. W1880<PL : turel & taul- = taul)

& abattre le muret freuza ar vur (T<JG) + être abattu dont / mont d’an traoñ (T<JG)

& abattre du travail (vb) dijabl’ (W) & distlab’ labour (Prl)

& abattre la poussière LAZañ ar boultrenn / poultr (T<JG=Ph)

& abattre qun (en luttant etc.) + cf. leuriañ, link®añ, pradañ (ub)

& s’abattre sur qun (mal) KOUEZañ war ub (T<JG) + KROG (ar c’hleñved du) war ar moc’h

+ achever d’abattre PEURZISPENN (ti… – T<JG & Ph)

ABATTU,-E (adj.) FAEZH (& cf. faezhet & distoket > DISTOK) + DISKARET (fig. – T<JG) & cf. bec’h warnon…

& (pp.) + cf. il sera abattu + > hennezh a yelo d’an traoñ (T<JG)

ABAT-VENT…  + & var. ababañchoù (Sun < NA) & avemantoù + koñtrevañchoù (Wi<FL)

ABBEVILLE (NL < abbé+ville – cf. NL Kernanad /-t – Ph&T…) =

& Abbevillais,-se > Abbevilliz (pl.)

ABCÉDER (Med. – former abcès) GORiñ + (en furoncle) HESKEDiñ

ABCÈS + il faut crever l’abcès (& fig.) > ret d’ar gor tarzhal (& -iñ – W) & lak da darzh-

& cf. (formé en) abcès + bulumet & cf. arouez (al laezh…) & beskoul, hesked, troell (T<JG)

+ ayant des traces d’abcès (irvin saoz & patatez) garzennet (T<JG)

ABD- (NF = serviteur > Abd-el-Kader < qd«r serviteur de pouvoir, Abdallah, Abdelaziz tout-puissant – Abd-el-Krim, Abdelfatah, Abdellatif – du bienveillant – & Abderrahmane – du miséricordieux) cf. // br-gall... AB- (NF Abalea…)

ABDIQUER +

& je n’abdiquerai (renoncerai) pas > me a zalc’ho ma zroad er par (T<JG)

ABDO > ABDOMEN + ABDOMINAUX

& faire tes abdos (Sp.) > c’hoari gant da dor / teur (ub)

& (personne au ventre « en tricot ») sans abdos > KOF STAMM (m.-où)

ABÉCÉDAIRE + & abece (C. & -er) : Levric an A B C (GReg<HB)

« ABÉCHER » (gallo: nourrir au bec < bec – celt-gaul. – cf. > br.m & loc.) abechiñ

ABÉE ( < bée) cf. (toull-) c’hwi & > (ar) fi (m. - Plz & Big-Kap)

ABEILLE + (cf. Region. « beko » < gaul. – L. – & Région. : avette)

ABEL (1 – NP) + & Fils maudit de la Création, vrai Cain, pourquoi pardonnerait-il à Abel ? (Michelet / Breton) > Mab milliget ar Grouadelezh, Kain e gwir, perag e pardonje da Abel ?

+ cf. (hum. – jeu de mots > pseudo. / a-bell hag… ) Abel a-dost…

ABEL (2 – anc frç & able : NL Pont d’Able : peuplier blanc < alba)

ABÉLIEN idem : group abelian (Mat.<JM)

ABER + (& cf. étym. celt. *ad+bero = ber & br.N. Aberdeen / gaél. inbher > Inverness…) : Bro an Aberioù (Goueled Leon)

& fond d’aber lost an aber (& al Loc’h – NL)

& l’Aber-Ildut + Richer an Aber (Li<YR)

ABERDEEN (NL Écosse – brit. : aber + NR Dee – cf. / gall. & / gaél-irl inbher: Inverness)=

ABERDEEN-ANGUS (bovin < NL Écosse N.) idem : aberdeen-angus

ABERRANCE diboellañs f.- (& cf. diboellamant m.-où)

ABERRI (basq. : néol. 19° < (h)erri-a le pays : Euskal Herria le Pays Basque – 7 provinces / Euskadi 1936, 1977 : C.A.V. – Communidad Autonoma Vasca : Bizkaia, Gipuzkoa & Alaba)

& Aberri Eguna (basq. egun jour – de la patrie basque) = Aberri Eguna Gasteiz (F.K. 1934)

ABIÉTACÉE / ABIÉTINÉE > gwez sap(in) coll.-enn-où

ABIÉTIN -SAP(IN) – Cf. coat-sap (W1880<PL)

ABÎME + en abîme (& > abyme – en ce sens surt.) melezouret (& -ek* < Diwan), & (var.) : mil(l)iouret

ABÎMER + (oeuf, tissu etc. – parf.) MARL(O)UINañ (TK<MxM) : traou marlouinet + (cultures) DIRAÑSiñ : dirañset ar parkad kaol ged ar saout (Prl - & cf. rañv,-ad / -at*) + parf. (fruits : poires etc.) BLOÑSiñ : per bloñset (Prl=Ph)

& les lunettes abîment la vue > ar gwer a goll daoulagad an dud (T<JG)

AB INTESTAT idem, & di-destou (v-br & an- + testou stipulationes - L.F. 313) & > di-destamant // didest-kaer

AB IRATO idem (dre gounnar - cf. celt & v-br dar + dér. konnar / kounnar "rage de chiens" & anct connaret, conniriec & anconnar + digo(u)nnar - plante - L.F. 125) & cf. a-zroug…

ABLACTATION + DILAEZH  m.

ABLATER (Med.) cf. LEMer ( / LAMed / -et*…), & idem : ablatiñ

-ABLE (suff.) > -ABL / -AP(L)*

ABLERET (syn. ABLIER - Lar.) roued karrez m.-où...

ABLETTE + ( < albe < lat. albulum : blanchâtre - & cf. – syn. – vandoise < gaul. *uindesia < *uindo > gwenn = irl. find… - L 199)

ABLIER > ABLERET

ABLUTION + pl. ablutions & cf. gwalc’hadurezh f. (Prl & GReg.)

ABNÉGATION + (lat. abnegatio : refus) + & (qui a, ou développe... un) don d'abnégation cf. (gall =) emro, -ad & -iñ (& emroüs)

ABOIEMENT + & son aboiement (caractéristique – du chien) e harzh (T<JG)

ABOIS + (Prl) ba / en e sach(où) diwezañ (& ‘n ur sech d’ar marw – Prl)

ABONDAMMENT + (Cf. : adj. -ANT,-E)

& pleuvoir abondamment ober dour da vad (T<JG = Ph)

ABONDANCE + E-LEIZH ( / hileizh : HELAEZH  n. & adv. – W1880<PL hilleih & a leih) : e-leizh a dud + traou a-leizh (T<JG) & n’eus ket a-leizh a dud (Are)

+ (Prl) & puilhante’ a… (NA 039 – Wu : beaucoup de… & cf. syn.)

& abondance de biens kreñv an traou (eno – T<JG = Ph)

& en trop grande abondance (surproduction) > fam. (patatez) d’ober teil (T<JG=Ph)

ABONDANCISTE idem > abondañsist m.-ed

ABONDANT,-E + parf. PUILH : niver puilh (Mat.<JM - & cf. > puilhentez NA 039)

& pêche abondante (& en abondance) pesked a-leizh / e-leizh, & kreñv ar c’hig… (JG & cf. fonnus – kaol & patatez…)

 

ABONDEMENT + cf. n.vb. fonnaad, & puilhentez (NA 039 / BEAUCOUP)

ABONDER + (cf. celt. anc.-gaul bonda / bunda fond > NL & br-gall... bon-)

+ abonder dans le sens de qun HENTañ war ub (Faoued – Ku<EE) & lakaat an tu kaer doc’h ub (W)

& abonder un compte (approvisionner, créditer) > pourvezañ ur c’hont…

ABONNER + (& cf. étym. < bonn- = celt. bonn borne / limite – L 189)

ABORD + & quitter les abords de la maison > mont diwar-dro an ti (T<JG)

& d’abord > ar vamm da genta hag ar verc’h da c’houde (T<JG) & Doue da genta ha ni war-lerc’h

& d’un abord facile aeset mont en kaoz gantañ (T<DG)

ABORDABLE  + (Prl) / gober getoñ

ABORDAGE + & idem : Ag a pe héamb d’en abordage (Wu – 19°)

ABORDER +

& (cf. accoster) AOCHañ (T<JG)

ABOT + (& cf. hual + kroashual, treushual & à bovins haod, nask & pennask…)

« A BOUIZE » (arg. Wi = à fond > arg. "à donf " – au champ, au lit…) cf. W a bouis / -z*° > A BOUES / -Z*°

ABOULER + (Prl) / degas bara amañ ! & dait ‘ta !

ABOULIE  + (Prl) > VENEREZH  m.

ABOUT (gallo : l’about d’ l’année) > PENNIG / penneg / & -ek* < pennek-ha-revrek...

ABOUTER + (& cf. pennekaad / gallo…)

ABOUTIR + & une consersation qui n’aboutit à rien > ur gaos ha n’a ket da benn ebed (Prl) & n’a ket da benn ebet…

ABOYER + & aboyer de façon insistante ou agressive… KARGein (Prl - & cf. kac’hellat…)

ABRACADABRANTESQUE (Rimbaud > Chirac) > cf. diskontaj / -ach (m.-où)

ABRAHAM + (hebr. & cf. arab ﻢﻬﺭﺑﺇ : Ibrahim > Brahim) & NL (feunteun) sant Abraham (KL - F3 / dour)

ABRÉACTION (Psych. <all.) idem : abreaksion f.-où

ABRÉAGIR (Psych.) idem > abreajissañ / -s-*°

ABRÉGÉ + & en abreje eus ma buhez (Conan – 19°)

& en abrégé > hep klask kement-se a dro (T<JG)

ABREUVER +

& abreuver d’injures + (Prl) LAETAad / -at*

ABREUVOIR + rue de l’abreuvoir (Ggp) > ru an abilouer (T) / ar poull-douran (Pouldouran NL T : maer Pouldouran & kêr – Plouha)

& à l’abreuvoir ! > (appr.) d’an dour ! (T<JG / kezeg)

ABRI + (lat. apri-) +

& (journée de travail) à l’abri un dewezh karrdi (Prl)

& cf. (abri naturel, végétal etc.) GWASKADENN (Prl) = GWASKEDENN f.-(& coll. usu. GWASKED – Ph & K + T<JG = Wu : hemb goesket – inis hemp coet : Arh = Arzh)

& sans abri (rim. – T<JG = Ph) DIABRI

+ à l’abri des voleurs (arc’hant ) klenket ouzh al laeron (JG)

+ à l’abri du risque ( = maladie) er-maez a riskl (T<JG)

+ abri-sous-roche (Géo.) cf. NL – Bréhat (Préhist. – Goare(z)+ma ?) Goareva (Briad)

ABRIDIOLE cf. (appr.) chapelig f.-

ABRIBUS + (1) idem, parf. [KLEDOURENN…]

ABRICOT + (aubercot – 16ème < catal. albercoc < arab al-barqûq : ﻖﻮﻗﺮﺒﻠﺍ = prunes – A.I.) : an abriko (T<JG)

& (couleur) > melen u / MELEN UI  (T<DG)

ABRI-SOUS-ROCHE > ABRI

ABRITÉ,-E + (var. – usu.) CHOUR® / SOURR : ul lec’h chour (Wi<FL : kled ha tomm / kleit ha toemm)

ABRITER + (& s’abriter) =

& viens t’abriter (te blottir), c’est plus abrité ici deus amañ da skoassañ, amañ eo gwasketoc’h (T<JG=Ph)

ABROGEABLE Cf. torrabl / -apl* (& / torrus…)

ABRUTI,-E + & cf. darsod / darzod / & -sot* + FINSOD / & -SOT* (Ku) & hanter-sod, & amiod…(Prl)

ABSCISSE + 1. idem : absiss / -is*° (Mat.<JM)

ABSENCE + & en notre absence (Guillevic – Encoches 1975 > PJ Helias : Askennou) ha ni pell diouto

& absence d’hypothèque… kuit a luz (war an ti…- T<FP)

ABSENT,-E + & absent,-e de chez soi (ub bet) DIOUZH + EUS > DEUS AR GÊR (T>JG + & maître absent > kêr heb aotrou)

+ absent (par l’esprit) > (métaph.) aet ma spered da stoupa (& en galouaj – T<JG)

ABSENTER +

& je ne me suis pas absenté n’on ket bet eus ar gêr (T<JG)

ABSINTHE + & (gwin) huelenn c'hwero (F&B 19° < CCh)

+ (arg. TUN.) angoluch m.

ABSINTHISME cf. (gaul. absinthe brigantios < brigo force…)

ABSOLU,-E,-MENT + (adv.) > ABSOLUMENT

+ (Mat.<JM) absolud / & -t*, & hañval-bew ( / hawal-béù – Prl…)

& royauté absolue idem, & ar rouantelez gronz (Laouenan c 1830 / 220)

+ il le faut absolument > red mad eo (T<JG)

+ absolument vrai > gwir-bater (T<JG)

ABSOLUE idem > absoludenn f.-où, & talvoud absolut m.-où (Mat.<JM)

ABSOLUITÉ cf. > absoluded (f.)

ABSOLUMENT + (Mat.<JM) > end-absolut 

& absolument rien mann ebed a-grenn, & foeltr tamm (T<JG=Ph)

+ (usu. – excl.) cf. (Go – loct “oui, klè’ !” < ) ya, kle(v) !

ABSORBANCE cf. n.vb. (an) euvro…

ABSORBANT,-E + & élément absorbant (Mat.<JM) elfenn euvrus

+ (crachin etc.) le vent l’absorbera > boued-avel eo (T<JG) / (chanson) le vent l’emportera > Cf. (son) gant an avel kaset…

ABSORBÉ,-E +

& absorbé par la conversation da heul kaoz (g’ub – T<JG) & da heul ar gaoz (Ph)

ABSTÈME (angl. abstemious & cf. T/tee-totaler – 19°, & gall. sobr…) idem (& àr yun…)

ABSTENIR + & chom heb / hep (ket – Prl) + tremen heb ober (T<JG)

& il conviendra de t’abstenir > mad dit tremen (T<JG)

& il ferait mieux de s’abstenir > falloc’h evit paouez a ra (T<JG)

& en s’abstenant de tout commentaire ‘nes laret tamm hiroc’h

ABSTRACT idem : abstract / abstrakt m.-où (& un diverr…) : abstraktoù ar c'hollok

ABSTRACTEUR cf. > difetiss(+-er) / -s-*°

ABSTRACTION + (Mat.<JM) idem > abstretadur, & difetister m.-ioù (< Diwan)

ABSTRAIT + = [abstret] + (Mat.<JM)

& cf. (plutôt = difficile à repérer…) diheverz (Diwan)

+ Les idées générales et abstraites sont la source des plus grandes erreurs des hommes (Rousseau) Ar mennozhioù bras hag abstret, setu mammenn gwashañ fazioù gant mab-den

ABSTRUS,-E + (cf. v-br daemer & m-br demer... gl obscurus 13° < L.F. 127) > demer + appr. TEÑWEL / TEÑVAL, & start da gompren (Prl)

ABSURDE + ce serait absurde de ma part > drol a-walc’h e ve din (T<JG = Ph)

+ (Mat.<JM, Sc. & Lit. etc.) idem : (an) absurd

& cf. (littt = "non sens") anster (Diwan)

& théâtre de l’absurde… teatr an absurd, & c’hoariva an anster / an diboell (& -egezh < Diwan), & c’hoariva / teatr an direson / -rezon*° (=)

ABUS + abus de tout (& de tous biens) > drougimplij kement tra (& kement mad zo)

& abus de langage (Mat.<JM) drougimplij (& drougusañs / -z-*°) yezh

& abus de biens sociaux (Dr.) drougimplij madoù kevredig(ezh)

ABUSUS (Dr. – lat.) =

ABYME (en) > ABÎME

ABYSSIN / ABYSSINIEN,-NE abissinian (& kazh abissian) / -s-*°

AC ( < angl. Academy : Police Academy – ex. Star Ac) > idem & > (Kreiz Breizh) Akademi

-AC (NL & NP : Callac, Milizac etc. < gaul. -acon > lat. -ac[um] // celt > -oc > gall & L -og & > -euc & br -EG / -EK* - ex. NL Brulueg...)

AÇ (verlan < ça) > AS

ACABIT + (prov. : achevé < vb. cabir < CAP & cf. esp. acabo…) idem : memes « akabi(t)»

& du même acabit (fam. – péjor.) > ren-ha-ren (evel pater ar c’hazh – T<JG)

ACADÉMIE + Akademiez Vreiz (ERN & FV – c 1920)

& cf. (police) academy (gall. academi / athrofa)

& (Star) Ac = (Ak) / Kademi…

ACADÉMISME + & idem (-ism)

ACADEMOS (NL / Platon) idem : "(liorz) Acadêmos" (J.Kerrien)

ACADEMY (frangl.) > AC

ACAGNARDER (S’AC.– cf. cagnard < cani : chienne - & cf. gallo « acangner ») KLUVENNiñ / KLUFANañ : kluvennet e-pad an deiz e-tal an tan (T<JG)

ACAJOU + (tupi – Brésil) =

ACALORIQUE (préf. a- privatif) cf. an- : ankalorik

« ACANGNER » (gallo s’acangner = (se) plaindre…) cf. en em jalañ ( < chal-)

A CAPELA > A CAPPELLA

A CAPPELLA (lat. : « à chapelle ») idem : kan a cappella (Y.F. Kemener…), (appr.) A VEG : sonein a veg (W – F3) & cf. (kanaouennoù) a-bos / -boz*°

ACARIÂTRE + femme ac. & cf. ur bebrenn, ur bik, ur gegin, ur bolif(r)enn (T<JG)

& (la fille est) assez acariâtre (ar verc’h zo) pik a-walc’h (T<JG)

ACARIEN + idem : akarian > akarianed (pl.)

ACARUS (lat.-gr. akari + & cf. arab ﺡﺎﻂ - tih : tique, & acarus p. 398 = acarien – Lar.) idem

ACAULE DIC’HAR (cf. dic’haret…)

ACCABLANT,-E +

& tâche accablante + cf. brewus / brevus & mac’hom > ur vac’hom (JG) = ul lazh-tud

ACCABLER +

& cf. (temps etc.) LAZHañ + MAC’HOMañ (T<JG = Ph)

ACCAPARANT (pp.) > ACCAPARER

& accaparant toute la conversation > an ton hag ar pardon ganti (& ar gaoz a vez ganti toud)

ACCAPARER + parf. (au détriment de qun) > SKRAP’ : skrapet digant ar besketaerien (JG)

(fig.) accaparer qun & sailh’ àr ub (Prl)

& accaparer la parole ‘mañ tout an trouz hag ar pardon gante (T<DG)

ACCAPAREUR,-SE +

& les accapareurs de terres (de la commune) cf. krignerien ar barres, & ur c’horniad mat deus parres… zo aet gante !

& accapareur de temps (importuns etc.) & laer-amzer : laeron-amzer (A.Duval) + & cf. un uz-amzer hennezh ! (Ph)

ACCÉDANT,-E +

& accédants à la propriété cf. danvez perc’henn(ed)…

+ cf. primo-accédants > danvez kentañ perc’hennañ

ACCELERANDO (Mus. < ital.) idem (& (peus)founnus)

ACCÉLÉRATION + (Mat.<JM…) buanadur m.-ioù

ACCÉLÉRÉ,-E (Mat.<JM…) BUAN(N)AET 

& (n. - Ciné.) cf. (ur) buannaad / buanaat* (kamera), & founnussaad / founnusaat*

ACCÉLÉRER + & accélère ! (auto-école Ggp – en br.) > buannoc’h ! / founnussoc’h ! (Ph)

& il est temps d’accélérer (la cadence, le rythme) > (métaph.) arru eo poent touch (kezeg)

ACCENT > 1. (usu. & en gal) AKSANT : aksant ar c'hreistez ; 2. POUES / POUEZ*°-MOUEZH : poues-mouezh Leon + (3. accent d’intensité taol-mouezh + parf. confondu avec 4. accent tonique ton-mouezh)

ACCENTUÉ,-E AKSANT(U)ET, & poues-mouezhiet / pouez*°- / taol-mouezhiet : taol-mouezhiet eo ar ger-mañ war ar silabenn gentañ (JCR)

ACCENTUEL,-LE cf. (silabenn…) idem : aksantuel (& cf. aksantet…)

ACCEPTABILITÉ (Ling.) cf. « akseptadusted », & degemerablentez (& cf. réception – d’une oeuvre etc.) ressevidigezh / -s-*°…

ACCEPTABLE + & idem : n’eo ket akseptabl (L – F3)

ACCEPTANT,-E (usu.) ASSANTER / -S-*° m.-ion f.1

ACCEPTER + & (néol. < gall derbyn) > darbenn (& cf. ARBENN)

& accepter (ce qu’on offre) > KEMER : ne’m boa ket kemeret – digante… (T<JG = Ph)

& si on accepte tout > mar kar an den (e vo mac’het… - T<JG = Ph)

ACCEPTION + (Sc. – Ling. – cf. appr. sens = ster) & idem : aksepsïon f.-

+ (appr.) lavaredigezh (& lavaregezh < cf. (NL Ker)lavarec – Go) f.-ioù > hervez al lavaredigezh-se

ACCÈS + & (néol. c 1990) + « enmont » (YO) / moned/monet/mont e-barzh (stalioù) > (signalétique) E-BARZH

& dans un accès de colère g’ar gounnar, & (en) ur rehantad geti… (W<FL)

& un accès de sommeil > ma barr c’hoant-kousked (T<JG)

 + accès de tendresse ur barr mignoniaj (T<JG)

& par accès (crise) > reusiadoù en devez (Ph)

ACCESSIBLE + (Mat.<JM – dér. néo.) > « ac’hesadus »

& (pointe etc.) pas accessible – à pied n’en deus ket digoret hiziw (T<JG)

ACCIDENT + (cf. arab > ksîda=)

+ (sens vague) & (Prl) un tammig « harsoupad » > un assoup(l)ad

& accident (de terrain) pl. & kostoù (Prl)

ACCIDENTÉ,-E + & war (e) gostez…(Ph) 

& Carnoët est très accidenté Karnoed n'eo ken beg ha bos (/beka'bos/ Ph)

ACCIDENTOGÈNE > (ur pleg) kaoz da lies aksidant…

ACCISE (Belg.< néerl. accijs) idem & cf. (syn.) kustum

ACCISIEN Cf. (métonymie) kustum : (sac'h) ar c'hustum

ACCLIMATER +

& s’acclimater (fig.) : qui s’est bien acclimaté ici > en em dommet amañ

ACCOINTANCE + & cf. akoent (Prl = akord)

ACCOINTER + & (anct & cf. –angl. : acquaintance – Montaigne : j’accointe ceux-là > pleustrañ a ran ar re-hont)

ACCOLADE + & briatadur m.-ioù (dér. – Mat.<JM)

ACCOLER +

& accolés structurellement (parcelles, habitations...) > (structures) -HA- : douar-ha-douar (da Garnassen), daou di touch-ha-touch (Prl)

ACCOMMODANT,-E + & (hum. – T<JG : ur plac’h) « fiat voluntas tua »

& (appr.) proprio accommodant > un aotrou jentil (T<JG = Ph) 

ACCOMMODEMENT + & (Prl) / « imglaw »

ACCOMMODER  + (une sauce etc.) cf. AOSiñ / -Z-*° (yod…)

+ OBER diouzh (meskl…)

& s’acommoder de... OBER G’... : ober gant ar sort a vez (T<JG = Ph)

ACCOMPAGNATEUR,-TRICE + & cherche un accompagnateur etc. > klask FRED

ACCOMPAGNER + & pour l’accompagner > (usu.) MONT GANT, & asambles g’ (ub)

& cf. (Prl) moned en arbenn da ub

+ accompagner par la main > diwar-bouez an dorn (T<JG)

+ en t’accompagnant (Mus.) > da’z heul (T<JG)

ACCOMPLI,-E + & trois ans accomplis > tri bloaz LEUN (T<JG=Ph)

& fait accompli > devoud m.-(cf. n.vb. (en) devoud(où) avoirs…)

+ être mis devant le fait accompli > ne oa ket reit din da choaj (trad.> E Langonned – Stivell)

ACCOMPLIR + (usu.) > OBER + GRAET : accompli des exploits > graet taolioù kaer (JG)

ACCOMPLISSEMENT + & cf. akuitañs (Heneu<GB)

AC©ON (dial. < & anc.-sax. ? naca barque) idem…

ACCORD + (être) d’accord en tu ganit (Ph) & àr an tu ganeoc’h (Wi<FL)

& en tout point d’acccord akoent hag akord (Prl) + & en un dorn (JG / A-UNAN)

& se mettre d’accord ober marc’had (g’ub – T<JG)

+ accords (commerciaux etc.) > marc’hadoù,-jou (JG)

ACCORDANT,-E (anc: en accord – Montaigne : très bien accordantes à celles de l’âme > akord mat-tre gant re an ene)

ACCORDER + & accorder sa demander reiñ he goulenn (T<JG)

& les soins qu’il faut accorder aux chevaux an evezh a vez d’ober d’ar c’hezeg (T<JG)

& s’accorder & en em gordañ (TGo = Ph) & cf. en em ingali (T<JG)

+ (fig. - & « se sucrer ») en em segaliñ (T-Go<FP // T<JG ober segal an eil gand egile)

ACCORTE + & appr. DIFRIGASS / -AS*° (Wi & Prl) : une accorte servante (& jeune fille...) ur plac’h difrigas

ACCOT cf. glannad (+ glannioù & ambrioù…) & cf. NL ar C'hlann

ACCOTEMENT + (appr.) KOSTEZ (an hent) : ar c’hostezioù (T<JG)

ACCOUCHÉE + (unan) wilioudet (& > gwiliouded) + (arg. Brest) unan aet da Blougastell

ACCOUCHER + (par euphém.– T<Klerg) DISPAKañ + & (ensemble) en ur c’hovad (T<JG)

& la montagne a accouché d’une souris en em droet eo ar menez en ur bern douar-goz (Y.Gow<HB) / aet mil d’ober kant & graet ur c’honikl e-lec’h ur c’had (T<JG)

ACCOUDÉ,-E (cf. vb) > alkodet, & war e orloc’h (T<JG)

& (appr.) > GOURVEZET / goulvet ‘oe d’an daol (Wi<PYK)

ACCOUDEMENT + ALKOD m.(-où) : eun alkod mad (Li<YR)

ACCOUER (chevaux) cf. stagañ lost-ha-lost (& // lostigelliñ,-genniñ…)

ACCOUPLER + PAR(A)ad / -at* (an dud / eured – W<FL)

ACCOURCIR cf. (raccourcir) BERRAad / -at* & diverrañ…

ACCOURIR + & cf. kerzh(et) d'an daoulamm / daou lamp (Are)

ACCOUTRÉ,-E (anc. frç) : lit accoutré (de couette etc. – actes not.<J.R.) > gant dilhad-wele / golc'hed hag all…

ACCOUTREMENT + & idem : peseurt akoutramant ? (Li<YR)

ACCOUTUMANCE > 1. KUSTUMAÑS : reve ar gustumañs...

ACCOUTUMER + & s'accoutumer & ‘n em gustumad / -at* (Prl)

ACCOUVAGE cf. gorerezh m.

ACCRO cf. (bezañ / bout) KROG (da vad – e, g’ + oc’h : krog da vat oc’h ober – Y.Gow) > & e-krog : accro à l’héro ‘krog en hero(in) ; accro du micro sod g’ar mikro & diodet g’...

+ appr. > BOAS / BOES / -Z° (da+vb, ouzh+n…)

ACCROCHE + & krogedigezh (Prl) 

& de l’accroche (Pub.) cf. KROG : (klask) krog ‘barzh !…

ACCROCHE- cf. KROG-

ACCROCHÉ,-E (à) +  A-GRAP (T<JG) + SKOURR (da… – Prl) & cf. krog-ha-krog, sac’het

& (bernique – Calloc’h) èl ar vernikenn àr ar roc’h / ma c’halon zo staget doc’hoc’h

& accroché au rocher karreget e benn-mên (T<JG) / kroget ar chalu e-barzh ar vein (T<JG)

ACCROCHE-PLAT + cf. listrier & parailher (loaioù)

ACCROISSEMENT + (Mat.<JM) > kreskamant m.

ACCROÎTRE +

& ton magot ne s’accroît nullement < da vern ne gresk tamm (T<E.Moal)

& accroître le compost > fonnusaad ar vanndraezhenn (T<JG)

ACCROUPI,-E + (cf. 16° : acroué) & àr e flitedigoù /flitediïaw/ (Prl)

& tout courbé et accroupi en e dortoù hag en e gluchoù (T<JG)

& « vous serez au foyer une vieille accroupie » (Ronsard) > C’hwi ‘vo en hoc’h aoled ( / oaled) unan gozh ha (s)kluchet

ACCROUPIR + & flitein (Prl)

ACCRU,-E + (Prl) / AR GRËSK 

& (n. - Hortic.) cf. kreskenn f.-où : kreskennoù (kolza…)

ACCU ( < accumulateur) & idem > aku (m.-ioù...)

ACCUEIL + (panneaux) DEGEMER / DIGEMER

& assurer l’accueil reiñ BOD (T<JG…)

ACCUEILLIR + Cf. DEGEMERET / RESEVET (reçu – NA 532 – tous points)

& bien accueilli ARRU MAD (T<JG)

ACCULÉE (Mar.) cf. kulad m.-(& attitude bizarroïde…)

ACCULER + & (anct : acculait une arbre [sic f.] – Rabelais > pil’ revr ur wezenn)

ACCUMULATIF,-VE bernius (Diwan) +

(& cf. adv. > A-VERN(ioù)…)

+ cf. (signe ZH) cumulatif > vb. -BERNiañ (lizherennoù)

ACCUMULATIVEMENT > (adj.)

ACCUMULER + (Prl) / yuc’hiñ

& (s’accumuler – cumulus & autres nuages etc.) KOUMOULañ,-iñ & cf. berniañ…

ACCUMULATION + berniadur (Mat.<JM / FF = entassement) : ar poent berniadur, & (sing. – une accumulation) berniadenn f.-où (Diwan)

ACCUSÉ,-E + accusé(s), levez-vous (la cour !) > tamalled (pl.-idi), ‘n ho sav (al les / lez*°) !

ACCUSER + & les accuser d’être des voleurs tamall ar re-mañ da laer (T<JG) & akuz’ ar martolod (Bugaled Breizh – Big.<F3)

ACE (Sport - angl., cf. gall. as = as) idem : as

ACÉRER + & cf. LEMMañ,-iñ…

ACHAINE > AKÈNE

« ACHAISON » (gallo : dégoût…) cf. (m-br.) ach(a)eson f.-

« ACHALER » (gallo : énerver…) cf. CHALañ…

« ACHANTER » (anc. frç = cercler un tonneau < chant < celt. cantos – Lambert<Loth) cf. KANTañ (barrikennoù…)

ACHARDS (malais) idem

ACHARNÉ,-E  + acharné au travail & (Prl) / jô labour…

& pêcheuse à pied acharnée > gwrac’h aod (T<JG)

ACHARNEMENT + & evel ul loen / ur c’hi (labour – T<JG)

& acharnement thérapeutique cf. heurt(erezh) da yac’haad / -at*

ACHARNER +

& s’acharner REGENNad / -at* (doc’h ub, ud – Wi<FL)

& le sort s’acharne contre eux ar blanedenn zo warno (T<JG)

ACHAT + un achat ur brenadenn (Ph<PM) = (PREN) pl. prenaou (T-Go<FP) & ur prena (T<JG)

ACHE + ( < lat. apia – céleri & céleri-rave) =

& (dim.) > Achet,-ette(s) NL (Suisse)

ACHÉE (anct : vermisseau < lat esca – Ronsard : - la bechée - ou d’une achée / Ou d’une chenille, ou d’un ver > ur bechad – pe ur begad, ur viskoulenn pe ur prevan ( / amprevan < preff)

ACHET (NL & -ette…) > ACHE

ACHETER + & faire acheter q.chose BOU(N)Tañ ud (war ub – T<JG)

& acheter chat en poche marc’had ar sac’h / zac’h (T<JG)

& ils ont tout acheté > aet toud ganto !

ACHETTES (NL) > ACHE...

ACHEB (arab – Sahara) idem

ACHEULÉEN,-NE (< NL St-Acheul) idem : acheulean…

ACHEVÉ,-E + (tout à fait & Mat.<JM) PEURACHU / -ECHU…

& (hum.) ça m’a achevé cf. me zo peurlazhet gant se…

« ACHIENER » (gallo « s’achièner » : s’acharner < chien) cf. KIañ, & rasailh- / -z-*°

ACHIGAN (poissons < algonkin) idem (m.-ed)

ACHILLE (gr. // irl. Cuchulain / Cú Chulainn : Ki ‘r C’houlin < la’het ki gov – B.Sergent…) + il possède force et courage autant qu’Achille Nerh ag courage en dès quement avel Achil (Cadoudal – gw.W1880<PL)

« ACHLEM » (cf. « l’achlem » - arg. beur – cf. HLM - m. & f.) > idem : an « achlem » (& HLM) // an « achelemoù » : an achelemoù-se zo tostoc’h d’an neñv ( < YB Piriou : HLMoù)

ACHOPPER + (Prl) / streb(a)otiñ (trébucher)

ACHOURA (arab âchûrâ : fête chi'ite - cf. vb ﺭﺸﺍ marquer) idem

ACHROMAT idem (akromat - & cf. diliw, disliw / -liv* / -liou°…)

ACHROMATIQUE idem : lunedeier akromatik

ACHROMATISER idem (akromatisañ / -z-*°)

ACHROMATISME idem

ACIDE + (cf. egr)

& (stup.) = kemer as(s)id(où)

ACIDULÉ,-E + & cf. trenkaet… (Prl)

ACIER + (Hist.) la Communauté Européenne du Charbon et de l’Acier > Kumuniezh Europa ar Glaou hag an Dir

& caractère d'acier spered dir (& dir war e dal – cf. NF Taldir & Corfdir...)

+ & cf. homme de fer den houarn (1940 / De Gaulle – BBC)

ACIÉRAGE + (& cf. acérer dirañ)

ACMÉ + (1 – Med. < gr. akmê) idem : akme …

ACNÉ + & cf. drein-kig (W & Ku)

« ACNILLER » (gallo « s’acniller » : se blottir & (s’) attirer mutuellement - dans un lit etc.) cf. choukiñ, ch-\souchañ, tamolodiñ…

ACOLYTE + & (son) acolyte (m-br) e g(u)i1e (L.F.) > EGILE (& egile all...)  

ACON > AC©ON

ACONCER (Rabelais : aconçurent = atteindre) > diraez…

A CONTRARIO + & cf. (Prl) « a® ‘n [em] eskemm » > A'N ESKEMM

ACOQUINER + (s'acoquiner) CHOLIKA(ad / -at*) : ‘n em cholikat gant hennezh (Prl < chol+ig : pas fin…)

ACORE (plante aromatique exotiq.) cf. korz c'hwezh-vat (coll.)

A-CÔTÉS + & cf. al lañs (ouzhpenn…)

& cf. (pourboires etc.) gwerzh-butun…

+ & (sens div.) cf. traoù a-gostez…

A-COUP + cf. adv. akoub(ig), & a-daoloù (Prl)

ACQUÉRIR + cela s’acquière très jeune > yaouank-flamm e vez desket (an dra-se)

& acquérir de l'expérience PRENañ SKIANT ( / skiant prenet)

ACQUIS + (Univ. etc.) = go(u)nidoù + bien mal acquis ne profite jamais bleud an diaoul ah a da vrenn (FP) + & expérience acquise SKIANT PRENET (Are<GL / -PRENA à acquérir)

(& cf. gallo « faire de l’aqui » = long usage // gober kalz acuit Prl & akuitañs – Heneu<GB)

ACQUISITIF,-VE + (Dr) enlever par prescription acquisitive gwerniañ un dra da ub (T<FP)

ACQUISITION + (Ling. – cf. gall caffael > cael // kavoet > ka’ed, ka’(d) = kavout...) & (dre d\)tapadur > acquisition du langage (Ling. / apprentissage) > tapadur ar yezh ( / deskadur)

ACQUITEMENT + & akuitañs (Heneu<GB)

ACRA / AKRA (créole : beignet…) idem : akraoù

ACRE + (angl. – cf. lat. acer / AR) + cf. gall. idem > acer + erw, cefair / cefer = erw, & keñver (-douar)

ÂCRE + & (appr.) kriz da eva (T<JG)

ACRÊTÉ,-E (Rabelais / coq) > (kog) kribenneg / & -ek*° ( / -et)

ACRO- (gr.: haut < ie / gaul acros > axro- : Axro-talus…) 

& acrophobie akrofobiezh…

ACROBATE + & idem: akrobated (pl. - & cf. étym. > dañser(ien)-fun…)

ACRONYME (angl. < gr.) idem : akronim m.-où, & (appr. – pl.) pennlizherennoù-anw/ -v* : (ex. IUFM : CFEB > SAG = Skol ar Gelennerien…)

ACROPHOBIE idem > -fobiezh f.

ACROPOLE + (cf. gaul. acro-/Axro- haut // & lat. acer pointu – D 27) > (1) idem : Akropolis At(h)ina & Prière sur l’Acropole (Renan) > Pedenn war an Akropol(is)

ACROSTICHE idem : akrostich (gr. – cf. angl. acrostic, gall. acrostig & « pos ar gan » : B.R.U.D. – P.Hellenn – à lire verticalement en tête des vers…)

ACROUÉ (16° = accroupi) > FLUTET / SKLUCHET

ACRYLIQUE idem: ur sae (en) akrilik…

ACTANT (Ling.) idem : aktant (cf. gaul. & celt. (amb)actos & (an)aganto- : actant & agent/allant) + & cf. sens actif > (elfenn…) oberiant (Diwan)

ACTE + (lat. < ie // (amb-)actos) + (Théâ.) idem : AKT V…

& (Lit.) acte de parole akt a gomz (& cf. gra…) & (Pédag.) actes de langage aktoù a lavar (MM)

& acte notarié + MERK  m.-où : ober ur merk (mat – Klerg)

ACTÉE (plante < actae) idem

ACTER idem : aktiñ… (& cf. agir & faire oberañ,-iañ,-iñ…)

ACTEUR (+) // (m-br) actor > aktor m.-ed : (roll an ) AKTORED, & aktour m.-ien f.1 (Diwan…)

& acteur de sa vie etc. > aktour e vuhez...

ACTIF,-VE,-MENT +

& actif et courageux AMPERT (Prl)

& il est très actif > mont a ra en-dro (T<JG)

& très / trop actif,-ve (plac’h) war orjal (JG)

& à mon actif (une connaissance en plus...) > ur min aet ‘n em sac’h (T<DG)

ACTION + OBERIEZH + OBER(I)AÑS & oberïezh f.- (Y.Gow<HB : Oberañs Katolik) + (Mat.<JM & C) idem : aksïon f.- + gra & dim. -ig (NF Graïc) m.-où (& « gread » …) 

& action de groupe aksion group (Mat.<JM)

& bonne action (cf. B.A.) ur vad gwraet (a servij ordin – T<FP) + MADOBER (T<JG)

& mauvaise action (ur) FALLENTEZ f.- (T<JG = Ph...)

& action (d’entreprendre, & travail – L.F. 163 – v-br erguinit >) « erounid » /-t* (erounez-)

& action en rescision pour cause de lésion (Droit) KLASK AR VAD (Y.Gow<HB)

+ action research (angl. & recherche action) idem

& "action" (Ciné... = "moteur" - cf. J.Riou / batterie) > EN-DRO !

ACTIVER + s’activer & appr. (G)OBER BEC’H (da ub)

ACTIVEUR idem (-er /-our)

ACTIVISTE + (& sens angl. : militant) idem : aktivisted int

ACTUALITÉ + DOERE m.-ioù (an deiz, an dewezh… – Prl)

& (de…) « bremanelezh » f. (Diwan)

ACTUARIEL (< actuaire < actuarius < acta) idem (& -(en) akta…)

ACTUEL,-LE + idem : aktuel (m-br.) & « infinit en ober » (Mat.<JM) + & « bremanel » (Diwan)

ACTUELLEMENT + (usu. - & loc.) ‘VID-AN-DEZ (E – Kerpert<AM), & hiriù en dei’ (Prl) & ‘n eur he(r)ie (Tu<HL) + (appr. – T<JG) > BREMAÑ

ACTU(S < actualités – Média) idem : an aktu, Aktu Breizh (S.V.B.)

+ (pl. – cf. celt & irl ancien : récit scel) KEL’ < KELEIER (Keleier TV Breizh, kelajoù =)

ACUL cf. kouign (m-br coing, var. T : KOGN…) m.-où : en ur c’houign

« ACULER » (gallo : adosser… > ACCULER) cf. kognañ, kulañ, & (arru) a-gein…

ACUPONCTEUR, -PUNCTEUR,-TRICE & idem : akuponkte(u)r

ACUPONCTURE, -PUNCTURE & idem…

ACUTANGLE idem, & « lemmgorn » m.-ioù (dér. néo. Mat.<JM)

ADA + (& cf. enfant. ada ! = adeo)

ADAM + (arab ﻢﺪﺁ - p. 8 + ﻢﺪﺍﻮﺍ & ﻢﺪﺁ ﻮﻧﺒ : les humains - cf. had Adam & mab… Adam)

& pomme d’Adam (usu.) LONKERES / -EZ*° f. : ar lonkerez (Dp<PYK) + & garlañioù (Ph), & appr. garlañchenn(où – Are<JMS) / gourlañchenn (Big. > Chon : avaloir etc.) & surn. askorn jistr (Wi<FL)

ADAMANTIN,-E (lat. < adamantos : diamant – angl. adamant & gall. = & caled...) =

ADAMIQUE (cf. innocence adamique < Adam - Rob. - & arab ﻲﻤﺪﺁ : adami & humain) -Adam (& ‘giz Adam)

ADAPTATION + cf. n.vb. MODO > MODo… & cf. (adéquation – dér.) azasadenn f.-

ADAPTÉ,-E + cf. MODET (diouzh…) & cf. adéquat… azas / adas (W)

ADAPTER + cf. MODiñ (labour…=)

& (s’y) adapter + (pers.) > EN EM OBER eno (T<JG) + kouchiñ àr o douar (plant - W<FL)

ADDICT (franglais – ex. : fashion addict - & cf. gall un sy yn ymroddi...) idem

ADDICTION (franglais – cf. gall tuedd...) > akustumañs f.-

ADDITIF,-VE idem > aditiv(el) : group aditivel (Mat.<JM)

& bilinguisme additif > diwyezhegezh aditivel (MM)

& sans additif ni colorant... a-nes traou ouzhpenn na liw / liv* / liou) & cf. (produits bio < L.Ropars) / na temz, & na lousoù / louzou° na ludu...

ADDITION + (m-br) adition > adission / adision*° f.- & cf. samm / somm…

& addition exagérée > un taol fuzuilh (T<JG =)

ADDITIONNER + =

& additionné (de…) & (Prl) gwin get doùr

ADDITIVITÉ idem > aditivelezh f. (JM)

ADÈLE idem: adel – adèles d’un corps… adelioù ur c’horf… (Mat.<JM)

ADÉQUAT,-E + & programme adéquat program azas / adas (MM)

ADÉQUATION cf. (dér.) azasadenn f.-où (Diwan)

ADHÉRENCE + (Mat.<JM) idem: adherañs f.

ADHÉRENT,-E + (Mat.<JM) idem: adherant

ADHÉRENT,-E (n.) +

& ils ont de nombreux adhérents < (e)maint kalz (T < F3)

ADHÉRER + [aderañ] > (Mat.<JM) ad(h)erañ (douzh…) + STAGiñ (doc’h…- Prl)

& (v-br & gall-irl) len- & cf. glen- (m-br englenaff)

ADHÉSION + n.vb. =

AD HOC (lat. = à cet effet) idem, & (komissionoù…) diouzh se (& > deus se)

AD HOMINEM (lat. : vers l’homme) idem, & (arguzennoù) da’n nen

ADIANTE + cf. (fougère) raden-puñs…

ADIEU + faire ses adieux laret kenavo / kenevou + kenô

+ à-dieu-vat cf. chanje ! & paravire ! (Bilzig)

ADIPSIE (gr. a-+dipsa soif) cf. (an-+sec'hed) & disec’hed m.

ADIRÉ,-E (vx < à dire : qui manque, & égaré) cf. diank(et)

ADJACENCE (Mat.<JM) idem : adjassañs / -s-*° f.

ADJACENT,E (Mat.<JM) idem : adjassant/-s-*° ; (angles adjacents) ankloù adjassant

ADJECTIVER idem : (anoioù-kadarn…) adjektivet

ADJOINDRE + (Mat.<JM) idem > adjuntañ, & lakaat da heul (Prl)

ADJOINT + (Mat.<JM) idem : adjoent > var. adjunt (& « adjuent » - W)

& cf. (var.) > an « asogn » (T<JG)

ADJONCTION + cf. adjunt m.-où + (n.vb.) adjunt- (& -adur - Mat.<JM)

ADJUDICATION  + & (àr ub.), & lakad (ud.) e gwerzh (& ba… - Prl)

AD LIB(ITUM) - (lat. : à volonté…) idem, & a-did…

AD LITEM (lat.) a-benn prosses/prosez…

AD LITTERAM (lat. / angl. : à la lettre > br.) =

ADMINICULE (vx : moyen auxiliaire, complément : « appendicules et adminicules » - Montaigne) > stagadennig f.-

ADMINISTRER + (cf. celt. anc. & gaul. smerto- > MER(añ)... - Del.)

ADMIRABLE + & (excl. anc. – m-br caezret) > kaerret (kur) ! admirable (guérison) ! (YB<Nonn 1134)

ADMIRABLEMENT + Bras ha ponner é mant ur bam (pileteu – W1880<PL)

ADMIRATEUR + (& cf. bamet > -ed pl. -idi… / bamer, boemer…)

ADMIRATIF  + (& boemet Ph & Prl) : chom boemet o selled doc’h ub.

ADMIRATION  + (& boem f. : ur voem – Prl)

ADMIRER + (anc. – m-br) [an façon hac an jest] aruestit > vb ARWESTiñ / ARVESTiñ (S.Nonn – 16°) + BOEMiñ (doc’h ub. – Prl)

ADMITTANCE (Techn. < angl.) idem

A.D.N./ADN idem : ADN ar Vretoned (analiset en Naoned)

ADNÉ,-E ( < lat. aatus: né sur…) cf. gaul. (g)natos ( > NF nato/nata: Cintu-gnatos 1er né…)

ADO < adolescent(s) KRENNACH m.-

& l’ado type (personnifié) Yann Grennard (HB)

ADOBE (esp. adobe = pisé - brique) cf. brik(enn), & tilh(enn)...

ADONC (vx = alors – Marot 16°) > a neuze

« A DONF » (verlan < à fond) cf. arg. loc. W « a bouize » (travail, sexe etc.) < (monet) a bouiz (W) < A BOUES/-Z (-PENN, & -korf / ho korf…)

ADONIS + & idem: un adonis

ADONNER +

& s’adonner à la boisson ‘n em daol d’an evaj (Prl) + dont / mont àr an evaj / ar gwin (W<PYK)

& s’adonner (Mar. / vent) cf. TROiñ (a ra an avel…)

ADOPTER + (C adoptaff) + adoptet on bet (YG) + & ur bugel perc’hentet (ERN.<HB)

& adopter des habitudes kemer kustumadur (T<JG)

ADOPTIF,-VE + & père adoptif (anct) tad-madoberer (ERN.<HB)

ADOPTION + n.vb. an adoptiñ…

ADORABLE + & > eur Mabig Jezuz (bihan – T<JG)

ADORÉ,-E (Cf. vb) & adoré de sa mère > Doue e vamm (T<JG)

ADORER +

& adorer les patates (etc.) > gwall baotr war ar patatez (T<JG)

ADOS (de terre…) cf. (côté haut de sillon) ambri f.- (& cf. bri hauteur) ; bas d’ados cf. (base de talus - cf. gaul. breialo = > L) breol / breoilh- m.-ioù : breolioù ar c'haeoù

& > NL Adoz > Addoz (Suis. & Adeu)

ADOSSÉ + & harpet e gein doc’h ar skeul (Prl)

ADOSSEMENT + (de talus etc. // gaul. gl 5° breialo "enclos"> Breuil/Broglie…) BREOL m.-ioù & cf. n.vb. breoliañ…

ADOUCIR  +  parf. DISTANañ,-iñ,-o : distanañ an traoù (a ra ar muzikoù)

ADOUCISSAGE > n.vb. DISTAN-  (& cf. doussoni / dousoni*°…) : un certain ad. > un tamm distan

ADOUR (NR < Aturonna – cf. atur + gaul onna fleuve)

AD PATRES (lat. = vers pères : [de vie] à trépas…) idem (& gaul. Datif -bo : atrebo = sa’n tadoù-kozh = d’ar bed all…)

ADRAR (berb. – syn. (d)jebel: mont(agne) etc. – Lar.) idem: an adrar

ADRESSAGE (Inform.) > n.vb. (an) adressiñ/-s-

ADRESSE  + ema ret kavout tres (Wi<FL)

& (une remarque – péjor.) à mon adresse > (ur vazhad) DIN-ME (T<JG)

& rempli d'adresse A-DRESS / -DRES*° (& adres - L F3)

+ adresses électroniques (carnet – MM<JCLR) adressaoueg / -s-*° f.-

ADRESSER  +

& adresser une lettre > kas ul lizher

& s'adresser + & moned ba bre’honeg ged unan bennaket (Prl) & idem : hou doé hum adresset (Wu – 19° & cf. aters-)

+ s’adresser à qun impoliment > mont vil da ub

ADRET + (prov. adrech adroit) idem (adr(o)ed/-t = adroit – adj.), & (syn. soulane - Béarn etc.) gwennaod / du(a)od f.-où… (ubac & NL Duault & NF) ; & ad. (gallo) > adroit,-e…

& > NL (Savoie) Adret(s) & Les Adrets (Isère)...

« A DREUCH(E) » (arg. Wi = de travers…) < A-DREUS/-Z…

ADROIT,-E + TUABL / -APL* (Are > tuèbl… / TUET MAD – T<JG), TRESSABL / TRESAPL* (W<FL / didres maladroit), TRESET (da…- Wi<FL), parf. A-DRESS / -DRES*° (Prl) & ADRESS /-ES*° (L...)

ADSL (Rob. 2005) > idem : g’an ADSL du-mañ

ADSTRAT (Ling.) idem: adstrat m. (ex. génitif périphrastique en angl., arab & bret. etc.)

ADULATEUR,-TRICE + & tostenner m.-ien f.1 (Y.Gow<HB)

ADULATION + & cf. meul m. (Diwan & n.vb meuliñ)

ADULATOIRE cf. A VEUL > "a-veul" (& dre veul… - Diwan & cf. en em veuliñ)

ADULTE + ( / tud deut…) : adultes tud ‘n o oad (Tu), & un den ban oèd (Prl - & cf. un den parta.bl & expérimenté) 

& absence d'adulte den ebed bras (Ki – F3 / bugale > skolaj)

& (dér. - Scol.) > brasard m.-ed f.1 (MM<A.B.) + idem : etre daou adult (& tud war an oad - TK F3 / illettrisme)

ADULTÈRE +

& commettre l'adultère AVOULTRi (GL < JLD)

ADULTISME idem (-ism)

ADULTÉRATION cf. avoultriezh f.

AD USUM (DELPHINI – lat. : à l’usage du Dauphin) idem (en impli an Daofin)

AD VALOREM (lat. – cf. a dalvoudegezh) idem, & diouzh talvoudegezh (ud.)

ADVENIR + & cf. degouezo… (Prl + T)

ADVERBIALISER idem : adverbialisañ / -z-*° (awioù-gwan adverbialiset gant ‘-kaer’…)

ADVERS- > ADVERSAIRE

ADVERSAIRE + (m-br) aduerser(ien // gaul. uert- > Ate-uorti retournés, ex-uerti-nin déloyale, v-irl adferta auersatur D 266)

AD VITAM ÆTERNAM > ahann da vitam Qternam (T<JG)

AÈDE + cf. (gall. archaïq. : poète(s), musicien(s)…) ana(-nt - pl. = poètes)

AÉRER + & cf. (par temps de soleil) HEOLATA (ar gampr, & liñserioù… - Prl & Heneu)

& (vêt.) aérer ces vieux vêtements + reiñ awel / avel d’an dilhad kozh-se

AERIUM (lat.) idem

AÉRO- idem: aero-klub…

AFF (NL – riv. <  (Ster) Af < Aua – 9° C Redon)

AFFABLE + [HEGARAD/-AT*° = NF & Négaret etc. - cf. gaul. Sucar-//hocar>hegar… & "an hegarat he lacat glas" – lai d’Ivonet Omnès 14°)

AFFABULATEUR,-TRICE > (var.) GAOUIARD, GAOUIATAER, GAOUIER (Prl), LUBANER /« libaner »: Lubaner kreiz Breizh + & judenner,-our m.-ion (judennerion) f.1 (judenneres /-ez – W – lang.kem.)

AFFABULATION + & (plus ou moins légendaire…) judenn f.- (W – lang.kem.)

AFFABULER + & (en forme de légende plus ou moins avérée…) judenniñ (W – lang.kem.)

AFFAIBLI + / GWAN(N)AET

& à la santé affaiblie + arru sec’h diwar he zreid (T<JG)

& affaibli au possible fallañ ma ‘hallan bezañ (T<JG)

AFFAIBLIR +

& affaiblir (par la maladie) GWASKañ (T = Ph)

AFFAIRE + parf. TRA : ober ho tra fenos (K\veyer)

+ une autre affaire (& cf. « paire de manches ») un afer all (& « un all » W / traoù arall) 

& une affaire compliquée (héritage etc.) > STEUDENN f.-où : te gomz eus ur steudenn (T<DG)

& avoir affaire & ne ouiemp ket doc’h piw ni ‘boe kon’isïon (Prl) & d’ober

& une bonne affaire = un afer vad / vat + (gwaet ‘m eus) un tenn mad (T<DG)

& faire une mauvaise affaire mont ‘vel ur yar vezw (Go<FP)

& (affaire) sans garantie war skoulmoù plous-kerc’h (Go<FP) 

& l’affaire a échoué > kazh eo an taol ! (& aet da gazh – T<JG)

+ toute affaire cessante diwar blaen ha barr, & a-droc’h-mogn / -trañch  (T<JG)

+ Affaires classées (& titre – télé < Cold cases – US) Aferioù klasset / klaset*°

& (pl.) mes affaires + toutes mes affaires > ma zraouajoù (T<JG) = ma zraouegezh (K)

AFFAIRÉ,-E + & « amshtoret » / AMSTOARET get…(Prl)

AFFAISSEMENT + DIVOSKADUR m.-ioù (Prl) & disac’higelladur =& « pleuchadur » (W<GH / tachad)

AFFAISSER +

& (s’) affaisser DIVOSKiñ, PLEUSKiñ / « PLEUCHein » (treust…)

+ (& se tasser) DIASEZa’ (Li<YR)

AFFAITAGE, AFFAITEMENT (vx) cf. (appr.: fauconnerie) falc’honerezh/falc’hun- m.

AFFAITEMENT > AFFAITAGE

« AF(F)AÎTER » (gallo / faîtage) cf. var. kandailh-…

AFFALER + (cf. gallo = < « fale ») cf. en diaskren, & regennad…

& s’affaler & en em leskel get…(Prl) 

AFFAMÉ,-E + [MARNAON] -(i)et : n’eo ket marnaoniet (T<JG = Ph) & cf. naonedig + GRANAONET  (G.G. < Plz)

« AF(F)ARE » (gallo) > EFFARE STRONK…

AFFECT (Psycho. < all. - lat.) idem : afekt (& cf. afet-)

AFFECTÉ,-E : être affecté & kavout kalonad ged (ud. Prl & cf. gwall galon) 

& affecté (de…) merket g’… (Mat.<JM) + afetet (g’ – FF)

AFFECTIF,-VE,-MENT + & idem > afektiv(el – MM<JCLR)

AFFECTIONNÉ,-E DOUGET (evid o merc’h-kaer – T<JG)

AFFECTIO SOCIETATIS (lat. - Dr.) idem

AFFENAGE = (& cf. bo(ue)daj – Prl…)

AFFÉRANT,-E (à) + cf. a-fed…

AFFÉTÉ,-E > AFETET (pp.)

AFFÉTERIE (Académie > affèterie) cf. afeterezh m.

AFFICHE + =

& (fig.) superbe affiche (plateau d'artistes etc.) > -AD : kaerat skritellad ! (F3 / Bobital)

AFFICHER +

& (arg. : afficher qun = faire honte) idem > aficha’ ub (& mezhetaad)

AFFIDAVIT (lat. : affirma - Dr.) idem

AFFILÉE  + descendre trois verres d'affilée taol’ teir gwerennad d’an nias unan àr-lerc’h an all (Prl)

AFFIN,-E (Mat. affine m. < JM) idem : afin (geometriezh & spass / spas*°… afin) 

& (Ling.) idem > afin (& par)

AFFINEMENT (Mat.<JM) idem > end-afin

AFFINER + & purraad an amanenn (Prl)

AFFINEUR + (métiers – Forges < Perret 22) = & NL Laffineur

AFFINITÉ + (Mat.<JM) idem > afinelezh f. (-ioù)

AFFIQUET (< affique // affiche) cf. GReg. : bragerezh(où) / brageriss / -is*° m.-où (& braw(er)ig/brav(er)ig, & brawentezioù…)

AFFIRMER + & (néol.) « arsaniñ » (MM<A.B. / sanein grik – W - & -adenn,-us =)

AFFIXE + 1. (Mat.<JM & Gram.) idem : afiks m.-où (an afiksoù verb -hañ,-hi,-hé)

AFFLEURER + & a-rez ged an douar (Prl)

AFFLICTIF,-VE Cf. glac'harig / & -ik*

AFFLIGÉ,-E +

& affligé de maux aet da fall (JG = Ph) & kozh-fall (W)

& France, mère affligée (Agrippa d’Aubigné – 16°) > a Frans, mamm aflijet / glac’haret…

AFFLOUER (mettre à flot - cf. renflouer) tonnañ (bezhin) + & cf. flodañ / flotañ…

AFFLUENCE + (de gens) MOR a dud m. (& cf. morad tud marée humaine)

AFFLUENT + (cf. gaul. orbia > NR [Savigny-sur-]Orge…)

AFFLUER + les gens affluent & tud ‘tont kreñù ha kalet (Prl)

AFFLUX + (& cf. v-br strum = flow... - L.F. & cf. W stromet...) 

AFFOUILLEMENT cf. klot(enn : creux de berge...)

AFFOUILLER cf. klot(enn)añ

AFFOURAGEMENT n.vb. BOUETA (& -AD/-AT)

AFFRANCHI + & cf. (arg. : hors-la-loi & maître voleur) cf. mestr-krog (surn. / voleur trad.)

AFFRES +

& souffier les affres de la mort bout àr ar boentenn de’hañ – diwezhañ (Wi<PYK)

AFFRÉTEUR fretour m.-ien…

AFFREUX,-SE + & amzer diharèk (Prl), & parf. disassun > « disassion » (Prl) + (loc. – E & popul.) idem : AFREUS / -Z*° (E < HLH)

& cette affreuse bête > ar mallozh-Doue loen (JG)

AFFRIOLANT,-E cf. (sens fig.) lik

AFFRONTER +

& affronter une situation > DISARBENN / DIZ-*° (an dra-mañ)

AFFUBLER + & drôlement affublée > ur bompinell homañ ! (JG)

AFFÛT + & cf. (E) GED / YED

& être à l'affût (en surveillant) cf. vb GEDal / YEDal (Are = Pll): oc'h yedal (ar fakteur...)

+ à l’affût d’un larcin & war ged da laerezh (JG) / war-c’hed eus... (Y.Gow)

AFFÛTAGE  +  GOVEL(I)EREZH m. (« gouélerah » Prl)

AFFÛTER +

& (anct : mettre sur un fût – Rabelais : affûter son artillerie) > AFUSTaff…

AFGHAN,-E + (& fig.) « Afg(h)anis (UDB… - 1980…)

AFGHANI (hab. & monnaie) idem : an afghani

AFICIONADO (& afficionado – pl. -s & cf. ital. tifoso>-si…) idem

AFIN + afin de... &  abalamour da... (& a-gaoz/-gôjenn da... W) : abalamour din da vont & cf. e’id ma tay-hi (Prl)

AFOCAL,-E (Optiq.) idem

A-FONDS (Suis. : faire les à-fonds – nettoyage) Cf. netadeg...

A FORTIORI < / AFRIQUE… + 1. idem (latin) (Mat.<JM & Ling. etc.) + & ken ‘meur rak-se (& JG // ken ‘met rak-se d’ailleurs JP - T) + & muioc’h c’hoa’h (Prl)

AFRICAIN,-E + (cf. arab ﺎﻘﻳﺭﻔﺍ > afriqi,-în…)

AFRIKAANS (parler néerl. d’Afriq. du sud) idem

AFRIKANER idem : Afrikanerien (pl.)

AFRIQUE + (cf. arab ﺎﻘﻳﺭﻔﺍ > africain... afriqi = ﻲﻗﻳﺭﻔﺍ...) : al loened en Afrik (T<JG)

AFRO- idem + (coiffure) afro = (& cf. (blew) spulfet… Angela Davies… - c 1970 – Ph)

AFTER (franglais : after class / prime time - & cf. gall wedi & ar ôl : a-‘oude, a-heul) idem

& des afters (soirées) > idem : afterioù

AGA > AGHA

AGAÇANT,-E + personne agaçante (radoteuse, va et vient) RAÑVELL f.-ed (Li<YR)

& c’est agaçant (usu.) SE ZO HEG ! (T<JG)

AGACE / AGASSE (pie – gallo etc. & cf. ? ital. Gazza > gazetta…) cf. Pie : PIG/PIK f.-ed

AGACER +

& cf. (parf.) heskinad (ki – T<JG) & enebiñ...

+ (dents) TREUSELLañ / -Z-*° & salisset (dent ub – Dp<PYK)

AGADIR (cf. arab ﺭﺩﻛﺍ : grenier fortifié – silo & talus < berbère) & agadiri (hab.) =

AGALLOCHE (bois d’aloès – arab ﻱﺪﻧﻫ ﺩﻭﺀ « (‘a)oud hindi »)

AGAMI (oiseau - Caraïb.) idem

AGAPANTHE (Bot.) idem : agapanted Briadis /-iz*°

AGAR-AGAR (pl. -s-agars) idem : agar-agar

AGARIC (var. champi.) idem, & cf. tok-tousseg/-tousseg… m.-où- (& kabell-to(u)sseg…)

AGARN (NL Suis. & var. + ayer – dial.: sycomore / prov agreno prunelle < celt agranio irin)

AGASSE > AGACE

AGAUNE (NL – anc. St-Maurice - Valais suis. – cf. gaul acaunomarga : marne pierreuse + agaunum ‘saxum’ & agaunuspetra’: pierre pointue < ie *ak / aiguille – D. & cf. NL ac-/ag-)

AGAVE (& agavé < NL gr.) idem : agav(enned)…

AGAVÉ (Lar.) > AGAVE

AGDE (NL 43 < Agatha – déesse phocéenne)

AGE + (de charrue etc. - celt. = br. as(enn)…) + laz an arar (T<JG)

AGE (2 – NL & Aige, Aie, Aye... – var. Région. E) > HAIE

ÂGE + an oèd zo aze, & ‘n oèd gete, hi zo ‘n oèd getoñ… (Prl)

& à la force de l’âge + e-kreiz ma nerzh (T<JG)

& dans son jeune âge E(N)-BIHAN, & ez vihan

& dès le plus jeune âge A-VIHAN(IG)

& hors d’âge (passé l’âge) er-maez a oad (T<JG)

& il commence à prendre de l’âge arru zo un mat a oad dezhañ (TK<MxM)

& le reste de son âge (du Bellay = vie) > ar rest eus e oed (& oadwezh = e vuhez)

AGEN (NL 47 < agin : haut rocher – cf. gaul ac- pointe - & cf. Agincourt 54 < agin = )

AGENOUILLOIR + & kadoer daouliniñ (Prl)

AGENT + & cf. …graer m.-ien (F.V. - & cf. anc. celt. agant- D.) // (usu.) AJANT / AJENT  m.-ed f.1 & son agent an hini zo oc’h ober evitañ (T<JG)

AGER (lat. < gr. ageraton) idem (& cf. gl. ager / celt. caio > KAE : ‘korn ar c’hae Li = park + maes / maez*°, & park - cf. gloses etc.)

AGERATUM (Bot. < gr ageraton - & agérate) idem

AGGIORNAMENTO (ital.: mise à jour – Hist.) idem

AGGLO ( < aggloméré) usu. BRIK coll.-enn (-où (gris) / brique brik ruz)

& agglo > agglomération : communauté d’agglo…

AGGLOMÉRÉ,-E POLOTENNET (ar sukr – T<JG)

AGGLUTINER + & (vb – Encoches Guillevic > Askennou Helias) > kenpegata (vb 2)

AGGRAVÉE (mal. pieds) cf. iniabr (vx-br. / chevaux…)

AG(H)A ( < turc: + caïd, chef – cf. arab ﺎﻏﺃ - p. 15) idem : an agha Khan

AGILE,-MENT + DIBILH (Wi<FL) & cf. gwevn (W // Ph) & eskuit ( / akuit)

& (appr. – T<JG) un den soupl

+ (loc. – Are<GH) mei(lh)er

+ parf. (& leste) LIJER (Prl): morse ne vin lijer ! (N.Rozmor)

AGIO (Fin. < ital. aggio) idem: « agio » ar bankoù

AGIR + (& cf. celt. < ie °uerc- : gwerc’h < v-br guerg agissant & cf. NL Uorgium, uercaria / W : ko(u)arc’h…)

& agir dans l’intérêt de l’enfant ober evid ar bugel (HB)

& agir pour que ça change (& changer de manière d’agir) poent chañch bazh war an taboulin (TK<MxM = T<JG)

& il agit en as (maître) hennezh zo troc’h tout eno (T<JG)

& j’agis en conséquence diouzh se ez an (T<JG)

ÂGISME Cf. oad-/oedism...

AGITATION + & une agitation < Cf. ur bress (& ur mesk, ur charre – Ph = T<JG)

AGITATO (Musiq. < ital.) idem (& mesket...)

AGITÉ,-E + = revr berwet / bervet... & bresser kaoc’h (TK<MxM)

& un agité unan charre gantañ, & ur bresser (e revr) + une agitée > ur gaerell (T<JG)

& mer agitée (Mar.) cf. (Plz & L) MOR-DRAILH + MOR-AVEL : un tamm mor-avel (T<JG)

& une nuit agitée > ur gwall nozvezh (T<JG)

AGITER + & cf. fourdouilhad / -at*° (Prl)

& (s’) agiter FISTOULad / -at* & « fiStoulein » + & cf. dispac’hañ

+ (Prl - abeilles…) & GWENANal (& -ENNiñ) + gober aùel (W<FL)

+ (chevaux & fig. - en ruant en divers sens) DIS(G)WINKal (G.G.)

AGIT-PROP (URSS) idem

AGLOSSA (gr a-+glossa - papillon - cf. dideod...) idem

AGNAT (Dr. lat. / cognat - & cf. celt. gnat(os)…) idem

AGNAT (NL Hte-Loire < gaul. : eau & suff.)

AGNATHE (gr. / prognate…) DIJAVE(D)

AGNEAU + NF Noan ('n oan) & Le Noan...

& un loup déguisé en agneau cf. ur bleiz e-giz un oan

AGNELER  + cf. E oen an deñved (vb. W), ALiñ (deñved…- Prl)

AGNETZ (NL Oise < gaul ana marécage)

AGNOSIE (Psycho. < all.) idem, cf. (celt. an- & (g)not-) & di(c’h)oui(z-)…

AGNUS DEI (lat. > messe) cf. oanig Doue

-AGOGIE & -AGOGUE (gr agein / celt ag- aller, mener) idem 

AGONIE + (cf. gallo « agônie » /ago.nij/ angoni…) + & à l’agonie : ema é tifenn doc’hti (W<FL), & àr e dremevan, sech d’ar marw (Prl) + & o nezañ he c’hevre (T<JG) + cf. fam. lardet eo e votoù (W – FL<GH)

AGONIR +

& (d'injures) & kass/kas àr-lerc’h ub. (& cf. laetaad, & skandellat…)

AGONNAY (NL 17 – cf. gaul acaunon pierre – pointue)

AGORA (gr.) idem : un agora

& appr. LEUR f.-ioù (vx-br lor gl sol- & irl lár : An Lár – centre ville – & cf. leurgêr & foarlec’h > Forlac’h + Marc’hallac’h / forum celt & gaul duron : Diuo-durum > Jouarre NL & Nemeto-duron > Nanterre)

AGORAPHOBE idem

AGORAPHOBIE idem : agorafobiezh (f.)

AGOUTI (Zoo. < tupi-guarani) idem

« AGOUVREÛ » (gallo Morbihan : dot de la mariée < v-br. argouvreù > ) ARGOU(V)ROU & vb. argouraouiñ

AGRAFE +

& agrafe recourbée (à vaisselle etc.) KROM(M)ELL  f.-où & -illi (Ki - G.G.)

AGRAFÉ,-E (appr. – vêt.) PRENNET : ne chom ket prennet (Ph = T<JG)

AGRAMMATICAL cf. an- > a(n)gramadegel (FF) & anyezhadurel (Diwan)

AGRANDISSEMENT + (Mat.<JM) [brassaad /-at*]: ur brassaad, & (dér.) brasadur m.-ioù

AGRAPHIE idem

AGRARIEN,-NE idem : agrarianed FhB

AGRÉABLE + & un taolad bourra.bl / -pl* (Prl) + agreabl (19°)

& un type agréable un den a blijadur (Li / doussoù)

AGRÉÉ > agreet (& cf. vb. agréer)

AGREG (cf. gregis : troupeau) idem : un agreg brezhoneg…

AGRÉGATIF cf. danvez agrejet / « skolveuriet »

AGRÉMENT + (convention etc.) = > agreamant, & aotren… + cf. plijadur, & dudi, (d)ebat…

« AGRENO » (prov. : prunelle & cf. catal. aranyo < celt. *agranio = + cf. fr-prov agarn) > IRIN / ilin (Lambert 186)

AGRESSER + & (fig. : rendre gourmand, intéressé – argent etc.) ARDAGañ,-iñ (KW<PYK)

& (au chien) chaket-hoñ ! (Wi<PYK – vb CHAKiñ / CHAKal = chaokad)

AGRESSIF,-VE,-MENT + (appr. – usu.) DROUG / DROUK* : (n)aered droug (T<JG) + ARDAG ad.& n. + un ardagour m.-ion f.1 (KW<PYK)

& pers. agressive, & bagarreuse... (unan) gwad tomm dindan e ivinoù (GL < JLD)

AGRESTE (< ager – cf. celt. mago- > irl mag- & br maes / maez*° + -ma & -va) =

AGRI (< ager / celt. brogi) idem : en « Agri » (& er skol Agri)

AGRICOLE +

& cf. outils agricoles [liste Rob. 39 > Trépos : VBF p. 141-152]

AGRION (mince libellule) + kaseg/kazeg*°-aer ( / marc’h-aer, nado(e)zig-aer : grosse lib.)

AGRIPPÉ,-E A-GRAP (ouzh – ar c’hleuz & ar paotr kozh – T<JG)

AGRIPPER +

& (s’) agripper RIB(L)al (doc’h an daol…- Prl)

& (objet…) agrippé à… KROG E(-BARZH ub.)

AGRO (gr. agros =) idem: ober « Agro »

AGUARDIENTE (esp. - cf. gwin-ardant & odivi...) idem

AGUERRIR + & appr. KALETAad / -at* (Prl)

AGUETS + (boud) àr o soñj, & en ewezh…(Prl) + àr selaou (Wi<PYK) + (bout) war vaez (EE / mont…) & ordinal e ged (T<JG)

AGUI (noeud d'agui) cf. skoulm kador

AH ! + & …(I)SH ‘TA ! (Prl)

& ah bon ! AHAÑ ! (T & Ph)

« AHCHEK ! » (excl. – arg. beur < arab ﻚﺎﺸﺎﺣ : sauf votre respect > beurk ! & pouah !) sal’ ho kroas / kroaz*° ! (& = krass / kras*° / salokras !)

AHAN + cf. « a hañ ! » + taol-bec’h < bec’h ! & (prov., surn.) term-term (a ha da gozh…) 

& "ahan" (n. gallo : cf. pistig)

AHAN(N)ER +

& Cependant que j’ahanne (du Bellay) > E-keit ha ma terman

« AHCHEM » (arg beur : faire honte, ridiculiser < arab ﻡﺷﻫ : il m’a ahchem ; ahchem chouïa ! = respecte-le un peu !) > mezh ('m eus bet) ganit !

« AHCHMA » (arg. beur & var. « ahchouma ! » < arab f. ﺔﻤﺷﻫ : honte, & pudeur…) > mezh(ig) ! (& mezh warnoc’h !…)

+ & cf. (arg. W) rouj(enn) f. = honte + roujeg / -ek* ad.: qui a la honte...

« AHCHOUMA » (honte – arg. < arabe) > « AHCHMA »

AHEURTÉ (16° = acharné, attaché – Montaigne : les plus aheurtés) Cf. / aheurtet

« AHFAF » (arg. beur < arab ﻒﺤ : coiffeur & couper les tifs ex. « j’ai ahfaf » – A.I.) > troc’h’t ma ble’

« AHGARR » (arg. beur <ﺮﻓﺣ dédaigner : tu es un ‘ahgarr’ = tu t’en prend à un plus faible) cf. heskina’ (bully – angl.)

« AHGRRA » (arg. beur < arab : bagarre où plusieurs frappent qun… - A.I.) cf. bec’h, kabaduilh… 

« AHGOUN(A) » (arg. beur < berb. ? : espèce d’ahgoun(a ! - f.) = simple d’esprit) > imobu (& imobil) !

« AHJA » (arg. beur < arab ﺔﺠﺎﺣ hâja : chose, objet… - A.I. : il va me dire « ahja » = q.chose…) > tra (pe dra)…

« AHK » (arg. beur < arab  ۜﻖﺤ : vrai, & vérité – A.I. & excl. = gwir bater > ahk : ahk koran ! (haqq al qur’an !), & (arg. beur) ahk rabbi ! & ahk sidi mohammed !

« AHKEM » (arg. beur < arab ﻢﮑﺣ : statuer & juger etc. – A.I. : je t’ai ahkem = je t'ai baisé = eu…) > TAPET ! = PAKET ! (L)

« AHLA » (arg. beur : « niqué la ahla » - cf. arab ﺣﺎﻝ hâl comme, & cas, état, condition)

« AHLA » (2 – arg. beur < berb. ? : « génial » = plus que bien : c’est ahla !) > braw-kaer… !

AHLAM (prén. arab ﻡﻼﺣﺁ : rêves, songes – A.I.)

« AHLEF ! » (arg. beur < arab ﻑﻠﺤ : jurer > "ahlef que tu n’as rien dit") > m’ez tou (& mistouet !)

« AHLKIF » (arg. beur < arab ﻒﻳﮑﻟ ﻻﻋ  عla-l-kîf : "c’est ahlkif" – A.I. - cf. KIF) > A-VOD > 'VOD…

« AHLOUA » (arg. beur < arab ﻯﻭﻠﺤ : kîf «l-h«lwa comme des bonbons / gâteaux de pâtisserie - A.I.) > idem : helwa…

« AHLOUF » (arg. beur < arab ﻑﻭﻠﺣ > halûf ahlouf : "sale ahlouf !" – A.I. = cochon, porc) cf. HALOUF

AHMED (arab ﺩﻤﺤﺁ meuletañ – A.I. : muhammad & var. > Mohamed…)

AHMID (arab – Î = E - /I/ = angl. it is… & br. E : dIn, ganIn…) > AHMED

« AHNA » (arg. beur < arab  ﺀﺎّﻧﺣ hinna : henné) > HENNÉ

« AHNDEK » (arg. beur < arab ﻙ+ﺪﻧﺀ à toi/tu as > fais attention à toi ! : "ahndek les keufs !") > DIT-TE ( = DIWALL) !

+ (cf. arab ﻋﻧﺪ : ‘nd – prép. / contiguïté : chez + avoir : ﻋﻧﺪﻱ j’ai, ﻋﻧﺪﻚ tu as,ﻋﻧﺪﻩ/ﻫﺎ  il/elle a… & ﻣﺎﻋﻧﺪﻴﺵ : ma’nd-i-š je n’ai pas – p. 456 & 347 / prép. ﻟﻩ > ﻟﻲ, ﻟﻚ, ﻟﻪ li, lek, luh à moi, toi, lui & j’ai, tu as, il a… - un livre etc. – p. 602 – cf. / br ganin & din (-me) = ‘m eus…)

« AHROUB » (arg. beur < arab ﺏﺭﻫ : se sauver fig. – A.I : ahroub !) > tec’h (kuit) !

« AHTCH » (arg. beur < arab ﺎﺸﻫ : bourrer, farcir > & ahtchounet : "chatte" – sex. féminin – & cf. "archi" : baiser – ex. "il l’a archi" – A.I.) > (arg. Chon – BTP) digoch- : digochet eo bet !

AHUN (NL – Creuse < gaul. acito(-dunum : fort de la) plaine - Del. // irl achad) =

AHURI,-E + & cf. PUSTOL (Dp<PYK < var. AMPUSTUR) + rester ahuri,-e chom budolet (& bidolet – Dp<PYK) + & cf. (chom, kouezet…) war ma c’hemend-all (T<JG)

  (Zool. < tupi-guarani = "paresseux") idem

AICHA (arab ﺓﺷﺀﺎﻋ: عîs&a = vie : «l-عîs&a s&عîba la vie [est] rude – cf. Aicha NF : vive) =

AICHE (& èche, esche : appât d’hameçon) cf. var. boued…

AÏD / (A)ÎD (arab عîd fête) : Aïd-el-Kebir (fête le grand = grande fête / Abraham – sacrifice du mouton) idem - & (o) gouel-bras ( / Aïd-el-(a)sg*îr le petit / fin ramadan – cycle lunaison) & el-aïd el-kebir / sgîr/"-séghir" (id.) & el-aïd : l’aïd (fin du ramadan)

AIDE + (cf. celt. cobro > gobr…) =

+ aide inestimable > REKOUR / RIKOUR m. (T<JG=Ph > mil rekouret ganit)

& sans l’aide de… > PANEVE… : paneve d’e dud…

AIDE-MAÇON + (objet) marc’h-pri (Prl)

+ (pers. > m-br DARBAREUR = gwas masiwn gall Lewis +) = daou vasoner hag un darbarer (T<JG = Ph…)

+ cf. (& sens dér. : pédé) mous-pri, paotr ar pri…

AIDER +

& (cf. + dougen – dorn da ub, ober evid ub , sevel e gein…)

& aider à charger etc. > DARBAR (da ub)

& s’aidant les uns les autres an eil oc’h ober evid egile (T<JG)

AÏE ! + & (var.) adaiaou ! (T<JG = AIAOU / AYOU…) & aou ! : aou ‘ta ! (HB)

& parf. HA-DALL (-DAONET) : ne oan ket chomet da lavared nag ayaou nag ha-dall ! (T<JG > me lamenter)

AÏEUL,-E + & (enf.) aïeules > MAMMIGOU (Plz<GG)

& (v-br) aïeux maternels hencocou / paternels hentato(d) > hendadoù (C Redon < Y.D.)

AIGLON  +  êglig

AIGRE + (lat. acer : pointu < ie °ak: pierre > acauno-marga) : pommes aigres avaloù trenk

& (cidre) sistr kri’, kri’ eo ho sistr ! (Prl)

+ très aigre > PUT : laezh put (T<JG / laezh trenk), & put an êzenn (avel)

AIGRET (Rabelais = verjus) > egraj m.

AIGREUR +

& aigreurs (d’estomac) + kalondev goude kreisteiz (T<JG) & kalon diaes (an Ignel Wi<PYK) + DOUR LOSK ba ma genoù (KT = Ph) & cf. aegraj / êgraj & rostaj m. (Wi<PYK)

AIGU,-E + aux pointes aigues lemm o begoù (higennoù – T<JG) + ankl lemm (Mat.<JM)

& cf. (son, voix etc. – cristallin) SKLENTIN / SKLINTIN

AIGUADE (prov. aigada) > idem

AIGUAIL (dial. /ègaj/ < aigue) cf. à rosée: g(w)lizh…

AIGUE (anc frç & fr-prov : eau < aqua > NL Aigueblanche, Aiges Noires, Rousses etc.)

& Aigue- (NL) cf. (prov.) Aiga…

AIGUE-MARINE (prov. aiga marina) > idem + …

AIGUILLE +

& de l’horloge + sple(i)tenn (W<GH & Heneu + / nadoez) 

& aiguilles de pin (n)ado’iou pin (Erge Vras < DG / Tredrêz T<JG : delioù pin) & barv pin (Caouennec T<DG) & puluch (Go<DG)

& chercher une aiguille dans une botte de foin = klask ur spilhenn 'barzh ur bern foenn

& aller ramasser des aiguilles (de pin) mont da zeliaoua (T<JG)

+ dans le sens des aiguilles d’une montre Cf. hervez tro an heol (Y.Gow<HB) + & (gwea, korda, trei) a-du g’an heol (T<JG)

AIGUILLÉE + neudenn ar c'hemener skwiz (re hir en noade – T<JG)

AIGUILLER EEUNañ : eeunet war hent… ar romant (FF < FV)

AIGUISOIR + & maen falz  (Prl - & cf. anc. celt. oc- >(h)igolenn…)

AIGURANDE (NL 36 < gaul equoranda limite territoriale > Ingrandes etc.)

AÏKIDO (jap. : voie de la paix) idem

AIL + (cf. celt. cremo > vbr cram, gall. craf) + & penn-(k)ignin (K\veyer)

& (arg.) bombon gourd (TUN.) m.-ioù

+ > NL Aille(tte) etc. (Savoie, Suis.) – cf. NL (Fréau) Ramsec

A’ÎLA (arab ﺔﻠﻳﺀﺎﻋ عâ’ila famille : f-«l-عâ’ila er familh, cf. smala<zmâla réunion de tentes de tribus)

AILE (lat. < ie °aks- / ax & ahel… - Rob.) =

& prendre sous son aile (fig. =) kemer dindan e askell

AILÉ,-E +

& (à deux ailes – fourmis : merien) diwaskelleg / divaskellek*

AILERON +

& (moulin à vent) BANNELL f.-(Heneu<GB)

AILLADE (/ajad/ < prov. alhada) idem (& > chaous kignen…)

AILLER + =

& (gigot) aillé kignenet ( // kigneneg lieu planté d’ails / aulx sauvages & à ours – NL Fréau : ar Ramsec)

AILLEURS +

& ailleurs que… ESTR EGED E… / -T* & estroc’h evid eno… (T<JG)

AILLOLI / AÏOLI (Lar. - prov. aioli) > idem: re ‘aioli !

AIMABLE,-MENT + (cf. anc. celt. caratacos > karadeg & socar- > hegar) + ami©us (Prl) + parf. C’HWEK : un tamm paotr c’hwek (T<JG = Ph)

& tout ce qu’il y a de plus aimable BRAO-ACHU (lizher – T<JG)

& aimablement > (komz) dous ha brao (T<JG)

+ Rien ne rend si aimable que de se sentir aimé (Marivaux) > Netra n’ho kra ken c’hwek ha santoud oc’h karet

AIMANT + comme un aimant evel emant (T<JG)

AIME (NL Savoie < Axima)

AIMÉ + (cf. celt. caratos > karet) =

AIMÉ(E – prén.) cf. Karadeg / Caradec (NF & NL : Caradeuc + Sant-Karadeg & Kergaradeg – Brest…)

AIMER + (cf. celt car + gaul car & lubi // love & Lieb- < ie = inscript. « lubi rutenica onobia » > aime les coupe-soif ruthènes (Del. 176 etc.)

& je t'aime (seult Lu -  J.R.) choa meus ouzit / 'm eus ke' joa deus ar pennou-bras (Ph<PM & T : ka'd joa deus an dud - med. ar Roc'h<F3) / (morale, religion etc.) aimer sans être aimé karout hep bezañ karet (a zo kriz ha kalet – prov.)

& aimer à la folie cf. bezañ pitilh (g’ ub)

+ Je l’ai trop aimé pour ne point le haïr (Andromaque – Racine) > Re am eus e garet ‘benn nompas e gazet

AIN (NR Flumen que Igneus dicitur > NL / gaul Odoanna)

AÏN (NL Alg. & Maghreb : source – berb.)

AINÇOIS (16°) > AINS

AINE + & (Prl) / kabosh

AÎNÉ,-E + & (Prl) / koshañ (Prl)

& aîné en second > eil / hanter henañ

AÏNOU (lang. & peuple) idem

AINS (16° & ainçois – Agrippa d’Aubigné = MAIS – & Montaigne, Rabelais etc.) > MES

AINSI +

& ainsi (de toute façon / eh puis quoi !...) hag e-se : ne ouiemp ket galleg hag e-se (Are<GL)

& ainsi de suite ha kement (tra) zo

AÏOLI > AILLOLI

AIR + cf. un sale air (mine) & tress fall zo getoñ (Prl - & tresset-fall eo-eñv) / aer fall air malsain (des villes – T<JG) + & cf. fesson ; (ça se voit) à son air / & rien qu’à son air :  (gwelet ‘vez) WARNAÑ (T = Ph : … mann ebed med warnañ)

& de l’air avel (ur bannac’h avel – T & cf. vb. aveliñ)

& en l’air en amzer (W >ENA

+ foutre en l’air kas en avel : an dud ‘d eo ket pell evit kas (komers ub.) en avel (W<FL) & cf. (appr.) sevel e fri en aùel (Heneu)

AIRAIN + (& cf. v-br (h)umid = v-gall emid, emedou > efydd = L.F.)

AIRBAG (angl. – cf. air- & gall. -awyr > god-aer) idem

& airbags (arg. > seins) =

AIRBUS idem (cf. « Brittair » & gaél. Aer Lingus…)

AIRE + (& gallo « aïre » = + & airée > leuriad) + & cf. ur bannad gwini’htu (Prl) 

& (Mat.<JM) > (usu. surface de…) gorread m.- (& cf. lat. > angl. & esp. etc. area)

AIRE (NR Landes + GB & Suis. – cf. gaul Isara Impétueuse – D.)

AIREDALE (NL Écosse < NR Aire+dale = val d'Aire > chien) & airdale-terrier idem

« AIRÉE » + (cf. gallo / aïrée, aïrette > AIRE) LEURIAD f.- (& cf. bannad & barr…)

AIRELLE + (cf. celt. *glasina > glisin)

+ (loc.) kenech polekan (Prl)

& cf. (syn.) atoca / canneberge (Québec)

AIRER (vx) cf. ne(i)zhiñ (& / leuriañ)

AIRON (NR Manche < Aturonna – cf. gaul onna fleuve)

AISANCE + & (cf. mad en hon c’herzh & en o jeu – T<JG)

& aisance de style + distagell (19° - & stil… distagellet - Diwan), & > (stil) disteñget (TGo…) + > (n.) DISTAG : pebezh distag !

AISE (anc. frç : assez aise, bien aise, tout aise… = à l’aise + gallo : être b(i)en aise - /bè'nè.z/ Dinan) & en e (/ hoc’h, o) aes /je:z\s/ (Prl) + àr ma gwar / e warigoù... (W - Kist.<M.N.) & cf. diskoubl / -p(l) : komz diskoup (W<FL)

& > DA : me ‘gav da… (T<JG = Ph)

+ (fam.) à l'aise ( / Blaise ! - rim.) cf. (loc. - TK > M.C.) êzek ha 'm eus graet... !

AISÉ,-E + & aes eo an oto-mañ (Prl)

& en position aisée (Mar. – bateau) en avel (d’e voue – T<JG)

& aisément > vb (ober) AES…

AISNE (NR > NL – gaul Axonna – cf. abona rivière / onno : fleuve)

AISSEAU (cf. ais) > elwennig / elv- f.-

AISSELLE + jusqu’aux aisselles  beteg e ziwgasel…

2. (Botaniq.) KAFOURCH  f.- (& cf. gaol…)

AÏT (NP kabyle : fils – berb. = Ben – arabe : Aït Ahmed…)

AITRE (NR 87 < Atura – autres NR)

AÎTRE + (cf.atrium & NL : L’Aître-Barbier etc. 37 & 54... + Aitrie / terrain près église)

AIX (NL < aquis < aqua – gaul-lat. Aquae Granni < Grannus n.doue & grannos : barw – D.)

AIXOIS,-E Cf. (unan) eus Aix

AJACCIEN,-NE Cf. (unan) eus Aiacciu...

& l’Ajacienne > an Ajaksianadez (f.-ed)

AJOINTER + cf. pennegañ (& / pennekaad / -at*)

AJONC + ( < gaul. *jauga + cf. gaul. actino > ethin- & édin… - dial. Ouest : Maine etc. // ? BEZHIN & NL Ploe-zininec > Plouhinec – L.F.) & cf. gallo « jan » (& NL Jannaie…)

& (à chevaux) lann-had (Prl)

+ feu d’ajonc tan-lann (T<JG)

AJOUR cf. toullig (m.-où) & > ajourenn f.- (Wi<PYK)

AJOURNÉ + APELLET (= AMPELLET) / + YO(U)DET (Prl)

AJOURNEMENT + APELL m. (var. AMPELL-) / (fam.) YO(U)D : bet (& tapet) youd (Prl)

AJOURNER + APELLad / -at* (K = AMPELLad / -at* – YG)

AJOUTE (Belg. : annexe / ajout) cf. (ud) ouzhpennig...

AJOUTER & lakat doc’hpenn (Prl) + (appr.) SKOiñ (bleud en dour… - T<JG = Ph)

AJUSTER & (END->) ‘D-EEUNañ (he dilhad) + idem (ark) : (en) ajustas (K\veyer)

& (appr. – coiffe) RENKiñ (koef…- Prl) & (vêt.) bien ajusté > hag a glot brao (T<JG)

AKBAR (ﺭﺑﮐ ﺍ > kb«r M. : plus grand / grand kbîr > kebir & Kebir رﻴﺑﮐ - «l-w«ld l«-kbîr > NL Guadalquivir) =

AKÈNE (& achaine < gr.) idem (aken -  & cf. pog…)

« AKHDM » (arg. beur < arab ﻡﺩﺨ: voler – ex. "on a akhdem son portable" - A.I.) > laeret he hezoug.

AKRA > ACRA

AKVAVIT (& akuavit, aquavit – Suéd.) idem (odivi)

-ALAÏ : JAÏ-ALAÏ (basque : var. du jeu de pelote…< alai: esp. alegre = laouen) > JAÏ-ALAÏ

AL (arg. – verlan < là : il est al) > A’E’ : a’e oa !

ALABAMA (NL – US < NP tribu – amérindien)

ALADIN (NP & Myth. < arab ala «d-dîn hauteur > exaltation de la religion)

ALAISE / ALEZE (< laize : lé…) =

ALAISÉ,-E (& var. alésé /-zé – Lar.) cf. alesennet /-z-*°

ALAMBIC + (arab ﻕﻳﺑﻧﻻﺍ : al ambîq A.I.)

+ & (parf. fam.) ar mikanik (alambic – Lay Ki – F3)

ALAMBIQUÉ,-E + & idem : alambiket

ALANDIER cf. fornigell f.-

« ALANE » (gallo = haleine – gaul. *anatlo =) cf. ALAN < ANAL

ALANGUIR +

& s’alanguir GENVEURiñ (Prl)

ALANINE idem (& Alanin – Y.G.)

ALAOUITE (dynastie – arab ﻱﻮﻠﺍ alawi pl alawiyûn : descendants d’ali) =

ALARME + (ital. all’ arme !) + (Prl) & merfeti

ALARMER + MERFETIiñ : ‘n im verfetiein (s'alarmer – Prl)

ALARMISTE + merfetier m.-ion f. 1 (Prl)

& (Polit. etc.) idem : alarmisted a-viskoazh

A LATERE (lat. : de l'entour – Dr.) idem

ALAUDA (gaul alouette > lat. & NP) > ALC’HWEDER

ALBA (NL & dér. Alban(n)e, Albonne & var. + Alban etc. < lat alba / celt albios = blanc)

ALBACORE (arab al bakûra jeune thon germon) idem : jermon (& toñ / to(u)n gwenn)

ALBATROS + (port. // alcatraz < Amériq.) idem : un albatros…

& Souvent, pour s’amuser, les hommes d’équipages / Prennent des albatros, vastes oiseaux des mers… (Baudelaire) Alies d’ober fent, el lestr an dud a vor / ‘Gemer amiraled, melladoù evned-mor…  

ALBEDO (< alba – cf. celt. albos monde blanc, céleste, d’en haut > Alpes…) idem

ALBERGE (mozarab) idem : alberj

ALBERT + cf. (?) BER®IG (W…)

ALBI ( < Albiga < albio-dunum blanc oppidum) idem: en Albi

ALBIAC (NL oc) > Alb- & Alpe

ALBIGEOIS,-E (cf. anc. albiga < celt.) =

ALBION (celt. Ac. albio blanc > céleste etc.)

+ la perfide Albion > ar Saoz gwidal ( < Taldir)

ALBOKA (basq. – Mus. : corne biscayenne = clarinette double) =

ALBUGO (Med. / cornée - lat.) idem : albugo

ALCADE (esp. : maire < arab ﻲﺩﻘﻠﺍ al-qadî : le juge - & ﺮﺩﻘ : qd«r pouvoir, cf. cadi + & cf. esp alcalde > alkate – basq. Hegoalde / Iparralde < hego : sud & ipar (vent de) nord) > idem

ALCALI (arab al-qâly ﻱﻠﻘﻟﺍ la soude) idem : alkali (& cf. kali > ar c’hali…)

ALCATRAZ (NL US < esp. =)

& (arg. de cité) "être alcatraz" (confiné chez soi / cf. trio "enfermé dehors" - film M. Kassovits – La Haine) cf. bout kêriet...

ALCARAZAS (arab al-karaz : vase) idem

ALCAZAR (arab al qasr – NL Um-Qasr… < lat. castrum) idem

ALCAZARQUIVIR (NL Maroc – esp. < arab.) > ksar-el-kebir

ALCHIMIE + (arab al-kimiyâ = A.I.)

ALCOOL + (arab ﺍﻟﻛﺣﻭﻝ : al-khôl / al-kuhûl < ﻛﺣﻝ : antimoine, k(o)hl & noir – p. 575)

& alcools (gde surf. – OaB) alkool =

+ alcool (hum. & fam.) > hini reud / reut (T<JG) & verre d’alcool : bez’ po ur lazh-preñv ? (KT<MxM)

+ l’alcool (par métaph. – arrêter) dilezel ar werenn (T<JG=Ph : ar pezh... eo ar werenn)

ALCOOLAT idem : alkoolad

ALCOOLÉ,-E idem : alkoolet

ALCOOLÉMIE idem : alkoolemiezh f.

ALCOOLIQUE + PENN-JISTR m.-où- (Prl)

+ (appr.) BAMBOCHER m.-ion f. & (id.)

ALCOOLISER + (& s’alcooliser) cf. JISTRA : jistraet (Prl)

ALCOOLO (fam.) PENN-BOESSON / -S-*° m.-où (& - langaj Brest > un tako m.-ed), & (arg. – lang.kem.) boerenneg /& -ek…

ALCOOTEST idem (& popul. BINÏOU : c’hwezhet ‘barzh ar binïoù !)

ALCORAN ( = Coran نﺁرﻘﻠا : al qû’ran la Lecture - par excellence < vb qra lire) (an) Alkoran, & -Koran

ALCÔVE + (esp. < arab al-qubba = ar gambrig) + & cf. ku’h-gwele (Prl…)

ALCYON (gr.) idem

ALDEBARAN (étoile – Taureau < arab al-dabarân : venant de derrière)

AL DENTE (ital. : d’an dent) idem : debret spaghetti 'al dente'

ALDERMAN (angl. : magistrat - cf. gall. > aldermon / aldramon, & henadur) idem : alderman...

ALDIN (ital. < NP) idem

ALE (bière angl. – nérl. – cf. pale ale) cf. gall. cwrw m. (& cf. korev…)

ALÉA (lat. : jeu de dés – cf. hasard) + & cf. mat-ha-fall

& alea jacta est ! & idem

ALÉATOIRE + (Mat<JM) dargouezh (-eg / -ek*, & -el)

cf. un tamm marteze > war varteze (T<DG)

« ALÉBON » (arg arsenal Brest) ALE BON !

« ALEF » (arg. beur < arab ﻑْﻠ ﺃ / ﻒﻟ ﺃ mille > alef (10 balles > 1000 f) > ‘feus ket mil lur (kozh) ?

ALEGRE (NF & cf. esp. & oc alegre…) > ALLÈGRE

ALÉNOIS  + & (beler) ‘gouarc’heg (Prl)

ALENTOUR  + TRO-DISTRO (Prl) + (parf.) > (DI)WAR-DRO (an ti... – T<JG)

ALÉOUT,-E,-TIEN,-NE (cf. Inuit) idem : Aleouted

ALEPH (1ère lettre de l’alphabet hébreu & Mat.<JM) idem: alef

ALÉPINE (étoffe - soie & laine < NL Alep - Syrie) idem > alepin

ALERTE 1 (ad.) + (pers. âgée) DIFALL & difrigass / -as*°, gäilhard / -t (Prl)

+ (agile, dégourdi etc.) GREN, & mei(lh)er (Are)

+ (appr. : robuste) plus alerte les uns que les autres sershoc’h an eil evid egile (T<JG)

ALERTE + (ital. all’erta sur le haut, cf. ‘skrwec’h…) + & trechal m.: edo kêr Naoned en trechal (Diuzet)

& « alerte aérienne » (arg. Brest : coup à boire – coll. < blockhaus de Laninon NL – arsenal) > = (alert’)

ALÈS (NL Gard < gaul alisa roche…)

ALÉSÉ /-ZÉ > ALAISE & -É

ALESIA idem : “murus gallicus” Alesia (gaul. Alesia > alisia > Alise [Sainte-Reine] NL – Lambert 41… – & cf. alisier / alizier < alise / alise)

ALESSES (NL Suis. & var. Allesses < gaul alisia escarpement rocheux ou falaise > D.)

ALET(H) (NL cf. Aletis < ? alisa / alise : falaise – civitas & Aletensis C Redon)

ALEUZE (NL 21 – oppidum < gaul alisa) > ALISE…

ALEX > ALEXANDRE (cf. dim. T : Sand/Sant / Sent = Hyacinthe), ALEXIS…

ALEXANDRIE idem: Aleskandri(a)

ALEXANDRIN & daouzegenn f.-où (Diwan)

ALEXIE idem (cf. gr a- & lexis : di(s)-lenn)

ALEXIS idem : Alexi(s)…

ALEZAN + (esp. < arab al-hisan – cf. ? ﺤﺴﻦ : ahsan / hasan : excellent, parfait / lat. < gaul. giluus < giluos // gall.br. GELL : marc’h gell, v-irl. gel brillant – D 151)

& (appr.) pl. KEZEG RUZ (ha bailhoù war o fenn – T<JG)

ALFA (arab halfâ) idem : ALFA

ALFIL (arab ﻝﻴﻓﻟﺍ < ﻞﻴﻔ : éléphant & fou – aux échecs : al-fîl – p. 516 – & cf. ALF) =

ALGARADE (esp. < arab ﺍﻠﻏﺎﺭﺓ : al-ghâra(t – pl.) = razzia – p. 482) & idem

ALGARVE (NL sud Portugal < arab ﺍﻟﻏﺭﺐ «l-gharb l’occident – cf. Maghreb)

ALGAZELLE (arab al-ghazâl) idem : algazal (cf. gazelenn…)

ALGÈBRE + (arab ﺮﺒﺟﻠﺍ al-jâbr réduction – d'une fracture etc. cf. aos & contrainte > la fatalité – A.I. & J.M. > lat. algebra…)

ALGÉBRIQUE + & -eg/-ek* : niver aljebreg (Mat.<JM)

ALGÉBRIQUEMENT (Mat.<JM) idem > end-aljebreg / -ek*

ALGER + (arab el-Djezair & «d-dzây«r – Maroc + Argière – 16° / angl. Algiers)

ALGÉRIE + = (arab el-Djezair & «d-dzây«r < «l-jazâ’ir : les îles)

ALGÉSIRAS (NL Esp. < arab «l-jazîra l’île – cf. Alger…)

ALGICIDE idem (prenañ algisid), & lousoù/-z-*°-bezhin

-ALGIE (gr. -algia douleur) idem > -algiezh (f.)

ALGOL (angl. – « mot-valise ») idem > algol

ALGONKIN idem : an Algonkined (cf. Conan 18° : sovajed /Beothuks/Mikmaq + Montagnais + Inuit > "chinoaien"…)

ALGORITHME idem (NP – Mat.<JM < Al-Kharawizmi – A.I.): algoritm m.- (J.M.)

ALGORITHMIQUE (Mat.<JM) idem : algoritmik (& -el)

ALGUAZIL (esp alguacil huissier < arab al-ghoz) idem

ALHAMBRA (NL < arab ﺀﺍﺭﻫﺤﻠﺍ al-hambra < ﺓﺮﻣﺤ & ﺭﻣﺤﺍ - n. & ad. rouge – p. 152) =

ALI (arab ﻱﻟﻋ - prén. etc. : élevé noble > Très Haut – & cf. ﺃﺎﻋ sur – prép. – A.I.) idem : Ali / عli (b«n عli)…

« ALI ! » (onom. gallo / abeilles : "ali… ali… !") cf. barr ! barr !

ALIAS (lat. : autre… - cf. gaul. & celt. allos > all / alos > eil… + arall) idem : Elies, alias Abeozen, & un ‘alias’…

ALIBI (lat. : ailleurs) idem : alibi ebet !

ALIBOUFIER (styrax > styrax benjoin etc. – cf. BENJOIN & arab ﺔﻧﺎﺒﻠ  «l-labana - p. 607) =

ALICANTE (NL cf. catal. Alacant - & cépage > vin) idem

ALIEN ( < lat. : autre - & cf. gall. alltud & estron...) > idem

ALIÉNÉ,-E + (appr.) SOD-MAD /-MAT* (Prl /zoudÈmad\t/ / /zo.dÈma:d\t/)

& asile d’aliéné ti ar re sod / sot  

& enfant à l'« asile » (anct maternelle) (bugel) en 'asile' (Abeozen)

ALIÉNISTE (Med.) idem (& -our m.-ien)

ALIGNÉ (Mat…) A-STEUD, STEUDET (J.M.)

ALIGNEMENT + STEUD, STEUDAD (& steudadur) m.-où : delc’hen e renk bar steud (Ku – F3, & Mat.<JM)

& cf. en alignement(s) a-steud(où), steudadoù (mein-sav… )

& (maison etc.) frappée d’alignement (an ti-se zo) WAR AN HENT (T<FP)

ALIGNER + STEUDañ,-iñ (FF + JM – Mat. etc.), & (lakad) A-RES / -REZ*° g’ (Prl) 

& (arg. – alignez vos sous) diskoue’t ho plankoù ! (Prl)

+ (arg. TUN. = raquer) bilheosi’ / -eoziñ / billeozi

ALIGOT,-É (Cuis. – Auvergne : purée & tomate < oc oligot + aligoté : vin < haricot) idem

ALIMENT (lat. < ie & gaul. al- nourrir + mag-) + bo’d lo’ned (Prl)

& les aliments (en gal – appr.) AN TRAOU : blaz war an traou (T<JG) / boued-moc’h,-saout

ALIMENTAIRE + (denrées) BOUEDAJ (Prl : bo’taj)

ALIMENTATION + & changement dans son alimentation cheñchamant en e vevañs (T<JG=Ph)

ALIMENTER + / bo’tad/-t (lo’ned / BOUETA(at*) : magein bugale, tud… - Prl // divo’tad) & boueta ar mekanik (T<JG =)

ALINEA (lat.) + idem / dilinennad f.- (dér. < linenn)…

ALION idem

ALIOS (oc gasc. < lie & liais/lias… < celt. liga- : grès du podzol des Landes) idem : alios

ALIQUID (lat. – cf. aliquante, -quote…. – gl v-celt. nebtra / neptra > NETRA) > NEPTRA

ALISE (NL) cf. n. gaul. : dieu Alisia, & Alesia > NL Alise Sainte-Reine (21 – Lambert & alisa falaise rocheuse)

ALISE / ALIZE (gaul. – cf. Alesia : fruit du sorbier)

ALISIER / ALIZIER (prélatin – gaul. *alisia - &/ou roche – D 33 + -arus - & cf. Alesia)

ALISMA / ALISME (gr alisma: plantain d'eau) SKLEON-DOUR (K - cf. stlañv- & (s)tleuñv)

ALITÉ,-E > 1. WAR E WELE ema... (Ph & T<JG) & (chom) àr-blaen (Prl)

ALITEMENT (n.vb.) chomel àr-blaen, & chom war e wele…

ALITER + (s’aliter) & chom àr blaen (Prl)

ALIZARI ( < arab al-usâra extrait, jus > racine de garance) idem

ALIZE,-IER > ALISE,-IER

ALJAÏTA (arab. = gaita – esp. > arabe & cf. / bombarde) =

ALKÉKENGE + (arab ﺞﻧﮐﺎﮐﻠ : al-kâkang /-kekenj) =

ALKERMES (arab ﺯﻣﺭﻘ : al-qirmiz / -keurmez  liqueur canelle & girofle…) idem

ALLACHE (Lar.) > ALOSE

ALLAH (arab ﺔﻠﻠ ﺃ = Dieu < il-lâh: le dieu - A.I.: allâh + akb«r dieu [est le] plus grand / kbîr) idem : o Doue « Allah », pedi Allah… (L.Clerc – 1901)

& (il n’y a de dieu que Dieu / Allah – cf. il n’y a de Dieu que lui – Agrippa d’Aubigné 16°) ﺔﻠﻠ ﺃ ﻻ ﺇ ﺔّﻠ ﺇ ﻻ (la allah illa allah)

ALLAIRE (NL – C Redon 9°) AL(A)ER

ALLAITER (Prl) BRONNAad/-at*

& (appr. – contextuel) > MAG- : me ‘m eus maget tri (Ph = T<JG)

ALLANT +> (1) MONED: (unan) ha monet getoñ !, & n’en deus ket moned getoñ (W < GH)

& allants et venants (cf. gaul. aganto-bo / anagan(n)to…// A-: gwrizienn verb MONT)

& « allants et revenants » (arg. Brest = fayots: haricots secs – ALB) cf. fa(v)-glas…

ALLEAUME (NL) > ALLONE

ALLÉE + & allées et venues & (gober) mont-dont (Prl)

& (grouan) en ale (PT =) / une allée de graviers (P.Modiano) > un ale(z)ad graean / grouan… (cf. NL Ty Graean - Pl-Menez) = an alead sapin (Wu)

& Allée Verte (anc. rue à Brest…) cf. Ale c’hlas

+ laisser une allée (jardin / plants) > lezel un tamm gwenodenn (T<JG)

ALLÉGER + & skañvaad an douar (T<JG + alléger sa peine sevel ar c’holl diwarni) & diskañv(a)ad / -at* (KW<PYK)

ALLÉGORIE & coll.-enn f.-où & -iezh f. (Diwan)

ALLÉGORIQUE allegorik (& chanson allegoric – Ledan 19°) & -iel, -iel (Diwan)

ALLÉGORIQUEMENT + & > end-allegorik(el)

ALLÈGRE,-MENT + (cf. esp. – expres.: nosotros Vascos no somos gente feliz, sino alegre - & basq. > alegere = alai = LAOUEN – cf. jaï-alaï + cf. esp. alegría & > malegría – M.Chao)

ALLEGRETTO (Musiq. < ital.) idem (& laouenig…)

ALLEGRO (Musiq. – ital. : allègre, vif) idem (& laouen)

ALLÉGUER + & kaù digareioù (Prl)

ALLELUIA (hébr. : louez Yahweh + cf. > arab ﺎﻴﻮﻠﻠﻫ - p. 743) =

ALLER + (lat. alare ? < ambulare – Rob. - & cf. radical -A < celt. a(g)… + S3 futur (y)al > yel(o)…) + cf. (passif) ‘vez ket mui aet d’ar fantan (W<FL / Ph non-pers. : n’aer ket ken…)

& allons donc ! YA DA ! (Ph & T<JG + a’ toue ! & en an’ Doue end-eeun !)

& allons-y gaîment (enf. – Tu<HB) demig ! (dim. / DE(O)MP + -ig)

ALLERGO- ( < gr.) idem : allergo-

ALLERGOLOGIE allergologiezh f.

ALLERGOLOGUE allergolog(our)…

ALLEX (NL Drôme < gaul alis(i)a : falaise rocheuse – Internet)

ALLEZ (NL Lot-et-G. < gaul alisa =)

ALLIANCE + & l’alliance de ton mari > gwalenn da waz (T<JG)

ALLIÉ,-E +

& leurs alliés bretons (B.A. / nazis) : Bretoned a oa digante (Y.Leon – ancien déporté)

ALLIER (NL & var. – anc frç alier & fr-prov alie < gaul/germ = alise,-ier – Internet)

ALLIGATOR + (esp al lagarto le lézard – & cf. catal lagardaix + / basq sugandila < suge reptile + su feu…)

ALLIGNEMENT + (maçonnerie etc.) ALIGNESON / -Z-*° f.-où : an aligneson (L)

ALLITÉRATION + klotenn genson f.-où, & kenson m.-ioù (FF 92 : kengan(ez)…)

ALLO ! (angl. hello ! & esp !hola! & arab ﻮﻠﺍ - p. 19) =

ALLO- (gr. allos = celt. > all : Allobroges...) idem : allopat,-iezh…

ALLOBROGES (cité gaul. < allo + broga = gall. arallfro > br = + all-vro autre pays) =

& > NL (récent – pointe Val d’Aoste) Allobrogia

ALLOC(S – apocope) > ALLOCATION + (appr.) nos allocs > hor jeu (T<JG)

& (usu.) SIKOURIOÙ (T<JG = Ph) : leur supprimer les allocs lemel ar sikourioù digante

ALLOCHTONE (néol. Géo. < allo-+khton- // gdon: den) idem: allokton...

ALLONDAZ (NL Savoie – vicus < NP gaul Alauda > allouette)

ALLONE(S – NL 28, 61, 72 etc. + Aslones 86 & NR : Allone & Allones 49 + Alleaumes 50 + Valognes etc. – cf. gaul. alauna < *al-amna nourricière – D.)

ALLONGE + & allonge – de charrette + LOSTENN / TREUSELL f.- (Li<YR)

ALLONGÉ + & àr e led, àr e blaen (Prl /lejd/) 

& étant allongé diouzh ma gourvez (T<JG)

+ (Mat.<JM) hir®aet : elipsoïd hirraet…

& (arg.) cf. BOULEVARD (des allongés)

ALLONGER +

& (en rafistolant, réparant pièce de bois : chevron, manche à balai etc.) HENTo (> /xent/ Ku)

& allonger le cou (& fig. Ph T) DIC’HOU(ZOU)Gal + (yer) ober un astenn gouzoug (T<JG)

& allonger la sauce (eau + fig.) cf. frank he louisa(n < Loeisa /-z-*°…- TUN.<NK)

+ s’allonger (arg. / flics) > mont en e c’hourvez (fig.)

ALLONS ! (D)EOMP ! (var. DAMP ! – W & Ku : damp… da charr’at k… da Wengamp !)

ALLONS (NL 04 < gaul.) > ALONE…

ALLONVILLE (NL Somme < déesse Alauna)

ALLONZIER (NL 74 < gaul. Alauda)

ALLOUER (lat. allocare < loc-)

ALLOUF’ (arg. : allumette) cf. (arg. TUN.) rufanienn vinik f.-où (& chimik(enn)… coll.-enn) + & / cf. hallouf ! (arg. beur < arabe = porc…)

ALLUCHON (Techn.) cf. dant(ig)

ALLUMÉ,-E + ENAOU,-et /enau/ & pp /inauèt/ Big (3 pt NA 554) + WAR ELUM (L 1pt...)

& parf. (E & Wu) BEW / MARW /-V*/-O° : leusket ‘peus be(w) ar gouloù bar c’hraou (E)

& (feu) allumé depuis peu nevez krog (eo ma zan)

& (fig. l’air allumé) tress drol warnañ + RE ZROL…

+ (arg. : un allumé = excité) Cf. penn bervet…

ALLUMER ENAOUiñ (/eÈnowi/, cf. allumé) / ALUMiñ / ELUM ar gouloù (T<JG / Ph)

+ var. IMENein : imen(et) an tan, ar gouloù (Prl) 

& (feu) SEVEL (tan / alumiñ gouloù – W<GH)

+ (arg. - TUN.) RUFIANa' 

& (arg./ qun) ober tan (war ub.) 

ALLUMETTE + & allumettes à l’ancienne (chanvre soufré) alumetes sklos (T<JG)

& arg. (Tun.<NK) choufretes/-ez*° coll.-enn (= chimik(enn)…)

& allumer une allumette (arg. TUN.) > rufiana' rufan

+ sec comme une allumette sec’h evel ar c’hraoñ (T<JG)

ALLUMEUR + ENAOUER…

ALLUMEUSE + DIGOCHERES / -EZ*° f.-ed (Big.)

& cf. fourchenn (Prl)

+ (une belle poule) ur vraw a yar (péjor. - Heneu)

ALLURE + & (appr.) cf. > TRESS / TRES*° : tres kroug, tres paoul ( = paour - Plz < G.G.)

& quelle allure ! & peseurt moned/t* ! (Wi<FL) + (appr.) peseurt stumm ! (T-K)

& pers. qui va à vive allure hennezh a gas getoñ (W)

ALLUSIF,-VE,-MENT + (appr. : paroles > komzoù) DISTROET (T<JG)

ALLUSION + faire allusion (rappelant q.chose) reiñ an apel dehi (Prl), & damveneg m.-où (Diwan), & faire allusion (cf. insinuation etc.) appr. (usu. T…) TONañ (da laret – GoT<FP)

ALLUY (NL Nièvre < Alisineum – cf. gaul alisa) > ALISE

ALLUYES (NL 28 < gaul. ? aballo- pommier)

ALMA : alma mater (cf. gaul al- & matir < ie =) =

ALMANACH (lat. < arab ﺥﻧﻤﻟﺍ : halte, étape & alm. – p. 727 / al-manakh < syr. ma lune & mois – Rob. – & cf. gall. almanac) =

AL-MANAR (arab – n. télé etc. cf. MANAR) > MINARET

ALMÉE (arab aluma servante – cf. ﻡﺄﻠﺍ la mère) idem

ALMEIDA (NL esp < arab ﺓﺪﻴﺎﻣﻠﺍ al-meïda = la mesa - la table > Géo.: plateau...)

ALOÈS + (gr - & cf. arab ﺓﻮﻠﺍ alûa: (bois d’) aloès & luth / oud – p. 19)

ALOPÉCIE (chute de poils < gr alôpêx renard & cf. syn. arab : "mal du mendiant" ﺐﻠﻋﺗ ﻟﺍ ﺍﺪ: da et-ta’leb)

ALOSE + (gaul alausa – Ausone<PYL 186 > prov alauso, esp alosa & all. Alse var. allache – les aloses – Marot 16° > alosed)

ALOUATE (Guyan.: singe hurleur) idem: alouat m.-ed

« ALOUE » (anc. fr. aloe & gallo) > ALOUETTE

ALOUETTE + (anc. frç. aloe / aloue + dim. celt. -ette < gaul. alauda – Suétone… - Lambert 186 & Del. 31-2 // br. alc’hweder & ec’hweder – T<JG < m-br. ehuedez = gall. ehwedydd…) + ‘C’HWEDERIG (Prl « huiderig » /hçidereï\c/ = « huidiri’ » Ph)

+ lapous an nec’h (K<PYK)

& NL Alouettes (alauda arvensis – Jura & Suis.)

+ (adage) « sant Pierig / digor an norig »…

& (huppée > barge - gaul.) bardala

& (chanteuse > Cantaloze - gaul.) cantalauda (Del.)

+ kogig t/d’an neñv (Prl « kogéitch te néñù » & cf. var. à kogenneg (W<FL) & kogenan (GReg. coguénan)

+ surn. « torr e c’houg » (Melioneg KW<DG)

+ (surn. arg. TUN.) gourdajenn Manuel, & an hini ac’h a gant Manuel (= Doue)

ALOYAU + ( < aloue - gaul.>lat. alauda...)

ALP (NL & A, Alp, Arp, Au(lp) & dér.) > ALPE

ALPAG > ALPAGUE, -ER (& -EUR)

ALPAGA (Zool. & tissu… - esp. < ketchua alpaca) idem

ALPAG(UE – & « alpag » apocope < alpaga =) cf. (arg. W – lang.kem.) suenn (= CHUPENN) f.- 

ALPAGUER ( < alpaga manteau) =

ALPAGUEUR, -SE =

ALPE + (cf. Del. 127 / trois mondes antiques : haut céleste alb(io), moyen ici-bas bitu-, bas fond dumno-) & idem (alp)

ALPENSTOCK (bâton des Alpes - cf. pennbazh, bazh penn-kamm – da vale...) idem

ALPHA (Mat.<JM) > idem : alfa (a)

& l’alpha et l’oméga (de q.chose) penn kentañ – ha diwezhañ (ud)

ALPHABET + = alfabet + (trad. & Mat.<JM)

ALPHABÉTISER idem : alfabetisañ,-iñ / -z-*°: an alfabetizañ en Afrik du... (FF), & cf. -?- (dér.) lennekaad / -at* (Diwan)

ALPISTE (graminée < esp. alpiste – Canarias) idem : alpiste

AL-QAIDA / AL-QAEDA (angl & US < arab ﺓﺪﺀﺎﻘﻟﺍ «l-qâeda - M. : la base, & l'assise, la règle > dias, kamp, reol, sav p.p. ﺪﺀﺎﻗ  عd : assis > asezet, & koasezet, en e goasez / -z-*° – p. 548)

ALQUIFOUX (esp. < arab var. al-khul / alcool) idem

ALTAÏR (étoile < arab ﺭﻳﻄﻟﺍ «l-taïr : oiseau volant – & cf. ﺓﺭﺀﺎﻄ tayyara : aéronef, avion)

ALTER- (préf. > néol. : autre – cf. br-celt. arall & gaul. Allo- / br ALL)

+ cf. ALTERMONDIALISTE...

ALTÉRABLE : denrées altérables traou da zebri pred-ha-pred (T<JG...)

ALTERCATION + BEC’H (etre  dud… - Heneu<GB)

ALTER EGO (lat. cf. anc. celt-gaul alos imi) idem : e alter ego (Pôtr Teo)

+ (appr.) > EIL : un eil heni...

ALTÉRÉ,-E + & cf. taget g’ sec’hed…

& altéré par rapport à la réalité des faits distroet diwar an traou (gwir – T<JG)

ALTÉRER + TAGiñ (get sec’hed / zihied – Prl)

ALTERMONDIALISME (Rob. 2005) > idem

ALTERMONDIALISTE (cf. celt. & gaul. allo- & bitu / Allobrog-> arallved & -is/iz*°) & idem m.-ed : an altermondialisted (Porto Alegre...)

ALTERNANCE + alternance de séquences… (ur) pebeilañ troc’hadoù…( < Diwan)

ALTERNAT PEBEIL m. (déverbal -añ)

ALTERNATIF,-VE + (Mat.<JM) idem : aljebr alternativ(el) + (Polit.) idem: an alternatived, an tu-kleiz alternativ/-f.

ALTERNATIVE + (Mat.<JM) idem > alternativenn f.-où, & cf. (appr.) un(an) a zaou (Ph<PM)

ALTERNATIVEMENT A BEB EIL : mama ! tata ! a beb eil (onom. : maréchal-ferrand – T<JG)

ALTERNE (Mat.<JM) idem : (ankloù) altern(el) (-diabarzh, -diavaes)

ALTERNÉ + (Mat.<JM) idem : group (& seriennoù) alternet…

& (en) couches alternées a beb eil gwisk (T<JG)

& feux alternés gouleier (a b\)pebeil 

ALTITUDE + & (Mat.<JM / uhelded…) > « usted »

ALTISTE idem (altist m. -ed)

ALTO (lat. < ie *al : nourri / celt. alt- > aot…- NF & NL...) idem : son g’an alto

ALTO-CUMULUS + (FF) 1 GWENNADENNOÙ (DG > pennad) & (cf. étym.) // KOUMOUL UHEL…

ALTRUISTE + & (T<JG : égoïstes mad dezo o-unan) / mad d’ar re all

ALTUGLAS (marq. < all. Glas = plexiglas) idem

ALU ( < aluminium) idem : gronnet gant alu

« ALUCHON, -É, -ER » (gallo : nourrir bébé) cf. (aumôme, charité) aluson / ALUSEN /-Z-*°

ALUNIR cf. loarañ / douarañ (war al loar)…

ALYA (hebr. : immigration de Juif vers Israël : “mon alya” – Télég. 2006) idem : o “alya”

ALZHEIMER : « il est Alzheimer » (popul.) hennezh zo « alzheimer », &  ne zalc’ha na dour nag avel (W - Baod < FL)

A.M. (angl. < lat. ante meridiem) idem (= kent kreistez)

AMA (esp. ama/amo de casa…< lat. // basq. etx(eko)andre & etxeko jaun + jaun eta jabe): idem, & mestr(ez) a di

AMADOU (prov. : amoureux) =

AMADOUER + chercher à amadouer qun (appr.) OBER TON da ub (Are – & gober ton…Prl)

AMAIGRI,-E + (usu.) KASTI(Z) + cf. fallaet, gwashaet (Prl…)

& (hum.) arru sec’h diwar he zreid (T<JG)

& tout amaigri kaset tout

+ (parf. – méton.) hoñsh so cheñchet, cheñchet eo (T<PhA = JG : Hag az pije bet ur gaouad kleñved ne vijes ket muioc'h cheñchet & Damen ! me a cheñch ivez hag a wella goude)

AMAIGRIR + FALLAad / -at*, GWASHAad / -at* (Prl)

« AMAIN » (gallo : bon côté…) cf. amen ( / amdu, amgin…)

AMALGAME + (lat. alchimiq. < arab ﻡﻌﻣﺍﻠﺍ mélange – A.I.) idem (amalgam,-où)

+ cf. (appr.) dorgej-…

AMALGAMER + idem : amalgamet

& (div. denrées - appr.) DORGEJiñ (W<GH > boued moc’h…)

AMAN (arab ﻦﻤﺍ = octroi, vie sauve) idem : an « aman »

AMANCE (NL 54 < Amantia – oppidum – cf. ambe riv.)

AMANDE (lat. pop. *amandula // gr. amygdala) =

AMANDINE (prén. > « Mandine ») = Amandin(a)

& (pâtisserie aux amandes) idem

AMANT,-E + (homme) GALANT m.-ed / amante (femme) MESTRES / -EZ*° f.1 (Prl)

AMARANTE + & cf. (v-br – L.F. ?) amor (m.)

AMARIL,-E (esp. amarilla jaune - cf. catal. groga & basq. hori...) idem, (usu. & celt.) MELEN : terzhienn velen (& virus amaril)

AMARRER + cf. (adage) ar zaout a vez staget, ar bagoù a vez amarret (T<JG) & lakaad (bag) war e chadenn / (chargement) cf. ranket tortissañ – ar garg (T / Ph-Dp : funiañ kirri)

AMARYLLIS (gr.) idem

AMAS (cf. masse) + & var. YUC’H (Prl / YOC’H + > YEUC’H)

& cf. (tas bien ordonnancé) masad > majad m.-: masadoù traou (T-Go<FP)

AMASSER + cf. dastum(iñ), & masañ/mazañ (koad… - T-Go) 

& amasser (des biens) sans débourser un sou cf. krabanata (ha laoskel an dud hep bezañ paeet – Go<FP)

AMATEUR + (& avide) GOUBET da… (Y.Gow<HB = ERN. - W : goubéet…) 

+ amateur de… > PAOTR… : (de chevaux – ex.) ur paotr-kezeg (Ti<DG & paotr e gezeg Ph…) / paotr ar c’hezeg (palefrenier etc.)

& gd amateur de café > kafeüs (T<JF) & ur poupon kafe (W<FL) / ur bleiz bara…

& attirer plus d’amateurs (événement) TREC’Hiñ war… (Foar Ouel Yann – T<JG)

AMATIR ( < adj. mat) cf. glassaad / glasaat* / glasaad°

A MAXIMA idem (& d’ar muiañ + a vui...)

AMAZIGH (berbère = homme libre > Berbère < barbare + cf. kabyle < arab. : tribu & cf. lang. : tamazight / -zirt – Lar.)

AMAZONE (1 – NL < tupi = mascaret)

AMAZONE (2 - gr amazôn : a-+sein) =

AMAZONIEN,-E -Amazonia : forêt amazonienne forest Amazonia

« AMBACTE » (Hist. : serviteur du roi – César : gaul ambactos > ambassade, all. Amt) > idem (+ ambazh…)

AMBAGES +

+ sans ambages & heb/hep* kla’h troioù ha distroioù (& digareioù - Prl)

& cf. didroidell (Diwan)

+ cf. a-blom-kaer, en-eeun (Prl)

« AMBAISSI » (fr-prov. mesure = jointée – cf. gaul. ambosta & br. bos) > bosad/bozad f.-

AMBARÈS (NL Gironde : Ambarès et Lagrave < gaul ambe rivière…)

AMBASSADE + ( < ital. ambaciata < prov. ambaissada < lat. méd. ambactia // germ. ambahti fonctionnaire > all. Amt + gaul. AMBACTOS « ambacte » : client, courtisan et serviteur du roi… < ambi- autour + ac/ag>A- mener + suff. passif -to- - Lambert 186-7 - & > cf. v-br ambaith > br AMBAZH réservé (& servile), timide & gall amaeth cultivateur / serf…)

AMBASSADEUR + = « ambassadeur abeurs an eternel » (Th. Trad – Past.)

AMBASSADRICE ambassadoures / ambasadourez*° f.-ed

AMBAZAC (NL Hte-Vienne < Ambaciacum – NP gaul. & -ac / -eg)

AMBE (gaul. : inter ambes gaul inter rivos = rivière Glos. Vienne – Del. 35)

AMBEC (NL oc < gaul ambe : rivière)

AMBEL (NL Isère < gaul ambe =)

AMBÈNE (NR 63 < gaul ambe : riv.)

AMBERIEU(NL Ain… < Ambarres ethnonyme < *ambi-arari riverains des rives de Saône)

AMBERT (NL 63 & from. < gaul ambe-ritus gué de rivière – D.)

AMBÈS (NL 33 : bec d’Ambès < gaul Amb-ensem – D.)

AMBI- (lat. & gr. + catal. etc. < ie / celt. Amb- > am-) idem

AMBIALET (NL 81 < gaul Amb-iletum – Dauzat < D.)

AMBIANCER (Afriq. & arg. : aguicher) Cf. KASS / KAS*° ( > kasour – eured...), & > startijenn+-iñ

AMBIANCEUR (Afr. > 2008) KASSOUR m.-ion

AMBIDEXTRE + (Prl) mad g’an daou zorn & cf. anc. celt-gaul ambosta: bos an daouarn…)

AMBIGU,-Ë + FORC’HELLEG / -EK* (Mat.<JM = TK<MxM : brezhoneg forc’hellek*)

& (à double sens) daoudu, daouster(iek & amsteriek* – Diwan)

AMBIGUÏTÉ + = (Mat.<JM), & « amsteriegezh » f.-ioù (Diwan)

AMBILLOU (NL 37 < NP Ambillavus : eau de Amb. ? – Internet)

AMBITION + (cf. NP gaul Iantu-maros // c'hoant meur)

AMBITIONNER + & cf. ambissionet da…

AMBITUS (lat. – cf. gaul. fait d’être autour : ambit(o)-) idem

AMBE > AMBLE AMBL (/ -PL): (ma c’hozh marc’h) n’ae ket ambl, & parf. (d'ar) PAS/PAZ HINKANE ( / HANKANE…)

AMBIERLE (NL Loire < gaul Ambiuaretum – oppidum des Ambivarètes < gaul ambi-)

AMBLAIS / AMBLET (anc. frç dial. – ex. Saintonge : « amblet » & « amblé » + var. ambiet, ambliet, omblet, ombliet, omblée – PYK < gaul. ambilation  > br ambles /-z*° =)

AMBLER > HANKANEiñ (Prl)

AMBLEUR cf. hinkane- (& -er)

AMBOISE (NL < gaul. Ambatia (villa) & oppidum < ambe gl rivo = riv. : riverains)

AMBON (gr. : tribune) idem

AMBONIL (NL Drôme < gaul ambe & onna eaux de rivière)

AMBONNAY (NL Marne < NP – Internet)

AMBRE + (arab anbar / anbeur ﺭﺑﻧﻋ A.I. + lubân jâwî > benjoin : ambre gris)

+ & cf. gall. gwefr (gaul. celt. uebru- : Vebru-maros – Lambert)

AMBRE (2 – NR < ambe… rivière + Ambrole & cf. Ambo-glanna GB & Amyr – Galles)

AMBROISE + AMBROAS /-OES /-EZ*° + (usu. K) KRÊS / KRÊZ*° / KROËS /-Z*° (Big.)

AMBROISIE + 1 (Myth.) ambrosia

AMBROLE (NR < gaul.) > AMBRE (2)

AMBRONAY (NL Ain < gaul NP Ambarres & cf. bronnio- mamelon – D. < Falc’hun)

AMBRUIS (Pont- NL Gard – cf. ? gaul ambe gl rivo 8°)

AMBULANCE + & cf. "karr-klañvdi" (RMK)

AMBULANT,-E +

& marchand ambulant : noir etc. (cf. arg. « un boubou ») cf. ur sklouf (KW)

AMBULATOIRE (Med.) cf. war-vale

ÂME (lat. anima < ie °an- : anata & anatia = anaon)  + (fin) & ar re tremenet (Prl)

& sans âme kuit a ene (T<JG + korf heb ene)

+ Aux âmes bien nées / La valeur n’attend pas le nombre des années (Le Cid – Corneille) > Eneoù ganet kaer / O zalegezh n’eo ket a’r bloazioù an niver

+ La mort n’a que douceur pour une âme chrétienne (Corneille) > Ar mar’ ken doussijenn ‘vid un ene kristen

AMÉLIORATION + un tamm gwellaad (Prl) + habaskad (« anbaskad » - Heneu<GB) m.-où + GWELLEREZH m. (Wi<PYK)

AMÉLIORER +

& améliorer l’ordinaire alors > neuze e vez reutoc’h ma jeu (T<JG)

& améliorer sa situation sevel e chouk (T<JG)

& le cidre s’est amélioré en em c’hraet eo ar jistr (T<JG)

AMEN (hébr. = oui - & ainsi soit-il ! + arab = ﻥﻴﻣﺍ amîn – p. 22) = /ÈamEn/

& le film « Amen » (Costa-Gavras + Kassowitz) ar film 'Amen'

AMENDE + (usu.) AMANT : un amant he deus tapet

+ cf. (procès-verbal) PROSSES/PROSEZ : tapet daou brosses (Prl) 

& mettre qun à l’a. cf. sevel prosses da ub.

AMENDER + SOUCHañ (douar – Tu) & cf. stu(z)iñ (Prl)

& s’amender (moralt etc.) = neubed en em amand (18°)

AMÈNE + (& cf. divad < v-br diuadoc sans refus - Y.D.)

AMENER +

& (Mar.) + aminañ al lien (& al lienoù – T<JG)

AMÉNORRHÉE cf. (misoù pe) divisoù/divizoù…

AMER,-ÉRE +

& amer comme tout c’hwero evel ar vestl (T<JG = Ph)

AMER (norm. < scand. merki) =

AMERLO(T - vx) > AMERLOQUE

AMERLOQUE cf. Rikan(ed)

AMEUBLEMENT: gleust®aj (& meurb(l)aj) (Prl) + stal-diegezh (Y.Gow<HB)

AMEUBLIR +

& cf. ober un tamm meskañ d’an douar (T = Ph)

AMI,-E + (lat. & cf. gaul caranto & ? amino-) = + mes amis ! > paotred ! & tudoù ! (T<JG)

& amis de tout pays mignoned a beb bro ; ami de tous & den an oll (T<JG)

& ils ne resteront pas grands amis re-nes ne chomoint ket a dud (Go<FP)

& ar reo’ X ha hennezh zo a dud vras / tud vras (Go<FP)

AMIABLE idem : niveroù amiabl/-pl (& « mignonel » - Mat.<JM)

& (anct = aimables : amiables voisin – Rabelais) = AMIAPL

AMICAL,-E + amikus (Prl)

AMIENS (NL < gaul. Ambianis : hab. « autour » + ex Samaro-briua pont d’estive)

AMIGO (esp. & > arg. – Afr.) > idem : un amigo

AMINCIR + & elle n’a pas aminci > (hum.) n’eo ket moannaet he chouk (T<JG)

A MINIMA (lat.) idem (& d’an nebeutañ - kont…)

AMIRAL (arab ...ﻟﺍﺮﻤﺍ âmir al-... l'émir = le chef de...) =

AMIRALE (f. d'amiral - cf. arab ﺓﺮﻴﻤﺍ amira : princesse - p. 21) idem

AMISH (USA : communauté vivant comme 17° < Als.) = ur skol amish

AMITIÉ + (prov.) kemer heb reiñ a lak karantez da dreiñ (JG & karante dost / karante lôsk) 

& "un bain pour l’amitié" (A.Camus) > koronkad(enn) ‘serr kamaradïa

AMMI (gr. : plante) idem

AMNÉSIQUE + cf. il a perdu la mémoire (oaet eo-eñv) divemoer (Prl)

& rendre amnésique + kelc’hiañ : ur yeotenn hag a gelc’hi (T<JG)

AMNIOS (gr amnion & < amniotes) =

+ cf. (liquide amniotique) appr. DOUR ( < dubro-)

AMOCHER + MALEÜRUSiñ / -Z-*° (Ph)

& (ironiqtRENKiñ BRAW : renket braw gete (Prl)

AMODIATION < n.vb. (daou)hanteriñ…

AMODIER cf. (daou)hanter,-iñ…

AMOK (malais amuk – crise de folie meurtrière soudaine – Harrap’s > angl. (to run) amock / amuck : BRESKENN,-ad / -at*) > (unan) sot da stagañ, & gwazh eget kass da la’hañ (Go<FP)

AMOLLIR + / BLOTAad / -at* (Prl…)

AMOMON (Rabelais : parfum exotique) =

AMONCELER + (& cf. « amousseler » - gallo) & yuc’had /-at*,-iñ (Prl)

AMORCER +

& amorcer un piège & Stenn ur piSt (Prl)

& amorcer un processus > boulc’hañ (ud // ur gaoz…)

AMOROSO (ital.) idem

AMORTI (Sport < p.p.) Cf. (un) distroñs

AMOUILLANTE (& gallo « ameillante ») + & (var.) / un deve’enn (Wu<FL + & appr. ur vioc’h lae’h Prl)

AMOULAGEUR (de moulin – Craca) KALVEZER m.-ion f.1 (ALBB var. KALVEZ) 

AMOUR + (oc - 13° / oïl : amure) + (prov.) karantez ‘leizh an dorn

& anc. (fam. « frire » = faire l’amour) frita’ karantez (K\veyer – 18°)

& (anct cf. v-irl serg gall serch / affection, love & br serc'h C : concubina / CHOA / JOA : choa meus ouzit -  Lu<J.R.)

+ (vivre) d’amour et d’eau fraîche (ne vevi ket) gant aer an amzer (T<JG)

+ pour l’amour de Dieu / du ciel ! EN AN’ DOUE (& da Zoue), na rit ket se !

+ L’amour n’est qu’un plaisir, l’honneur est un devoir (Le Cid – Corneille) > Karantez plijadur, mes enor ( / inour) un dever

& m’amour (f. – 16° - cf. Ivonet Omnès 14° : oh karantid = ho karantez) > m’ ‘harantez

AMOURETTES (3 < prov amoretas : testicules de coq > morceau de moelle – Boucherie) idem (tamm mèl)

AMOUREUX,-SE,-MENT +

& des amoureux (usu.) DOUSSOÙ / -S-*° (Li – F3)

& tombé (très) amoureux d’elle di(h)odet (-net) ganti (Are<GL = Ph<PM)

AMOUROUX (NF < roman & gallo « amourous,-e » =) > AMOUREUX,-SE

« AMOUSSELER » (gallo =) > AMONCELER

AMOVIBLE + LEMABL / -PL* (traou – Wi<PYK)

AMPHET (apocope : des amphets – A2 & F3 > ) AMPHÉTAMINE

AMPHI (apocope < amphithéâtre) idem > añfi : en añfi Basch / Chatô (R2)

AMPHI- (gr. – & cf. am-) idem

AMPLEUR + & > amp(l)ted f. (MM<A.B.)

& ampleur (de circonférence etc.) > TRO f. : tra-walc’h tro

AMPLI (apocope < amplificateur) idem : meur a ampli

AMPLITUDE + = AMPLED/T (Mat.<JM & cf. amplèt – trad. T…)

AMPOULE + ur porc’hell bihan war biz ma zroad (T<JG = pemoc’h bihan – Ph) = gloeñùenn (Prl) + & gwadenn f.- (Li<YR) + (FIL)BOLC’HENN f.-où (Ku<PYK)

+ (électr.) > chañch an ampoulennoù

AMPOULÉ,-E + & (sens propre – mains etc.) FILBO(L)C’HENNET (Ku<PYK)

AMPUIS (NL Rhône & Var < gr emporion – cf. emporium)

AMPUTER + TROC’Hañ : troc’ha ma gar ouzhin, & e vrec’h ouzh ub (Y.Gow<HB)

AMULETTE (lat. < arab hamilat) =

« AMULONER » (gallo < mulon) cf. berniañ (& boutisellañ, gwrac’hellañ…)

AMUSANT,-E + (& cf. eveeg : traou eveeg – T<JG)

& personne amusante (type amusant – m.) PABOR m.-ed f.1 : ur baborez ! & un dosser (T<JG) + TARIN (a baotr – T<JG) / TARINENN (a blac’h – Ti<DG)

AMUSE-BOUCHE & cf. (gallo < celt.) genoù /genow/

AMUSE-GUEULE + LIPEREZH m.-(i)où : ‘oa ket ken liperezhoù (ken a oa servijet kig-rost – Pll<NL) & cf. (en gal) lipachoù (Ph & Wi)

& cf. ji(n)jellaj traoù (Wi<PYK)

& cf. (appr. – dér. – MM<A.B.) krignaj m.-

& cf. « stardent » ( ??? stard-dent < LH / GH ?)

AMUSER + (cf. vb. muser) & en em amusi (bord ar vatimant – Pl.B F3 / taxi)

& cf. (sens anc. : s’occuper à rien…) & « amusanïa » : en em amusanïen (K\veyer)

+ s’amuser (à des riens - & fig.) C’HOARIELLad / -at* (g’ ud – Ph)

& (cf. c’hoari lass & al loa / e loa & turlutad – T<JG)

& (Rabelais 16° : abuser – du temps de qun) > AMBUSiñ (ub – Ph / ABUZiñ – T)

AN + (anc. celt. blis>blizien – m-br) = BLÉ ( < ble’ie’h / bleiadoù récoltes – Prl)

ANA (lat. : recueil - pl. des ana / anas) idem

ANA (gaul. : eaux-marais Ac. anam gl paludem + An(n)a // Ana & cf. Keranna, Santez-Anna ar Palud + NL 37 L’Anerie < ana- + -aria / A(s)nière – Internet)

ANABAS (poisson) idem : anabas

ANABOLISANT (gr anabolê : ascension... - syn. angl. dope - gall. dryg) =

ANACHRONIQUE + & anakronik (& -ek – Diwan)

ANACHRONISME + & anakronegezh f. (Diwan)

ANACOLUTHE idem : anakolut m.-où (-enn f.-où, & -ezh f. – Diwan)

ANACONDA (o.i.) idem

ANAGRAMME idem : anagram(m) m.-où (Diwan)

ANALECTA / -TES (gr. : morceaux choisis) idem > analekta

ANALLAGMATIQUE (Mat.<JM) idem : analagmatik

ANALOGIE + 1 idem & analogiezh f.-(Mat.JM) + kenhañval/-heñvel,-heveleb ad. m.-où (Diwan)

ANALOGIQUE + (Mat.) idem : analojik (& analogikel) 

+ cf. ANALOGIE / peushañwal (Prl)

ANALOGON (Didact.) idem

ANALOGUE + 1. idem : analog (& -el)

ANALYSE + (Mat.<JM) ANALIS / -Z*° : analis kombinadurel, fonksionel… + & > analisenn f.- (thèse MM 2006)

ANALYSER + = (Mat.<JM)

& on n’analyse pas assez la terre = ne vez ket analiset a-walc’h an douar (Tu<HL)

& avant que tu aies analysé tout cela (appr. & fam.) a-benn ma’z po dibunet ar re-ze tout !

ANALYTICITÉ (Mat.<JM) idem & > analitikelezh f.

ANALYTIQUE + (Mat.<JM) idem : fonskion analitik(el)

ANAMNÈSE (gr. – cf. [an]kouñaat…) idem

ANANAS + (tupi nana-nana : parfum des parfums…)

& (arg. – jeune : seins) & (arg. Afr. : grenade) > idem

ANAPESTE (lat.-gr. : poésie) idem : anapest

ANAR idem = anar (m.-ed…): me zo anar !

ANARCHIE +

[cf. Barç / Sagrada Familia: liberta y anarkia / y un porrito cada día]

ANARCHIQUE… + & (appr.) D’AN TREUS / TREUZ*° (Prl)

ANARCHO-SYNDICALISME idem : anarko-sindikalism m.

ANARCHO-SYNDICALISTE idem : anarko-sindikalist m.-ed

ANAS (NL – GB – cf. gaul-celt ana marais & v-irl an eau > NL)

ANATHÈME + (& cf. v-br dilucet > diluc’hed – L.F. 142 < cérémonie sans lumière…)

ANATIDÉ (appr. – type canards) HOUIDÏENN f.-ed (& type oies : GWA(Z)ÏENN – cf. NA)

ANATOPISME idem (anatopism m.-où), & kamm-lec’hiad (& -lec’hiañ Y.G. /-amzeriañ…)

ANCENIS (NL 44 < Andenemessos Andecaves & nemetis : bois / ville sacrée des Andecaves > Angers)

ANCÊTRE + (arg. : aïeul,-e) an hini’ charl / charlez gozh (& - m./f. : charlamagn / charleston)

ANCHOIS + (cf. anc. prov. anchoia < lat.-gr. & cf. basq. antxoa =)

ANCIEN,-NE +

& ancien élève… (unan) bet skoliad/skoliet (& er skol) e…

ANCIENNEMENT + (& cf. celt. seno- > hen-) + anc t riche pin’ig a-go’h (Prl)

ANCIENNETÉ + an anciendet (m-br – S.Nonn)

ANCILLAIRE + (& cf. gaul. -magala…)

ANCOCRIGNET (Tristan Corbière : personne très squelettique) < (un) Ankoù krignet (Ph : pers. très maigre : squelette ambulant…)

ANCÔNE (NL Drôme < Acunum & cf. Acaunus – Nantuates / gaul ac(aunon) pierre – D 26)

ANCRAGE +

& point d’ancrage > poent-eoriañ…

ANCRE + / var. EVR (Li < D.Bris, Tu...) = EOR : perdre son ancre koll e eor (T<JG)

& ancre primitive (pierre-lest) maen-mouilhañ / mean-mouilla m. mein- (Li<YR)

& ancre (appr. & hum. - cf. usu. : pioche) pigell : ar bigell er mor ! (T<JG)

« ANCREU » (anc. picard & wallon « a)nkraw » = saumon – cf. gaul ancorago : un poisson < devant hameçon – Del. 39)

ANDAIN (lat. ambitus - Latr. & Rob. / celt. and-) =

& (contenu) + var. / STEUJAD (foenn - TK)

& en andains (bois) > en bernioù (Skr – F3)

ANDALOU,-SE idem : andalou (& -z)

ANDALOUSIE + idem / Andalousia (lat. Vandalucia < Vandales & cf. arab al/el Andaluz – al-Qaida = Spagn)

ANDANCE (NR Ardèche > Rhône & Andancette < préf. gaul ande- très = an-)

ANDANCETTE (NL Ardèche & Drôme) > ANDANCE

ANDANTE (ital.) idem

ANDANTINO (ital.) idem

ANDÉ (-la-Roche NL Allier < gaul ande- très…)

ANDECAVES > ANDEGAVES

ANDEGAVES (Ambulances Andegaves – marq. 49) > ANGERS, ANGEVIN,-E

ANDEL (NL) > ANDEL(L)

ANDELLE (NR 27) > ANDEL

ANDES (gaul ande = ) > ANGEGAVES + ANGERS

ANDON (& gallo = ténacité < ressource - profonde… - & NL Ville-andon & Ville Andonnet – Plélo 22 + NR Andon 55) ANDON : andon zo !

ANDONNET (NL 22 – gallo : Ville Andonnet – Plélo – cf. Ville Andon) > ANDONET

ANDOUILLE + ANDOUI(LH),-ENN (Prl)

+ (arg. TUN) KANTOUILH m.  & coll. (-enn) & (arg.: projur Morlaix) cf. treid-morzhol (pl.)

& faire l’andouille (g)ober an avaloù-douar ganeomp (Wi<FL)

ANDERNOS (NL Gironde – temple antiq. – cf. gaul andernados ceux en bas – Larzac D.)

ANDRO- (gr. & anêr < ie // celt. anderos > anner & basq. andere…) =

ANDROGYNE = JILGOG (Prl)

ANDRONE (NL Sud < prov androuno : rampe abrupte entre maisons)

ANDUZE (NL Gard – ville gaul. Andusia < ande- très... + ? haut : uxs)

ÂNE + & (âne bâté – azen gorneg – T<JG) / azen gornieg / ker’het da hadein ho kornegioù ! (Prl), pl. & ezen (& « ejen » - Ku)

& à l’école des ânes e skol an azen (T<JG)

+ (arg. TUN.) > ma breur / kenderv

+ (=) ministr m.-ed, zebr m.-ed

+ (Chon) presidant /-z-*° m.-ed

« ANÉ » (gallo : aujourd’hui) cf. (var. HIZIW) / HINIW…

ANÉANTIR + & kass / kas*° (/ moned/mont) da rib’ (Prl)

& être anéanti MONT GANT… : kant bloavezh tommañ a ya gant ur gaouad avel (T<JG)

+ cf. (den) neant, & (in/im)porneant

ANECDOTE + SORC’HENN > zorhienn (Prl)

ANÉMIE + SEMPLADUREZH f. (= Ph)

ANÉMIER +

& s’anémier + (et) il s’anémie (hag) e teu da veza DIWAD (T<JG)

ANÉMIQUE + & re baour he gwad (T<JG)

ANEMO- (gr anemos : vent < ie *an- / anima & anate > ene…) idem

ANÉRECTION (Med. - cf. érection dihod,-i) > [hod]-

ANERGIE (Med. / allergie) idem > anergiezh f.

ÂNERIE + BOBIONAJ, LOTAJ m.-où,-choù (Prl)

ANESTHÉSIANT,-E (ad.) -KOUSKET, (un) ur LOUZOU da gousket (G.Yonkour Ku)

ANESTHÉSIE + & cf. kri’-past > kri-pach : tennein un dant kri-pach (Prl)

ANESTHÉSIER + LAKat (ki) DA GOUSKET (Ku – vétérinaire)

ANET (NL 28 < gaul ana marais – dim. -et)

ANETH + (lat. - < gr. – anethum – Rob. / gaul. anepsa ? hellébore)

ANGE + & ange déchu DROUGAEL : an ael mad hag an drougael (T<JG)

+ (arg. - TUN) c'hwiler rup m.-ien

& un ange passe (fig.) aet an teodoù d’ar foer (W)

& ange de mer + (& cf. mordousseg / -s-*°  – T<JG)

ANGERS (gaul. Ande-caui très cave = creux & > « Andegaves ») idem (& Anje)

ANGEVIN,-E (cf. gaul. > Andegaui & Andegauis C Redon 9°) idem : (merk) Andegaves

ANGIOME (ur) G\KABOUILHAD (m.- – Wi<PYK & cf. BRONDU)

& présentant angiome g/kabouilh (& -et he / e fas – f./m. – Wi<PYK)

ANGLAIS,-E + ANGLES /-EZ*° m.ed f.1 (Prl) + l’Anglais (trad.) ar Paotr Saoz (T<JG)

& filer à l’anglaise kass ar c’hazh ganin… (Go<FP)

& anglaises (boucles) blew a-ruilh (evel-henn – T<JG)

& anglaises (anct & arg. Brest = toilettes communes d’immeuble – ALB) cf. ti bihan saos…

ANGLE + (1 – Mat.<JM) ANKL, (2) KOGN, KOUGN + KORN & « tregorn » = tro-gorn (ar park – W<GH) & Tronangle (NL Kll) + l’angle de la maison korn an ti (T<JG=Ph) & maison d’angle TI-KORN (NL)

& à angle droit & a gogn reizh (A.B.)

ANGLET (Archi.) Cf. (NL & NF Cornic) KORNIG m.-

ANGLET (NL - 64 - cf. basq.) Angelu

ANGLICISME + = troienn saosneg (f.-ioù) > f.-où + saoznekadur m.-ioù (& péjor. : saoznegaj m.- – FV<E.D.)

ANGLICHE (fam. – parlant) SAOZMEG (n. & ad. / -ek* & bégayant sauzmeger & -al vb –Plourin TK<MxM=GR sauzmec, -egaich / saosneg…)

ANGLOMANE (& anglomanie) Cf. kar-saoz ( / saoskar anglophile)

ANGLO-SAXON + cf. (appr. - J.S. - Civi.) (broioù...) SAOS / SAOZ*° : ar broioù /so:s/ T (Loc-envel F3)

ANGOISSE + (lat < ie *enk serré / celt) + anken, enkres/-z & angoes/angoas (m-br & T<F3)

& (appr. – usu.) POAN-SPERED f.-ioù (T<JG = Ph...)

ANGOISSÉ,-E + & diaes ma c’halon (T<JG)

ANGOISSER + & cf. ankeniañ, enkresiñ/-ziñ, & angoes- > angoaset (Med. T – F3)

ANGOLLON (NL – H-Savoie : alpage < Nant Gollon – gaul nantu- val)

ANGON (frq ango + celt. anco-rago crochet devant = poisson) idem

ANGUILLE + & cf. surn. (arg. – TUN.) piñsew water

& (fig. – pers.) = SILIENN : me oa 'vel ur zilïenn (Are<JMS) & cf. (Are) ur wialenn (a zen)...

& il y a anguille sous roche moc’h zo er wis (Go<FP)

+ pêcher l’anguille (les anguilles) SILIAOUA (T<JG…)

ANGULAIRE + 1 -ANKL : sektor-ankl (& « anklel » - Mat.JM)

+ (appr.) -KORN : Park korn, Ti Korn

ANGUSTURA (Venez.) idem

ANHARMONICITÉ (Mat.<JM) idem > anharmonikelezh f.

ANHARMONIQUE (Mat.<JM) idem : anharmonik (& -el)

ANHÉLER + & cf. di(h)elc'h-

ANHYDRE (gr. =) DIZOUR

ANIÈRE (NL & var. asnières etc. < âne : asne-) > AZEN...

« ANIGER » (gallo - & « caniger » = nicher…) cf. ne(i)zhañ > nejañ…

ANIMA (lat. > âme – & > basq. arima – / *an – cf. anaon, ene…) idem

ANIMAL + (< anima – cf. celt. milo & canao, mandu > menn…) =

& quel grand... animal ! gwashad loen ! (T<JG / aneval !)

ANIMATEUR +

& animateur-formateur animatour-stummour (MM<JCLR)

ANIMATION + de l’animation (get) BEGON (Prl) 

+ (euphém. & métaphoriqt) cf. BEC’H, JEU… (Prl)

ANIMATO (Musiq. < ital.) idem

ANIMÉ + & cf. biwidig/bividik (Diwan – var. bewidig…) & beweg / beveg° / & -ek* (AB)

ANIMELLES (Cuis.: test. de bélier) cf. (pl.) kelloù maout

ANIMOSITÉ + (appr.) MALISS / -IS*°: boutein maliss en ub (Prl)

+ de l’animosité envers elle KAS / KAZ outi (T<JG = Ph)

& avec animosité (appr.) dre zroug

ANION (angl > gr. / ion) idem

ANISÉ,-E +

& alcool anisé cf. (Prl) doùr vineraer (& pikerell)

ANISETTE + idem : (deit zou) anizet (W1880<PL)

ANISOTROPE (Mat.<JM) idem : anisotrop(el)

ANISOTROPIE (Mat.<JM) idem > anisotropiezh f.

ANJOU + (NL / Angers < lat-gaul. Andecavus pagus – cf. Andecaves>-gaves & Andes NP)

ANNAMITE idem m.-ed f.1 : Anamited (tud c'houez - F&B 19° < CCh + an Annamited = )

ANNAPES (NL 59 < gaul. ana marécage & eaux marécageuses – D.)

ANNATE (Hist. : redevance annuelle au St-Siège < AN) Cf. bloaziad

ANNESSE (NL Dordogne < gaul ana marécage – D.)

ANNET (-sur-Marne 77 < gaul ana marécage – dim.)

ANNAZ (NR > Rhône – Ain – cf. gaul ana marais…)

ANNEAU + (Mat. JM) anell = anneau des entiers relatifs, de polynome anell an anterinoù relativel, & polinomoù… 

& le Seigneur des Anneaux Aotroù an Anelloù

+ anneau de l’age de la charrue LAGADENN f.- (T<JG = Ph)

+ anneau de cuivre ruilhenn gouevr (T<JG)

ANNÉE + (cf. gaul. sonnocingos marche du soleil // germ & angl sun)

+ année lumière bloawezh gouloù (Mat.<JM)

+ année civile bloaziad / blead sivil (MM<JCLR)

ANNELER + anelliñ : spass anellet (Mat.<JM)

ANNEL (NL Oise & cf. Agnetz < gaul ana marécage)

ANNELLES (NL Ardennes < gaul ana eau & -ialon)

ANNEMASSE (NL 74 < Annamasci / Adnamatia & cf. gaul ana eaux…)

« ANNET » (gallo = anneau) cf. anell…

ANNEUX (NL 59 < ana marais – D.)

ANNEXION +

& (arg. Brest = partie de Lambézellec dans Brest: l'Annection) cf. Lambe…

+ & cf. (Hist.) Anschluss

ANNIV Cf. de’ ha ble (W)

& bon anniv’ > pennbloaz / -ble mad / mat* ! (MM<AD)

ANNIVERSAIRE + (anniv. de décès) DEIZ-HA-BLE (Prl & jour anniversaire dei’ ha ble) & dàet e vle en-dro (Prl) 

& joyeux anniversaire deiz-ha-bloaz laouen dit, X ! & (appr. – trad.) grès dimp gober èl-mañ ‘benn ar ble c’hoazh !

ANNOIX (NL 18 < gaul ana marais – D.)

ANNONAY (NL Ardèche < Annona – cf. gaul ana & -onna eaux de marécage)

ANNONCE + & (météo – cf. fesson d’ober dour, stumm ar glaw & udb lous ganti… - T<JG)

ANNONCER + (appr. < radio) LAKAad / -at* : hè ‘lakae ar mitin-mañ ‘oa ket ‘met tri derez (Wi<FL)

& (décès) DEGEMENN (marw – T<JG = Ph) / (m-br etc.)  KEMENN

& annoncer la pluie (en soufflant - vent) ROC'Hal GLAW / GLAV* / GLAO° (Ki<G.G.)

& annoncer la messe (cloches) gwiskañ an oferenn (Y.Gow<HB)

ANNONCIATEUR +

& (temps) annonciateur (de neige etc.) TRESS / TRES*° (erc’h…- & cf. seblant erc’h, glaw… - Prl…) + (de pluie etc.) FESSON / FESON*° : feson glao zo ganti (Ki<G.G. = T<JG)

ANNOT (NL 04 < gaul ana marécage & suff.)

ANNOUX (NL Yonne < gaul ana marécage & eaux)

ANNUELLEMENT + & (nés) ant (ganet) bloaz-ha-bloaz

& (par moisson annuelle) (serret) A-VLEAD (Wi<FL « a-vlezad »)

ANNULAIRE + & (enf. : div. – cf. HB) > (dim.) bisig bisoù, bizig ar sidan (T-L) / (T<JG) biz bizaou & (anc.) bes ar galoun (GReg)

ANNULATEUR nullaer (Mat.<JM)

ANNULATION + nulladur (Mat.<JM)

ANNULER + & annuler la partie (quatre doubles / dominos) peder doublenn a freuz ar jeu

+ NULLAad / NULAat*, & en em nullaad (s’annuler – Mat.<JM)

ANNUS (latin : annus horribilis – cf. Elizabeth II / Windsor & BN fin 90 > idem – BN)

& annus horribilis + > bloavezh truilh(eg / -ek* & tuillog° - roman de M.Madeg 2006)

ANODIN,-E + & e’id an disterrañ tra (Prl)

ANOMALIE + (Mat.<JM) idem > anomali(enn,-où), & -enn (direizhenn f.-où + amreolder… - Diwan)

ÂNON + (& cf. mab-azen…)

ÂNONNEMENT BROGONIAJ ( / -OGNAJ) m.-où,-choù (Prl)

ÂNONNER BROGONiad / -at*° (Prl)

ANONYMISER > idem : anonimisañ (kopïoù)

ANORAK + ( < inuit anoré : vent)

« ANORDIE » (gallo : vent du N > avel uhel & -nec’h…) cf. vb. NORCHiñ < nort/norz

ANORMAL + idem : (traoù) anormal /A)Ènrmal/ (F3) + « amreol » (Diwan)

& (pers.) anormale + cf. / mac’hägnet (Prl)

& (pers.) anomalement lent(e) cf. (den) é trebi' e hent (Lu<J.R.)

& rien d’anormal > (usu.) MANN (EBED) A-DREUS / -Z*° !

ANOST (NL 71 – Eduens < ? gaul ana marécage & eaux…)

ANOULD (NL Vosges < gaul ana marécage etc.)

ANOURE (gr  an- + oura : queue) DILOST

ANOYE (NL 64 < gaul ana marécage)

ANSE + & (de seau…) TRAIJENN / TRAIZENN  f.-où : un draizenn seilh (Wi<FL)

& anse (de panier) + DORNGEN > dourgen (L), dolgen (T<JG) = DORN

& anse (de pot) DORN ar pod + SKOUARN ar pod (T<JG = Ph)

& anse (NL) + cf. cale…

ANSE (NL Rhône < gaul an(a) marécage)

ANSÉ,-E broget…

ANTAGONISME ENEBIEZH f.-où & =

ANTALGIQUE (Med.) -diboaniañ

ANTAR (NL – Hist. – arab - & ad. = valeureux : ﺭﺗﻧﺀ - p. 456)

ANTARA > ANTAR

ANTÉE (Myth gr. - & cf. Masson : « Antée ou… ») = Ante(a)

ANTE- (lat. < ie / celt. and(e)- & anto limite) : An Antekrist

ANTÉBOIS > ANTIBOIS

ANTÉCÉDENT (Mat.<JM) diagent(er)

ANTEMARINI (lat. gl 5° gaul.) aremorici ( > Arvorigiz)

ANTE-MORTEM (lat. / post mortem > postmortem : autopsie / ADN : autopsie antemortem) > idem

ANTENNE + & l’antenne de télé ar rastell war ar chiminal (T<JG)

ANTÉRIORITÉ kentaouez f. (Diwan)

ANTERRIEUX (NL Cantal < Ante-ritum < gaul ante- très – près du gué…)

ANTEUIL (NL & Antheuil + Antuéjouls 15 < Anto-ialon clairière du bout – limite anton D.)

ANTHEMIS (gr. : plante) idem : antemis

ANTHEUIL (NL 21) > ANTEUIL (NL 25 & 60…)

ANTHOLOGIE + & idem : antologiezh f.-ioù,-où (Diwan + & dibabad m.-où…)

ANTHON (NL H-Savoie – cf. gaul ante- + dunon : devant le fort...)

ANTHRAX + & cf. ouignonenn (Prl) 

+ (2000) idem : jeu an « anthrax »

ANTHROPOPHAGE + & l. : debrerien tud (pas de mut. / compl. génitif)

+ (noirs anthropophages) cf. (FhB 19° : peur de l'anthropophagie des noirs – aon) e rafe ar voricotet fest ( / friko) gante (missionerien...)

ANTHROPOPHAGIE + & cf. (FhB 19° - L) = dibri (tud) er-c'hris (> kriz)

ANTI- + & (Mat.<JM) idem : antikommutativ(el), antiholomorf(el), antirefleksiv(el)…

& antiaérien > enep kirri-nij

ANTIBES (NL 06 < gr. Antipolis : devant la ville de Nikeia – colonie grecque)

ANTIBOIS (& var. antébois & antebois < artebois - Rob. o.i.) cf. goulazh(ennig)

ANTI-BRUIT (dispositif) cf. eneb an drous / enep-trouz (& harz-trouz – Plouvagor...)

ANTI-CHAR cf. enep-kirri

ANTICIPATION + & raksell,-ed(où) m.-où: dre raksell (Diwan)

ANTICIPER + (par ext. > prévoir) & rakselled / -et* + ragempentiñ

+ (récit – Narrat.) rak-danevelliñ… (Diwan)

ANTICORPS enep-korf

ANTIDÉPLACEMENT (Mat.<JM) idem > antidiblassamant/-s-

ANTI-DUMPING idem

ANTI-FADING (angl. – Ciné) idem

ANTI-GANG idem : en anti-gang ‘oa-hi

ANTIGUERRE (Rob. 2005) > ENEP-BREZEL (& eneb ar brezel)

ANTI-HALO idem (& cf. enep-kelc'h – a-bell / a-dost fed al loar)

ANTIHERMITIEN (Mat.<JM) idem : antihermitian

ANTI-INFLAMMATOIRE enep-tanijenn

ANTI-JEU enep-c’hoari (& eneb ‘jeu)…

ANTIMILITARISTE + (spered) enebarme (YG)

ANTIMONDIALISATION > eneb-globalizañ (& -bedelaat)

ANTINOMIE + (arab ithmid ﺩﻤﺛﺇ - A.I.) & antinomi, -enn (Diwan) f.-

ANTINOMIQUE antinomik, & -iel… (Diwan)

ANTI-PAPE enep-pab

ANTIPARALLÈLE (Mat.<JM) idem : antiparallel

ANTIPARALLELISME (Mat.<JM) idem / antiparallelism (& -parallelded – JM)

ANTIPATHIE + HEG m. : heg ouzh honnezh (T<JG)

ANTIPATHIQUE + (fam. – pers.) PENN-KOKO (T<JG)

ANTIPHRASE antifrazenn f.-où (Diwan - & > eneblavar) : dre antifrazenn

ANTIPODAIRE (Mat.<JM) idem > antipodär(el)

ANTIPODE + idem : en he antipod (Laouenan c 1830 / 284) 

& (aux) antipodes cf. pl. (v-br - treit - controlion) > kontrolion

ANTIPOISON / DIVULUM (Prl)

ANTIQUE + (v-br entic – L.F. 161) > AÑTIK / entik (& cf. « Bar antic » - Rennes)

ANTISÉMITE + 1. idem : antisemit – antisemited int…

ANTISÉMITISME idem : (an) antisemitism

ANTI-SPAM (cf. spam) idem : un anti-spam

ANTISYMÉTRIE (Mat.<JM) idem > antisimetriezh f.

ANTISYMÉTRIQUE (Mat.<JM) idem : antisimetrik (& -eg/-ek)

ANTITHÈSE   antitezenn f.-où (Diwan)

ANTI-TOUT enep-tout

ANTOINE + / SANT  ANTOEN  (W)

ANTONOMASE (gr. : ex. un ‘harpagon’…) idem

ANTONYME idem > antonim m.-où (& -enn + enepster – Diwan)

ANTONYMIE idem > antonimiezh f. (Diwan)        

ANTONYMIQUE idem > antonimik (& -iek – Diwan)

ANTRAIGUES (NL Ardèche : entre eaux & cf. gaul inter ambes gl V 8° = inter rivos)

ANTRE (m.) & cf. groc’h, kaù…(Prl)

+ antres moussus (Ronsard) > toulloù manek

& un antre atroce et infâme eun toull a boan hag a vez (Bertou – Lemenik / toull-bac’h)

ANTUÉJOULS (NL 15) > ANTEUIL…

ANUS + & (enf.) toull kaka (HB)

& (hum. / pers. assise) ar born (war e c’henoù – T<JG)

+ anus de poisson begel ar pesk (T<JG)

ANUYTER (16° < Pléiade) > (var. / NOS>NOZ-) noseiad / nozeiat*

« ANV » (gallo = orvet) cf. var. anañ < anaf  (C ana(u)ff)

ANXIÉTÉ + & (cf. poan-spered)

& une mer d’anxiété ur mor a dourmant (T<JG)

ANXIEUX,-SE,-MENT + (parf.) DINDAN E AON (T<JG)

ANXIOGÈNE cf. enkresus / -z-*°

ANXIOLYTIQUE idem, & (lousoù, traoù…) dienkresus…

ANZÈME (NL Creuse < Anzisma : superl / gaul anco- (re)courbé / méandres – Internet) 

AORISTE (gr. -os : indéfini) idem : an aorist

AOSTE (NL & Isère < in pago Augusta… & cf. août + eost) : Val d’Aoste > Traoñ Aost

'AOUN (NF arab & ‘awn ﻥﻮﻋ aide : ﻪﻟﻟﺍ ﻦﻮﻋﺒ  bi-'aoun allah par l'aide de Dieu - cf. dre c'hras Doue, & Doue d'ho prezevo / sikouro !)

AOUSTE (NL 26… & cf. Aoste < Augustus - & cf. > EOST)

AOÛT + (gaul. 11° mois Cal. Coligny (a)edrini // eiz-, irl aith ardeur < ie *aidh // lat > été – Del. 33)

& mi-août (& var. – gallo) HANTER EOST

[NF Leost(ic) & -lai – Laustic…] > an EOSTIG

AOÛTAT DIAOULIG (MIS / MIZ*° EOST Prl)

AOÛTEMENT n.vb. eostañ (& cf. eostwezh…)

AOÛTIEN,-NE + cf. eostig pl. eostigoù (Helias / mezevenigou)

AP (verlan < pas : j’connais ap) > (var.) kët (keut) / chet (W) : n’anavan chet

AP (2 – apocope < APPÉTIT)

& bon ap’ > appétit traou dehe ! (traoñ dezhe – EE)

APACHE (amérind. Apachu = ennemi)

APADANA (Archéo.) idem

APAISER + HABASKiñ (d’he foan - Wi<FL & an droug Wi<PYK)

+ DISTAN a ray dehi (Prl)

& apaiser notre faim torriñ hon naon (& terri an anken – T<JG)

A PARI (lat. - cf. e par) idem

APARTÉ & a-gostez, « a parte » (Diwan) 

APATHIQUE… + VEN (Prl) + CHOR(ENN, & -ez*° – W<PYK)

& pers. apathique (f. – T<JG) unan fiñv ebet enni & (déprimé) marv ar laou war e galon (TK<MxM) & rester apathique (personne inactive) CHORENNiñ (W<PYK)

APAX > HAPAX (idem)

APELLES (NL Gironde < gaul aballo pommier)

APENNIN(S – NL ital. Apennino / -ni < celt penn – Rob. NP)

APERÇEVOIR + = speurmantein (Prl) & apersevet ‘m eus ‘hanout (Kef’ – TK)

& la fleur s’aperçoit par transparence (porcelaine – T<JG) > ar fleurenn a vez anavezet dre ar gouloù

APERÇU + & un damskeud diouti (T<JG)

APERT,-E,-MENT (anc frç < apert(ure) < lat. : apertement – Rabelais = ouvertement) > DIGOR-FRANK (& cf. / apert)

A PEU PRÈS GOZIG…(Prl)

+ des à peu près > ‘gozigoù ( / Cozigou NF)

APEURÉ,-E + (AONET) + dàet aon dehi (Prl)

APEURER + (& impressionner) LORC’Hiñ (W<PYK)

& (enfants – avec le loup) BLEIZañ (ar vugale – T<FV)

APHASIE idem 

APHÉLIE (Mat.<JM) idem: afeli(enn,-où)

APHÉRÈSE + idem : aferes / -z*° (& dibenno – ex. (auto)car… & Rikaned)

APHORISME & idem : aforism m.-où (Diwan)

API + (pomme < NP Apius) = (avaloù pichoned ruz) > pichonê (T<JG)

API (A.P.I.) / IPA

A-PIC & cf. a-blom… + (n.) un a-blom

APICULTURE & desav gwenen…(Prl)

APION (gr.) idem

APITOYER +

& s’apitoyer sur eux + TRUANTal dezo (T<JG)

APLANIR + / KAMPOU(E)Siñ / -Z-*° (Prl)

APLAT / A-PLAT Cf. (n.vb.) ur plataad, appr. PLAD : war blad / plad an Erw… & cf. (plate-forme etc.) LEURENN f.-où (forn…)

A-PLAT > APLAT

APLATI,-E & fri plad ! (Prl) 

& parf. (roue) DIC’HWEZET (Dp)

+ (Mat.<JM) plataet: un elipsoïd plataet

APLATIR + pladiñ ‘ra ar yar ( / kog – Prl)

& parf. (comprimer) GWAEGañ : me vo gweget (T<JG = Ph)

APLATISSEMENT + (Mat.<JM) PLADADUR (& platadur)

APLOMB +

& d’aplomb + (appr. – meuble) en e blaen (T<JG)

APLOMBER (Can. : mettre d'aplomb) PLOMañ (ar berchenn...)

APNÉE (gr. apnoia) idem : chom en apne.

APOCOPE idem : apokop (ex. : ar sine…)

APOCRYPHE & idem : apokrif (& -ek, -enn & « anwir » – Diwan)

APOGÉE + (Mat.<JM) idem > apoje(enn) / apogeenn f.- (JM)

APOLLINAIRE (jusquiame – gaul. belenuntia > belenion… - cf. NP Belenos) > belen-

APOLLINIEN (lat. Appolo // Apollon – gwerz…   cf. Belenos) idem : apolinian

APOLLON (gr. // Lug – doue > Lugdunum…: doue al luc’h hag ar gened – Sergent - & ? NL -Luc) + = Apollon, Merkurïus, Venus ha Jupiter... (& doueou ar parnass – J.Conan)

APOLOGIE & idem : apologiezh f. (Diwan)

APOLOGIQUE & idem : apolojik (& -iek, -iel – Diwan)

APOLOGUE & idem : apolog m.-où (& -enn f.-où – Diwan)

APOPHONIE (ie: a/e…) idem : apofoniezh f.

APOPLEXIE + BARR : cherriñ barr (Heneu<GB)

A POSTERIORI idem (latin) (Mat.<JM)

APOSTROPHE & idem : apostrof n.-où (& -enn f.-où – Diwan)

APOSTROPHER + & ha me dak dezhañ (T<JP)

APOSTUME (16° = enflure, tumeur – Cl.Marot / bourse) > (bosse etc.) APO(S)TUM

APOTHÈME (Mat.<JM) idem : apotem

APOTHÉRAPIE (Rabelais = hygiène) > idem : apoterapiezh (f.)

APOTOME (Mat.<JM) idem : ur segmant apotom

APÔTRE +

& encore un bon apôtre ! > unan mad all ! (T<JG)

APOTROPAÏQUE (Ling.) idem: apotropaik

APPARAÎTRE + ‘benn neuzen e komanse an trakteutien donet (Prl) + parf. > DISOC’H (W)

& jusqu’à ce qu’apparaisse le chaton dans le saule ken na deu ar c’hazh en haleg (T<JG=Ph)

+ apparu : aparesset ( / disparesset /-s-*° - T… // paraître cf. parissa’ – K\veyer)

APPARAT + & avec apparat > war an ton bras (T<JG = Ph)

APPAREIL +

& dans le plus simple appareil + noa’h èl ur pesk (Prl)

& appareil respiratoire pour asthmatiques souf(l)edoù (Prl)

APPAREILLER + (q.chose, qun) cf. ardivinkañ (ud.)

APPAREILLEUR (maître-maçon) Cf. (m-br – S.Barba) An mestr / mestr-mecherour…

APPAREILLEUSE (anct = maquerelle) Cf. (h)oulieres /-ez*° & oulyeres (K\veyer – 18°)

APPARENCE + (cf. anc. celt. prit- > pred & trad. – m-br. & NL Combrit, NF Prigent etc.) + & aparañs f.- (FF)

+ apparence extérieure (selon l’apparence – T<JG) DIWAR-BENN : yac’h diwar-benn

+ sale apparence STRUJ m. : ur struj warne ! (T<JG = Ph)

+ plus une apparence qu’une réalité > muioc’h a voged eged a dan (T<JG)

+ en apparence > (braw, kaer…) DA WELET : an aval zo yac’h da welet

APPARENT + (Mat.<JM) idem : aparant, & war-seblant (J.M.)

APPARITION + =

& de la Vierge etc. cf. (néol. – dér.) emziskouez (ar Werc'hez...) m.-ioù...

& apparition du soleil BARR-HEOL m.-(i)où- (T<JG)

+ faire son apparition (météo etc.) > ar glaw en em gavo…

+ (une) apparition du soleil (ur) BARR-HEOL m.-où- (T<JG…)

APPAROIR (vx) cf. (m-br. & ? gall. ystlen) stlenn-

APPART cf. LOJ(ERISS / -EIS)

APPARTENIR + BOUT DA… (W / BOUT DOC’H… dépendre de… - Heneu<GB)

& il leur appartenait d’y rester (ma oa brao dezo) e oa dezo beza chomet eno (T<JG)

APPAS + cf. sach (& disach > chech-dichech – Prl)

APPASSIONATO (ital.) idem

APPÂT +

& (crabes pilés) STROUILH coll. (T<JG)

+ sans appât (hameçons – higennoù) DIVOUED (T<JG)

APPAUVRIR cf. ar paour pa binvi’ka / ged an niaoul e ya (Prl) + & (cf. diwadañ an dud)

APPEAU / APPEL (cf. anc. celt. gar- > garan, garm, gervel & Garonne…)

APPEL + GALWADENN f.-(Prl)

& appel à danser galv da zañsal, & rimañsell / rimoustadell f.-où (kan ha diskan – LJS)

& série d'appels (& cris - Ki<GG) CHOUADEG  f.

APPELATIF,-VE (ger-)gelven, & idem…

APPELANT,-E + (cf. gaul. garumna > NL Garonne…)

APPELÉ,-E + (Relig.) cf. ar re o deus bet appel… (18°)

& appelé pour le service milit. + savet evid ar servij (T<JG)

APPELER + (cf. gaul vb. gar-//garm: gariedit – Del.)

& parf. (en hurlant) HUCHal (d’ub. donet d’e verenn – Prl - & cf. « hieval » < dec’helvel…)

& appeler en criant (ou en écho...) cf. DICHOUal (ub – Ki<G.G.)

& appeler pour qu’ils entrent galv (& hop, kri) anezo en ti ! (T<JG)

APPENDICULAIRE (adj. & n. –Zool.) > a-zivilh(onig) > “azivilhonigoù”

APPENDICULE (vx = appendice – ex. Montaigne 16°) > divilhonig m.-

APPENDRE + (LAKad /-at*) SKOURR (Prl & Ph… & cf. Prl skourrailh / spontailh)

APPENZELL (NL Suis. – from.) idem

APPENTIS + & un appentis attenant ur penndi stok en ti (T<JG)

& (da glenkañ oustilhoù) en apanteiz (F.Peru)

APPÉTENCE + & > elbouedañs f. (MM<JCLR)

APPÉTIT + & (cf. digor e galon, yac’h e galon, & naon d’e voued – T<JG)

& j’ai de l’appétit n’eo ket klañv ma c’halon (= yac’h – T<FP) 

+ avec appétit (debr) ER-VAD (T<JG) & ged yec’hed (W<GH)

& bon ap' cf. (fam.) plantit traoù en ho pou(z)elloù ! (KT < MxM + & cf. bouffe et fiche-nous la paix ! plant traoù en da fas ha chom sioul !)

& manquant d’appétit SINAC’H  (L…)

+ cf. debret leizh kof, sachit ganeoc’h hardi’ ! (T<DG)

& ayant (& donnant) de l’appétit cf. (W) apetus/apitus

APPLAUDIR  +  STRAKal (an) daouarn (da… - Prl)

APPLAUDISSEMENT + / STRAK- : strakadeg daouarn (T<JG) & strakerezh daouarn (Prl)

APPLICATION + (Mat. JM) > n.vb. aplik-, & -adenn f.-où (e / war…

& applic. d'une couche de peinture (ober) ul LIV /li:v\f/ K & liwadur / livadur m.-ioù (Heneu<GB)

& cf. JAP : Juge d’Application des Peines =

APPLIQUÉ,-E + (Mat.<JM) idem : (mat.) apliket, & « arveret » (JM) 

+ (à…) & aketet d’an dra-se (er skol – Ti)

APPLIQUER + [APLIKañ…] + arverañ + (Mat.<JM) : matematikoù apliket (& arveret), & lakad ar soñj gant : laket ho choñj get hoc’h labour (Prl : applique-toi à ton travail)

+ & aketiñ (Ti)

APPOINT + & bout ‘peus monaï ? (Prl)

APPORT + DEGASS / -AS*° : digass ebed (Ph) & cf. (le fait de porter) port(ez)…

APPOSER + & on a apposé le cachet de la mairie sur mes papiers & skoet kached ar mêri war ma faperoù (T<JG)

APPOSITION + kenlaka-, & -adur: kenlakadur m.-ioù (Diwan)

APPRÉCIER + parf. (var.) ESTUMein (Prl) + BOURRiñ (ag ud. - Wu), & anehoñ (Wi<FL) + SAVOURiñ (da ub gant ud – Y.Gow<HB)

APPRÉHENSION + PREDERI  (& var. > perderi, perdi – W) : n’en doe ket c’hoazh perderi (treizhour / mor – 19°) + & bac’hle / « barhle » ‘neus kôjal (Prl)

APPRENANCE > (an) DESK m.

APPRENANT,-E DESKER m.-ion f.1 & cf. (asso.) DAO (desk- d’an oadourien)

APPRENDRE +

& ça t’apprendra (de l’esprit) evel-se e savo skiant dit ! (T<JG)

APPRENTI + deskadour (Y.Gow<HB) = (Chon) deskader m.-ien : me voe deskader (BTP)

APPRENTISSAGE + & parf. MICHER  f. (Heneu<GB : ar vichér) : àr ar vicher

APPRÊT + AOSEREZH (/ouz«rEh\x/ Prl m.-où)

& apprêt culinaire cf. KAOT  (m. & coll. – GG)

APPRÊTER + DANZEN : o tanzen mont (Go) + (q.chose…) PRESTañ : prestañ hennezh (T<JG = fichañ lein)

+ s’apprêter (pers. / vb) en em aprest (W1880<PL)

& si vous vous apprêtez à partir... mar’d oc’h da vont (T<JG)

& parf. (plat - viande & soupe etc.) TEMZiñ (soubenn – Prl…)

APPRIS,-E +

+ (anct = éduqué – cf. > malappris) = DESKET (-kaer…)

APPROCHANT + (ud) TOST ; GOSI’/GOZI(K)…

APPROCHÉ,-E TOSTAET (Mat.<JM…)

APPROCHER + & n’eo ket braw tostaad ho fri du-se (Prl)

& dix heures approchent (ped eur eo ?) – ez a da zeg eur (T<JG)

APPROPRIÉ,-E + cf. (m-br / sentence) aprophetoch > APROP®ETOC’H ? (yn cymeradwy – gall.<Lewis)

+ cf. (appr.) PROP®IG (eo) & cf. (adéquat...) : outils appropriés benvegoù adas / azas (MM)

APPROPRIER 2 (Région.) PROP®IKAad / -at*

APPROUVER + & (n’on ket evid) mont a-du ganto (T<JG) + cf. TUiñ g’ (Prl)

APPROXIMATIF,-VE,-MENT TOST (DA VAD…), & war ventez kement-mañ (T<JG)

APPROXIMATION + & cf. (FF) tostadenn, tostadur (Mat.<JM)

APPUI +

& chercher des appuis (en commençant à marcher – ERN.< HB) mont oc’h / ouzh harzoù

& des appuis (fig.) > tud d’e sikour

APPUIE- (bras, main, tête…) HARP- (brec’h, dorn, penn…) & cf. (m-br) apoe m.-ioù... var. (& auvent) apoueilh m.

APPUYÉ,-E HARP (enno, eno, ouzh an ti – Ph = T<JG)

& a-harp (ouzh… - T<JG)

APPUYER + & fortement (cf. gwaskañ war...)

ÂPRE + (awel) gast (en aod – T Go<FP - & cf. m-br garu > GARW an amzer – JG & rep…)

APRÈS (bas lat. ad pressum < pressus / post-) 

+ d’après lui & reùé pèh neus laret (Prl) 

+ en après (16° = ENSUITE) > en o goude… 

& demander après qun goulenn àr-lerc’h (ub. - W)

APRÈS-DEMAIN & an dei’ àr-lerc’h ‘benn ‘c’hoa’h (Prl) & a-barzh daou zeiz (W<GH)

APRÈS-DÎNER (16°) > (ar) goude-koan / -lein

APRÈS-MIDI + AR-LERC’H KREISTEIZ (W) & (une…) & ender’iah (Prl)

& l’après-midi d’un étudiant enderviad ur studier

APRÈS-SKI… cf. àr-lerc’h-ski…

A PRIORI idem (latin)

APSARA(S - Myth. < hindi : déesse) idem

APSIDE (Mat.<JM) idem : apsid(enn,-où : eeunenn an apsidennoù…)

APURER +

& apurer les comptes lakad war o rez / reizh (T-Go<FP & cf. m-br)

'AQBA (arab ﺔﺒﻘﻋ : côte = montée - NL...) =

AQSA : al-Aqsa (arab ﻰﺴﻘﻻﺍ ﺪﺟﺴﻣ ﻞﺎ : mosquée de Jérusalem – p. 285 - & cf. ﻰﺴﻘﻻﺍ ﺀﺍﺩﻬﺷ  s&uhada «l aqsa : martyrs d’al-Aqsa…)

AQUA- (lat. – cf. celt. douro- < dobro… - NL Douvres etc. + & cf. eien/eion pl. < ie...) idem: aqua-planing…

AQUACOLE + & tachenn-vor f.-où-mor (W)

ACQUEDUC + (lat. aquQ ductus) & cf. (panneaux carhaisiens etc.) kaon-dour (Groñvel > Mael > Kareiz / Vorgion)

AQUIFER (angl. : a schist aquifer…) idem : aquifer

AQUIFÈRE + idem : aquifer…

AQUILA (lat. : arme-enseigne) idem (cf. lance < gaul.)

AQUILIFER (lat. : porte-enseigne) idem (cf. lancier…)

AQUILON + (emprunt v-br au latin : sol in dehou, luna in aquilon soleil au sud, lune au nord – L.F. 70)

« AQUOUÉ,-ER » (gallo : chiens accolés après coït + aquouer les chevaux) cf. lostañ & -et + STAG (dre o lost…)

AR- (NL < celt ar(e) : devant...)

& ar- (? celt. : eau) / NR

ARA (tupi) idem (& perroked bras)

ARABE + (cf. arab ﺈﺑﺭ ﺎﻋ arbi > NF Larbi... & cf. arabe عarbi, -ya / عarabiyya…) 

& chiffre arabe chifr arabeg (Mat.<JM)

ARABESQUE +

& (anct = arabe – Montaigne : - nous nous latinisâmes… j’avais plus de six ans avant que j’entendisse non plus de français ou de périgourdin, que d’arabesque > latinekaat a raemp… e oan ouzhpenn c’hwec’h vloaz ken a intentis muioc’h galleg pe perigourdeg eget arabeg)

ARABICA idem

ARABIE + (arab ﺓّﻳﺒﺭ ﺎﻋ > Arabïa / عArabiyya…)

ARABISANT,-E arabegour m.-ion f.1

ARABITÉ cf. arabelezh f.

ARABLE + & non arable douar kri’ (Prl)

ARABO-ANDALOU,-SE idem > arabo-andalou (& -uz…)

ARABOPHONE arabeger m.-ion f.1

ARAC(K) > ARAK

ARAFAT (NL : éminence, haut lieu [araf ﻒﺭﺀ] de pèlerinage à la Mecque & cf. HAJJ + NP – arab ﺖﺎﻓﺭﺀ ‘Arafât – p. 428)

ARAGNON (NL < gaul. agroniono bois de prunellier – cf. irinenn) =

ARAIGNÉE + & var. loc. « kalùid »… : guele er golhuidenn (Prl) + douar kanvid (en ti) & kaoc’h-kevnid (GH : « korhgianig ») / gwi kenvi (KT<MxM / gwioù/gouelioù keonid T+K - & cf. KEMENER m.-ien > toute araignée – TK<MxM)  

& aux pattes fines et au corps en boule KARRAD FOENN m.- (fig. – E<DG) + (hydromètre : ar. d’eau) KASTELL-EOST m.- (T<JG) = KEMENER-DOUR m.-ien- (FF)

& (de mer – cf. crabe) KEVNID (-MOR), MORGEVNID coll.-enn > ur vorginidenn (T<JG), parf. surn. KEMENER + (jeune araignée = « moussette ») krank pilhaouaer (F. de Beaulieu – Télég.)

ARAIRE + (cf. arare = laborare & celt. aratron > arar) / & arar goad / gozh (Lu<J.R. + Ph)

ARAK / ARAC(K : liqueur de palmier < arab araq (at-tamr) vin – de palme) idem : arak

ARAMÉEN,-NE (hebr. Aram Syrie > arab ﻲﻣﺍﺮﺍ : arami – p. 9) idem : aramean m.-ed f.1

ARAMIQUE > ARAMIS

ARAMIS (gaul Aramis… nautae & aramici : « aramiques » - D 30) : Aramis (NF & NL)

ARAMON (théonyme & NL Gard + cépage < gaul. aramo- calme, lent… // gall usu. araf = angl. SLOW > ARAF – injonction peinte sur routes G.B. & cf. D 44)

ARANDAS (NL Ain < gaul ar(e)- & randa limite)

ARANDON (NL Isère < gaul ar(e)- & randa…)

ARANTÈLE (cf. araignée) Cf. gwi- kevnid (coll.)

ARAR- (lat & celt < ie *ara- labourer & araire / arar)

& NL Arare & dér. =

ARARE (NL) > ARAR-

ARATOIRE + / -ARAT*

ARAUCARIA (plante < Chili) idem

ARBENNE(S – NL Savoie… < ? alb- & cf. arbenn / gaul arepennis)

ARBENT (NL Ain) > ARBENNE

ARBI (arab arabi /  عarbi = arabe indigène – cf. NF Larbi…) idem

ARBITRAGE cf. arbitre + (Ph : tridéeg < ) TREDEEG /-OG

ARBITRAIRE (Mat.<JM) idem > arbitrel (& -er), & (adv. -ment) end-arbitrel

ARBITRE + faire l’arbitre (& l’arbitrage) ober tredeeg (« tridéeg ») ‘barzh an ti (Ph<PM)

ARBITRE (LIBRE-) + & cf. tid…

ARB(E)LÈSE (& larblèse, larblaise – arg. Brest : rôti de porc) cf. rost kig moc’h

ARBITRE + (Droit) TREDEEG m.-ien (& tredeog L / tridé(e)g K – Y.Gow<HB)

ARBOL (esp.) : el arból de Guernika (esp. – cf. basq. B Gernikako zugatza / (zu)haitza…) gwezenn Gernika

ARBORER + DOUGen (bannier – W)

& arborer le pavillon lakaat pavilhon er-maez (W<P.Go)

ARBORESCENCE (Informatique) cf. gwezad (& ar gwezennoù…) & dru- (dru-wids > druide drouiz…)

ARBORETUM (lat.) idem (& cf. gwezeg f.-où)

ARBORI- (lat. – cf. celt. uidu-…> gwez-) idem

& arboriculture (ar) sevel gwez

ARBOUSE (prov. arbousso) > idem

ARBOUSIER (cf. arab ﭻﻧﻠ len(d)j) : gwez(enn) arbous… coll.-enn(-ed)

ARBRE + (gaul. uidu arbre & bois + prenno & bilio- > bille de bois – D 268 & 213…) + (loc.) un  (n)erùenn (Wu / ur weienn derù Prl) & ar gwezennoù (eno + gwezad Wu<FL & > en arwenn – Wu) 

& arbre de calcul… gwezenn jediñ… (Mat.<JM) 

& l’arbre de vie ar wenn a vué (Th. trad)

& arbre mort (argot = potence) Cf. ar groug : boued ar groug !

& les arbres cachent la forêt > ne vez ket gwelet kêr gant an tier

ARC + (cf. gaul. touga / tougi-, v-irl túag hache(tte) / arc D252)

+ (Mat.<JM) idem : gwareg-kelc’h

& arc de cercle gwareg-krommenn ; (valeur d’une fonction) cf. ark : ark sinus, tañjant…

en arc de cercle + a-wildro (rozell Wi<PYK < gwial a-dro)

+ Jeanne d'Arc « Janed Ark » (+ ark – Cupidon – K\veyer)

ARCACHON (NL Gironde < Arxasso – Boïens < gaul ar(e) & cassano- / chêne)

ARCANNE (craie d’artisan – lat. < arab ﺀﺎّﻧﺣﻟﺍ  al-henna / hinna : henné) idem (& klei(z) / krei ruz kilvizïen…)

ARCANSON (résine < NL Arcachon) idem

ARCASSE ( < prov. arcassa – Mar.) idem > arkass /-as*° n.-

ARC-BOUTER (q.chose & à q.) HARPiñ kreñv do’ (ub. – Prl)

ARC-EN-CIEL + GWARENN GLAW (Prl) & gwarig-ar-gl. (& gwadig ar gl.), gwalc’hadenn glô (E), gwalenn (& gwaremm) ar gl. (Ph), barrenn c’hlaw (Go - & barrenn korn ar glaw), -houarn, (& kordenn, seizenn) ar gl. (W), krommetenn (& kl-) ar gl. (& klommetenn ar blei’ – W - & lagadenn blei’, lost ar blei’, & tennerez deùr (W – cf. ArMen 2001)

& portion d’arc-en-ciel BORN  m. : ur born, seblant amzer fall (T<JG)

ARCHAÏSME + & hen- : henstumm (Diwan)

ARCHAL + ( < lat.-gr.) =

ARCHE : & (parf. loc.) VAOUT (Prl)

-ARCHE (gr arkhos : chef < ie // celt. argos & Comargos > irl arg champion – Del.)

ARCHÉE (gr. arkhe) idem

ARCHELL (Région. – Belg.: étagère) cf. astell (& planken (-bara)…)

ARCHÉO- idem: arkeo- & un arkeo…

ARCHÈRE Cf. toull-gwareg (m.-où-)

ARCHERIE (& NL L’Archerie – 35) cf. archerezh

ARCHI (apocope < Architecture) idem : ober « Archi »

ARCHI- : archi-faux (chant) na son na ton (Prl) ; archi-fou tremen sod (T<JG) ; archi-plein leun/lan-barr W ; archi-violent (pers.) > ur c’hi klañv (fig. – Prl)

ARCHIMÉDIEN (Mat.<JM) idem : ur poliedr archimedian

ARCHIVES + & (lieu – panneau) Diellaoueg f.-

& la chambre des archives (à l’église – trad. < JG) kambr an eneoù

ARÇON (NR 42 & cf. Arconce 71 < ar...)

ARCUEIL (NL 94 < Arcoialon < arx hauteur, sommet & gaul -ialon défrichement)

-ARD (suff. < germ.) idem : -ard (m.-ed…) ex. blechard, grosard...

& ARD- (NL – cf. celt-gaul arduo haut / v-br ard & v-irl lucu arda hauts lieux – D.)

ARDANNE (NL 49 < gaul ardu- / Arduenna – Internet) > ARDENNE

ARDÈCHE (NR > NL – Arctica < gaul artos ours) idem : en Ardech…

ARDÉCHOIS,-E (unan) eus an Ardech (& -ad / -is…)

& Ardéchois cœur fidèle (série) > Ardechad e galonad

ARDEMMENT + (fig.) HARDÎ (Prl)

ARDEN (forets of Arden – Shak. - & NF angl.) > ARDENNE

ARDENNE (& Ardennes an Arden(n) – angl. (forest of) Arden < gaul lat. arduenna silua + Artuas karnitu /arduas/ Acc pl. de th. En A  < ard- haut + L. 76 & Del. 54 : arduo- haut…)

ARDENNAIS,-E Cf. Ardenn-ad (f.-es/-ez* pl. -is/-iz*°) : Ardennadez e oa-hi

ARDENNES (NL – pl.) > ARDENNE

& Ardennes belges > (an) Arden Belj

ARDENT,-E + (lat. < ie / celt. arduo… haut) & (var.) FRIGNARD / & -T* (Prl)

& buisson ardent cf. (K\veyer - & euphémisme / sexe f.) bod-spern…

& nuée ardente > koabraj broud / brout* ( > NUÉE)

ARDENTES (NL 36 – Ardentia 11° / anc. Alerta – Internet)

« ARDER » (gallo = brûler – cf. ARDRE – vx) > LOSK(ein > -iñ…)

& NL (dér. Ardent, Arde(s), Ars,-in – cf. anc frç arser vb & arsin : forêt ayant brûlé / LOSK-)

ARDES (NL 63 < gaul ardu- haut)

« ARDESE » (gallo) > ARDOISE

ARDEUIL (NL Ardennes < gaul ardu- & -ialon haut défrichement)

ARDEUR + (gaul. & irl. gall. lato-, láth, llawd) + (sex.) FRIANTAJ (& var. frignartaj – Prl : friantaj zo ba hec’h revr)

& plein d’ardeur (parf. - T<JG) gwad (berw) enni, tan enno

& travailler... avec ardeur (parf. - T<JG) SACHañ warni...

& Vous me connoissez mal : la même ardeur me brûle [et le désir s’accroît quand l’effet se recule] (Polyeucte – Corneille > jeu de mots) > Fall em anavezit : ar memes gwres am poazh [ma kreska ar c’hoantad an efed a pa goazh]

« ARDILLE » (anc. & gallo + NL Ardille & L’Ardille + L’Ardilliée 22 & L’Ardillè & L’Ardillon NL 37 & cf. oc artiga terre défrichée < gaul.) > ARGILE

ARDILLÉE (NL gallo : L’Ardillée – 22) > ARDILLE

ARDIN (NL 79 < gaul Are-dunum Avant-fort – D.)

ARDITI (ital. : corps-francs < hardi & pl. + NF) idem : arditi

« ARDOISAGE » (néol. / tuilage – Music. – LJS) > (ar) meinglazenniñ

ARDOISE + (gaul. ardesia / artesia <aritisia / ard(u)ensis : Ardennes - Del. 48 // < lat. paries, parietis < Lambert 101,187, 191 & Lar.)

+ (arg. : dette – une ardoise) cf. (Chon) pikeres/-ez*° : g’ar bikerez ‘neus (BTP) / KOCH : lakad war ar c’hoch (Y.Gow<HB) + kroum (cf. kromm) : ar c’hroum – da baea (Li<YR)

& (d'écolier) = ardoasenn /-z-*°

« ARDOISER » (néol. – Music. – cf. ardoisage) > MEINGLAZENNiñ

ARDOISINE (chute d’ardoise brute) INTOL coll.-enn-où : intolennoù d’ober pavez (Y.Gow<HB)

ARDOIX (NL Ardèche < gaul ardua-… haut)

ARDON (NL < Ardun 12° - AIN & Suis. < gaul ar-+dunon sur fort < D.)

ARDRE (vx = brûler < lat ardere – cf. « arder » - gallo…) : ardre point (Cl.Marot – 16°) > LOSKiñ tamm & que saint Antoine m’arde (Rabelais) > ma vin losket get sant Antoen

ARDRES (NR 51 < gaul ardu- haut)

ARDRIER (L’A. – NL) > ARDILLE

ARE + (ie *ar- = & Mat.<JM) idem : AR

AREC (port. & ital. : palmier & aréquier > noix d'arec) idem : (kraoñ) arek (coll.)

AREG (pl. arab erg) =

AR(E)IN (fr-prov arein : petite avalanche de neige, NL Arin < ? gaul argios blanc < neige)

ARENA (lat. etc. / celt. graua > GRAE-…)

& (Can.: patinoire couverte) idem : an arena

+ > NL Arena(z) & Areney etc. (Jura) =

ARÈNE + (descendre) dans l’arène > (mont) ‘barzh al liss (cf. Bouët 19° : liss ! / gouren)

& l’arène (J. du Bellay = sable) > traeth (gall. / TRAEZH / TRÊZ)

ARÉOLAIRE (Mat.<JM) > « gorreadel » : vitesse aréolaire tizh gorreadel

ARÉQUIER (cf. arec) gwez(enn) arek coll. (-enn)

ARÊTE (Mat.<JM) = ker eus ur poliedr…

& poisson sans arêtes pesked dizreinet (T<JG)

AREU / A-REU (onom.) idem (& ober R-R-R…+ (film) RRRRR...)

ARGALI (mouflon – cf. arab ﻞﻋﻮ pl. ﻞﺎﻋﻮﺍ - p. 783)

ARGAN (arab arqân = ) : eoul argan

ARGANIER (Bot. – Maroc & Mex.) > gwez(enn) argan, & eoul argan(enn)

ARGANTEL (L’A. – NL 22 – gallo) > Argantael

ARGAS (gr. : acarien) idem

ARGENCE (NR & Argens < Argentia l’Argentée – gaul arganton argent – D.)

ARGENÇON (NL 37) > ARGENTON

ARGENS (NR Var) > ARGENCE

ARGENT + cf. glaou = (Prl) + (Tun.<NK) + billeoz, pikolo, pistaon, transaill & cf. syn. (Chon etc.) + > FRIC

& jeter l’argent > FENÊTRE

& jouer pour de l’argent c’hoari da arc’hant (T<JG = da vad)

& l’argent facile cf. (adage) Te soñj dit a vez graet an arc'hant amañ gant ar morzhol war an oaled ? (T<DG)

& (le règne de) l’argent roi (slogan PCF) / an arc’hant eo an taol ! (Tu<HL)

ARGENTAN (gaul. Arganto-magus lieu argentifère > & var. : div. NL Argenton) idem

& argentan / argenton (alliage) > NL =

ARGENTAT (NL Corrèze < gaul argento-rate rempart d’argent : argenté)

ARGENTAY (NL 49 < NP gaul Argentius – Internet)

ARGENTDOUBLE (NR – affluent Aude < Argentumdublum < celt-gaul dubr- eau – D 127)

ARGENTEUIL (NL 17, 95 < gaul. Arganto-ialon : défrichement argentifère – D.)

ARGANTIÈRE (NL Indre < gaul argento- Internet)

ARGENTIFÈRE + (cf. gaul. Argantomagus > Argenton & cf. -ialo > Argenteuil…)

& lieu argentifère « arc’hant/argantva » m.-

ARGENTON (NL div. & Argentan, Argenton-sur-Creuse... < gaul. Argantomagos > -us…)

& Argenton (L) = Arc’hantell (& ar C’hantell) & hab. + -idi (HB)

ARGENTRÉ (NL 35 & 53 < argento-rate rempart argenté – D.)

ARGIEN,-NE (d'Argos - gr.) idem : argian / arjian (& - Argos)

ARGIÈRE (Rabelais – 16° - cf. Algiers – angl. & esp. Argelia) > ALGER

ARGON (gr.) idem

ARGONAUTE (lat.gr. ArgonautQ Argonautes) idem (m.-ed)

& des mers que tes Argonautes ne connurent pas (Renan – 1876) > morioù dizanavezet gant da Argonoted

ARGONNE (NL < silua Arguennensis < *Arcuna forêt hercynienne / ercunion chêne – D.)

ARGOT + (en gal – surt. « argot de gueux » < 18°) LANGACH /-GAJ : langach chon (Pont-‘-Abad & ar Forest-Fouen’n), langach kemener (W), & lang-kouter (Ki > lankouta Elliant) + LUC’HAJ var. LEUC’HAJ / LUGAJ (lugaj-kouter Plozeved)

+ (Tun.<NK – propos & vb. = jaspiner) TUNODO, & iez / langach ar Roc’h

+ (anc. argot de couvreurs de la région de Morlaix) projur (Gourvil / tunodo)

+ (arg. Johnnies – Roscoff & GB) yezh ar Joniged…  (& cf. gregach – jargon etc.)

ARGOTISME cf. (var.) luc’haj

ARGOTISTE Cf. choner, tunoder m.-ien…

ARGOUSIN (port. < arab alghozz > esp. alguazil agent & huissier) =

ARGUENON (NR gaul. Are-genaua devant l’embouchure – cf. genoù & Genaua > Genève & Gênes / Genoa – D 149)

ARGUEIL (NL 76 < gaul. ? ard(u)- & ialon défrichement en hauteur)

ARGUÉSIEN (Mat.<JM) idem: arguesian ( < n.pr.)

ARGUMENT + = (Mat.<JM – m.br =) > ARGUMANT (kosinus, sinus…), & = arguzenn

ARGUMENTATIF + skrid arguz(enn)iñ ( < Diwan…)

& le discours argumentatif an diskour ( / prezeg) -arguzenniñ

ARGUMENTATION + (une) arguzadenn (Mat.<JM) ; (techniq.) arguzennerezh m. (Diwan)

ARGUS (Myth.lat.) idem

ARHNOUCH (arg. – beur : policier < arab) > LAHNOUCH 

ARIA (2) (Musiq. < ital. = air) idem : aria Bach / ARIA (1) =

ARIDE + & douar treut (Prl) 

& la terre est aride & ru’ eo an douar (T – NA / SEC)

& la Cornouaille aride > Kerne ruz (T<JG)

ARIÈGE (NR > NL – Aurigera : porte d’or / anct basq. Erreka – Internet)

ARIÉGEOIS,-E idem > Ariejis /-iz*° (pl.)

ARILLE (bas lat. arillus : grain de raisin) cf. idem (& resinenn/rezin-)

ARINCA (celt. : anc. céréale / gr arakos : vesce – D.)

« ARIONNER » (gallo = « rionner » / pdt etc.) cf. arroudenniñ (& reg(enn)iñ…)

ARIOSO (Musiq. < ital. / aria) idem

ARISER > AR®ISER

ARISTO + & cf. Conan : (an) istokrat(ed)…

ARISTOCRATE + an Aristokrated (Laouenan c 1830 / 192) & idem (arabe = )

ARISTOCRATIE +

(cf. – celt. *briganti > brient... / *riganti > rouant- : souveraineté – L. & gall pendefigaeth & pendefigion) & idem > aristokratiezh f.-

ARISTOCRATIQUE + & brezhoneg aristokrated ( / brientinion – LK / …)

ARISTOTÉLICIEN (cf. Aristote) idem (-ian m.-ed f. 1 & ad.)

ARITHMÉTICO-GÉOMÉTRIQUE (Mat.<JM) idem : aritmetiko-geometreg / -ek*°

ARITHMÉTIQUE (ad.) ARITMETIK (& -el – JM < gr. arithmos = lat. numerus)

ARITHMÉTISATION (Mat.<JM) idem > n.vb. & aritmetisadur/-z-

ARITHMÉTISER (Mat.<JM) idem: aritmetisañ,-iñ/-z-

ARLANC (NL 63 < gaul ar(e)- & ? lanc – cf. ling- saut & br lank)

ARLEMPTES (NL Hte-Loire < gaul Ar(e)-nemeton près du temple)

ARLEQUIN + & cf. var. (arlikon…)

& vêtement d’Arlequin cf. pik(e)mardet (Prl)

ARLES (NL 13 & 66 < gaul. are-late devant marais / zone humide – Camargue / latar) idem

ARLÉSIEN,-NE cf. -Ar(e)late & Arlesian m.-ed f.1

ARLET (NL Hte-Loire < gaul.) > ARLES

« ARLOUP(E) » (Wi = vorace…) > ARLOUP

ARMADA (esp. =) idem

ARMAGNAC ( < NL -ac) idem

« ARMANA » (gallo : almanach) cf. var. armanac’h…

ARMATURE +

& l’armature de la terre kalonenn an douar (mein – T<JG)

ARME +

+ (cf. anct gaul cateia & gaesum, gladius, lankea…- PYL)

& (arg. - TUN.) bided m. (& cf. litote : mouchouer-godell)

ARMÉ (n. <p.p. - cf. NF Larmet T) > armed ( < armet)

& armé jusqu’aux dents armet-klos / -kloz*° (& -klok)

ARMÉE +

(cf. anc. celt. budina, corio-, slougo & cat-erua > bezen, cor/-gor, lu & « kadervenn »)

& faire l’armée (g)ober e amzer-servij (Prl - & cf. en arme, dindan an armoù…)

+ (arg. Chon) e amzer skalf (skalf: 1. arme ; 2. soudard – BTP)

& « petite armée » (arg. Brest: dockers – cf. « chevaliers de Porstrein ») > = (an arme vihan)

ARMELINE (ital. armellina peau d’hermine) idem (& > ? « ermin(i)gen » m.)

ARMERIA (Bot. – lat.) idem (armeria) & appr. LOUSOU-AOD / LOUZOU*°-  (F.P.)

ARMISTICE + (& cf. gaul. indutio – PYL)

ARMOIRIE + & armer, e armoer : les armoiries des seigneurs armoerioù ar segneured (W<PYK)

ARMOISE + (lat artemisia < gr Artemis – déesse)

+ cf. gaul. bricumos / briginos ( // bre : berg - Del. 74), titumen (Del. 251< pseudo-Apulée)

ARMOISI (Rabelais : doux et souple / taffetas) > avronet (AVRON + -et)

ARMON cf. PARON (& pala(e)r, & kilhorou, laz(h)… (cf. Trépos 33…)

ARMOR + NL Castel Armor (22 / Lermot) > (Kastell) ARVOR

ARMORICAINS (cf. gaul. Are-morici : ante marini – gl 5°)

ARN (NR 81 & Arnave, Arnaye, Arnette…) > ARNON

ARNAC (NL Haute-Vienne < Artenacus – artos : ours – D.)

ARNAQUE + & (arg. Chon – BTP) TREUF m. : henne’ neus gwraet treuf din

ARNAQUER (var. harnacher – Rob. & verlan > « quénar » Jamel) = + (arg. Chon - BTP) > ober treuf d’un bennak

ARNICA (Bot. & Pharm.) = arnika  f. (SM)

ARNON (NR < Lysernon 14° & Arnon NR Cher < Ernodurum - cf. gaul. erno- aigle D 140 & er- / isara impétueuse & isarnon fer > NL)

AROBE > AR®OBE

AROL(L)E (Région. : fr-prov & NL id. & Arolec, Aroletta – gallo-rom. areilla > Suis. arolla pin de montagne < celt *arua conifère) > idem

ARONDE (anc frç – syn. < lat hironda) Cf. (var. Wu – 19°) darondell f.-ed : diu darondel

& en queue d’aronde > lost darondell / gwennell(ig)enn > GWENNEL...

ARONDE (NR 02 & 80 + Arondine 74 < gaul ar- & onna onde)

ARONDELLE (anc frç – Cl.Marot 16° & l’aronde – même poème) > (dim.) ARONDE

ARÔME + & (Prl) moue’h vad (& mad/mat)

« AROUTINER » > ROUTINER…

« ARPAILLON » (arg. – Bord. 1924 : faite comme un arpaillon = mal habillé) cf. houstet fall… & (hum.) BAZH (G)WISKET : evel ur vazh gwisket

ARPAJON (NL 15, 91 < arp = alpe) > ALPE

ARPAVON (NL Drôme < arp = alpe) > ALPE

ARPENAZ (NL cascade - H-Savoie - cf. gaul ar(e) & penn- > ARPENT)

ARPENT (gaul. arepennis > arependis – Columelle - & > esp. arapende // irl. airchenn < are- + cenn – Lambert 187 - & // br. & gall. arbenn ®encontre…)

ARPENTER + PASad / PAZat* (Prl)

ARPÈTE / -ETTE + (arg. Brest – arsenal : apprenti – & « gallo » = cf. all. Arbeit(er) travail(leur)…)

& (m. – Chon) deskader m. / DESKARD…

& (f. -ette) cf. ampeseres / -z*°

ARPION (arg. = pied < prov. Arpioun : griffe > mal aux arpions) Cf. (arg. TUN) pifo(ù)

ARQUÉ,-E + & kravazheg > diw’ar / diwesker grawa’heg (Prl)

ARQUER + & cf. je ne peux plus arquer ! n'on ket 'vit ker'hat ken ! (Ku - hum. trad. : compris kac'hat = chier – à cause de la palatalisation < lorsque la vieille du pays plin... venait à pied à Callac - foire etc.)

« AR®AB » (arg. beur : « la arrab » < ﺐﺮﻌﻟﺍ : de la arrab = des Arabes – A.I. & p. 424) > Arabed

ARRACHAGE + & n.vb : an tenna patatez (JG) + TENNAJ (betrav… - Prl) = TENNEREZH (f. – W < PYK)

ARRACHE + elle est à l’arrache (arg. – jeune : vite fait, & de justesse) pres-kaer zo warni, & goll bres warnehi ( = gwall)

& arrache-bouche / -gueule (un) ur freuz-genoù (al loaioù fao – T<JG)

ARRACHER + & arracher à la main (Fucus - goémon) DIC’HRAPañ (liken Tu<HL / diframmañ, krogata)  & (fig. : arracher la gueule) DIGRE(Ñ)CHENNiñ (Wi<FL)

& s'arracher les cheveux tennañ e vlew... & (fig.) > bezañ mil nec'het...

+ s’arracher (arg. : s’en aller) TROC’H’ KUIT

ARRACHIS DISPLANTADEG (gwez, kleunioù & girzhier…- & div. – souches etc. + cf. diframmadeg) f.-où…

« ARRAGOTER » (gallo = >) RAGOTañ…

ARRANGEMENT (Mat.<JM) idem > (a)renkamant, & cf. aosadur / aozadur (Diwan) 

& (Musiq.) arrangements KEMPENN  m. (M.Vassalo – F3 2005 / s-titre)

ARRANGER +

& qd ça t’arrange ‘benn ‘tegouezhay ho traoù (W<FL + cf. CONVENIR)

ARRAS (anct Nementacum < gaul nemeton sanctuaire / cf. gaul. Atrebates < ad-treb-ates : hab. trève supplémentaire... & cf. > Artois) =

ARRE (NR Gard & cf. Arroux < gaul ar…)

ARRENTER Cf. (var. W / RENTañ renter) RANTiñ (RANTein)

ARRÉRAGES + RëStadoù dele (Prl) & cf. arrelach & arres…

ARRÊT + à l’arrêt an horloj oe àr e saù (Prl) ; arrêt sur image (un) arsav wa’r skeudenn…

& mettre un coup d’arrêt lakad ar®eST àr…(Prl) 

& sans arrêt (frapper etc.) & evel un dall (W – Heneu)

& aux arrêts (m-br) dalc’het en arretaou (Nouel)

+ (arg. – prozur < couvreurs de Plouescat) trê (m.) : lakaat trê

ARRÊTE-BŒUF(S = bugrane < bucrane) cf. lostigell…

ARRÊTER + les faire arrêter > lakad ar®eSt àr… & arretet gant… =

& arrête-toi ! (chevaux etc.) CHOM ! (T<JG) & pozet ! (Prl)

& arrêter (par arrêté – 1790s) arreti a reont…

+ (arg. – prozur < couvreurs de Plouescat) lakaat trê (d’al labour)

ARRÊTISTE (Dr. < arrêt) idem : arretist, & paotr an arre(s)toù m.-ed...

ARRIÈRE +

& arrière (interj. / chevaux... – Lu<J.R.) KUL !

ARRIÈRE-BOUTIQUE, & -CUISINE TI-BOUTIK (W<FL)

ARRIÈRE-CUISINE > -BOUTIQUE

ARRIÈRE-FAIX (vx - cf. placenta > var. loc. W gwarant + NF Goarant) GORANT (m.)

ARRIÈRE-GOÛT + 1. DISTAG m. (Wi<FL - & cf. diskrog Ph) : an distag ag ho chistr (Prl) + DIGOUT : un digout c’hwero (T<JG / Ph DIC’HOUT) 

ARRIÈRE-GRAND-MÈRE & mamm-geur /ïO:r/ (Prl)

ARRIÈRE-GRAND-PÈRE & tad-keur /taÈcO:r/ (Prl)

ARRIÈRE-MAIN & cf. kein an dorn (Prl)

ARRIÈRE-PENSÉE & + drek-soñj (Diwan)

ARRIÈRE-PLAN + en arrière-plan (de la Constitut.) en ADREG… (G.Lahellec - T<F3) & > en (a)dreg-leur (& « dregleur » - MM)

ARRIÈRE-TRAIN & cf. rukulamant (Prl=Ph)

ARRIMÉ,-E +

& mal arrimé link-ha-lank / ling-ha-lang (TK<MxM)

ARRIOU (NL < oc : ruisseau, cf. – esp. : arroyo = )

AR®ISER (Mar.) RISañ,-iñ / RIZ-: risañ gouelioù

ARRIVER + / ARRI(V)iñ  ( < ar+rive – lat ripa)

& je n’y arrive pas > (fam. & hum.) n’on ket evid ma bragoù (Big<FM)

AR®OBASE idem (& @ : at : … at wanadoo), & a losteg…

AR®OBE / AROBE (mesure esp. < arab ﻊﺑﺭ : u rbuع [xH) & quart < ar-roub / «r-rbûع le quart : dÑruk l« h4«msa u rbuع / «s-s«tta ġir rbuع il est maintenant 5H ¼ & 6H – ¼ ) + & cf. ( = hanter) rennad, & = (arroub)

ARROI (cf. désarroi… < anc. fr. arréer > angl. -array + & cf. (a)ere-… & > train bras…)

ARRONDI,-E + (ad. & n.) RONTAED / -ET* : (un) error a rontaed (Mat.<JM)

+ (objets divers) A-ROND (-KAER – Wi<PYK)

& mal arrondi (vêt. < T<JG) POSLES

ARRONDIR (usu. & fam. – argent…) LAKad / -at* RONT (Prl)

ARRONDISSEMENT +

+ (Mat.<JM) > RONDADUR 

& (Admin) & azrann pé arrondissamamd (Laouenan c 1830 / 146) +> 13vet pastell-gêr (EE)

ARROSABLE + (événement – arg. Brest…) cf. (daw) arrozi’ se !

ARROSAGE + (arg. : beuverie etc.) cf. charinkerezh (& charinkadenn – YD<BTP)

ARROSER + & ar bocedoù (Prl) ; bien arrosé (plantes etc.) arrozet mad (Tu<HL)

& (de rosée – cf. étym. ar-ros-) G(W)LIZHañ,-iñ 

& arroser q.chose cf. charinka’ (da yec’hed ub. < BTP)

« ARROUAH » (arg. beur < arab Alg.  ﻩﺍﻭﺭﺍ : a-rwâh ! /aÈrwQ./ > A-RWAH) > KERZH !

ARROW-ROOT (angl. – cf. gall. arorwt / saeth & gwreiddyn = saezh & gwrizienn) idem

ARROYO (esp. < rio – catal. riu – cf. basq. ibai…) idem

ARS (?) > idem

ARS (NL div. < arx : sommet – arrondi) idem ( / Arz : Arzh)

& Ars-en-Ré (NL 17 /ars/ – cf. Vascons / basq arritz chêne)

‘ARS (arab ﺍﻟﻋﺮﺲ : «l-ars le mariage & la noce – p. 413)

ARSENAL + (ital. Venise arsenale / arab ﺔﻨﺎﺴﺭﺘ  -  p. 67 < arab ﺻﻨﻊ fabriquer & fabrication > ﻤﺻﻨﻊ masnah atelier & usine etc. – p. 368) =

ARSENIC (gr. & cf. arab ﺦﻴﻧﺭﺯﻠﺍ : al-zernikh) =

ARSER (anc frç - & cf. gallo arder = brûler) > LOSK-, SUILH-, TAN-

ARSIN (anc frç : forêt ayant brûlé > ) bois arsin cf. koad-suilh… (& Koad Losket…)

ARSON (angl. – cf. gall. tan- : taniad & llosgiad + vb. tanio) > tan(añ)…

ARSOUILLE + (anc. frç souillart, & cf. souille = voyou < arsenal – Brest & l’Arsouille = l’Arsenal…) & cf. ampouailh…

& ces arsouilles ! > an TEIL-se ! (T<JG)

ART +

& France, mère des arts, des armes et des lois (du Bellay) > Gwa Frans, mamm an ardoù ( / arzoù), an armoù, lesennoù

ART- (NL Artas, Arthaz… < gaul artos ours) > ARZH

ARTAGNAN (NL 64 < gaul artos ours – Internet)

& cf. > NF D’Artagnan =

ARTAISE (NL Ardennes < gaul artos ours – Internet)

ARTAIX (NL 71 < gaul artos =)

ARTALENS (NL Art.-Souin 65 < gaul artos ours)

ARTANNES (NL 37 : Artannes-sur-Indre & NL 49 : Artannes-sur-Thouet < Artanna 11° < ? ar + tann < gaul tanno- chêne / Artos < arto-)

ARTASSENS (NL Landes < gaul artos ours)

ARTEFACT, ARTI- (angl. < artis factum fait d’art) idem

ARTEL (rus.: commune > coopérative) idem

ARTENAC (NL & Arthenay + Arnac < gaul Artonacus < artos : ours – D.)

ARTENAY (NL Loiret < artos ours)

ARTENSET (NL Dordogne : St-Martin d’A. < gaul artos ours)

ARTÈRE + / gwa’hiad (Prl)

ARTÉSIEN,-NE (Artois < gaul. & Arras < Atrebates : ad-trebates habitants, proprios)

+ (& cf. gall. ffynon artesaidd & ffynon a gloddir : feunteun a gleuzer)

ARTHAZ (NL 74 < gaul artos ours)

ARTHEL (NL Nièvre < gaul artos =)

ARTHEMONAY (NL Drôme < ? gaul artos ours)

ARTHENAC (NL 17 < gaul artos ours)

ARTHENAY (NL) > ARTENAC

ARTHEZ (NL Landes & Arthez d’Asson 64 / de Béarn 64 < gaul artos ours)

ARTHEZÉ (N 72 < ? gaul artos ours – Internet)

ARTHIES (NL 78 & 95 < gaul *are-tegia / attegia cabane – D 51)

ARTHON (NL Indre < NP Artonos : théonyme < gaul artos ours / -dunon)

ARTHON-EN-RETZ (NL 44 < artos & dunon : cité ours – v-br Arton / Ardon Rouuis > Arzon) Arzhon

ARTHONNAY (NL Yonne ) > ARTONNE

ARTHONNE (NL 62) > ARTONNE

« ARTHU » (gallo - cf. camp d’Artus – Huelgoat / gaul. Artos/-us arzh) > (étym.) ARTHUR + NF (& Larzul...)

ARTHUN (NL 42 < gaul Arto-dunum fort de l’Ours – D.)

ARTHURIEN -Arzhur: traoù Arzhur, & (lennegezh…) arzhuriek (Diwan)

ARTICHAUT + ( < ital. < arab ﻒﺷﺮﺧ al-karchoûf / khorchef / harsàufa ﻑﻮﺷﺭﺧﻠﺍ - & ﻱﮑﻮﺸ ﻲﻀﺭﺍ ardi chouki = artichaut épineux terrestre – p.10 / ﻦﻮﺮﺮﻘ  guernoun) = an articho (T<JG)

& un cœur d’artichaut > ur galon atrichaod

ARTICHAUTIÈRE PARKAD ARTICHAOD m.- (G.K.)

ARTICHE (arg. < artichaut) > FRIC…

ARTICULATOIRE (Ling.) -artikuliñ… & (appr. – usu.) -distilh (& -disklip)

ARTICLE + & à l’article de la mort e par ar marw (Ph = T<JG & cf. lardet eo e votoù – W)

ARTICULER + & il ne peut pas articuler n’eo ket evid disac’hañ ar gerioù (T<JG)

ARTICULET pennadig (-skrid) m.-où-

ARTIFICE + ARTIFISS/-IS m.- (& m-br) + & tro ijin (Diwan)

& sans artifices (style etc.) diginkl (Diwan)

ARTIGNOCS (NL Var < gaul artos ours)

ARTINIEN (Mat.<JM) idem : artinian

ARTINS (NL 41 < gaul artos ours)

ARTISAN + parf. MECHEROUR (Prl + m-br : an eil mecherour – S.Nonn) + syn. OUVRÏER  m.-ien (Ph : ur riñs-godell !)

& (h. de l’art) den a vecher

ARTISON + morzholig an ankoù (1900… & vrillette – A.Croix)

ARTISTEMENT cf. mod artist / arzour

ARTIX (NL Ariège < cas gaul / artos ours)

ARTOIS (& Arras < gaul. Atrebates habitants, v.irl. attrab, gall. athref domicilium – D 51)

ARTONNE (NL 63 & Arthonne 62 < gaul. – déesse Artona < artus ours) =

ARTOS (NL Isère < gaul = ours)

ARTU > ARTUS…

ARTUS > ARTHU®

ARUM + / bo’d aïdi (Prl =) 

& cf. (gouet) gaul. gigaros (gouet – Del. 151 & cf. « jarosse »…)

& (syn. pied-de-veau troad-leue + & cf. arab ﺔﻘﻮﻘﺑ : begouga)

+ fleur d’arum (par métonymie – T<JG) goulaouenn f.-

ARUSPICE / H- (lat. haruspex – cf. v-br & gall. coel augure > omen – NP v-br Ran Uuorgoel // hail)

ARVA (anc frç : pâturage < lat arva terra < ie ar- & NL > Arvel, Arvet…)

ARVE (NR 73 & 74 < Aturonna – gaul onna onde)

« ARVEÏ » (gallo : à revers) cf. a-c’hwen, a-gil, & amgin, tu-gin, tu ‘reneb…

ARVERNE + (gaul. Aruernos pl Aruerni & -icos < ? uerno – Lambert 34 & 200) > Arvern =

& Arvernes (pl. - cf. Auvergnats) > Arvernis /-iz°

ARVERT (NL 17 < gaul ar(e)- & uerna devant aulnaie)

ARVETEUR” (dial.N / joueurs de boules) / ARVESTER m.-ien f.1 (abadenn, c’hoariadeg)

ARVO (arg. – angl. & Austr. : afternoon = aprèm) > APRÈS-MIDI (& cf. > ab’dê – Ph)

A-RWAH (arab « a-rwāh ! » [QÈrwQ] Alg. & M-Est < vb ﺮﻮﺡ s’en aller – p. 261) > kae kuit ! ( / a-ji M + i-ja Tun. = viens ! (+ on s’en va ! – Alg.) / a-mši pars, va ! & sīr M. : va (-t-en) !)

ARYEN,-NE (ie & cf. ? celt. arios homme libre) =

ARZ /arz\s/ (Morbihan – gln artos & h-br arth-)

ARZON (v-br Ardon Rouuis C Redon / Arton > Arthon-en-Retz)

ARZON (NR Hte-Loire > NL Craponne-sur-Arzon – cf. gaul ar(e-) & duno près du fort / dubno-/dumno- profond)

ARZONNAIS,-E (f.) ARZHONENN f.-ed : en Arhonen (W)

AS  + (gr. : un – cf. celt. oinos…) + BOC’H m. (W<FL) + hennañ ‘zo ur pout ! (W<GH //)

& cf. (T<JG) > c’hwil, dañvad(ez), ebeul(ez), lapous, legestr, maout, pabor(ez), pichon…

« AS » (arg. verlan & aç < ça) : comme « as » > (var. evel-se…) & èl-sen…

& (arg.) askeum, asmeuk… > (var.) MO’S’

ASA FŒTIDA > ASSA F.

ASBESTE ( = amiante) idem

ASBESTOSE (cf. angl. asbestos) idem

ASCARIDE + (S)KOSS / KOSS / -OS*° coll.-enn : ur c’hrouadur skoss gantoñ (Prl – A.B.)

ASCENDANCY (angl. & cf. gall. y gallu uchaf : uhellañ galloud) idem : Synge hag an Asc.

ASCENDANT + (Mat.<JM) > « askennant » : chadenn askennant

ASCENDANT + & cf. tud-ïoù/-you*

ASCENDANT (sur qun) + & cf. (v-br >) arwarzh, & beli (war ub.)

ASCENSEUR +

& ascenseur social > ar bignerez er gevredigezh (f.-ed)

ASCENSORISTE > paotr ar bignerez…

ASCII (Inform.) idem

ASCOPHYLLUM (var. goémon) BEZHIN MOC’H (T<JG) + > M.M.

ASÉMANTIQUE cf. (étym. ?) di-ster, & idem

ASÉMIQUE « anster » (Diwan)

ASHKÉNAZE (n. pr. hébr. – Bible > Europ. / Méd. - juif - séfarade) idem > ashkenaz m.-ed

ASHRAM (sancr. : monastère) idem : ashram ar guru (gourou)

ASIADOLLAR =

ASIENTO (esp. : assise > contrat – Dr. & cf. i.e. > asez / azez*°) idem

ASILE + & cf. (camisole de force) > bar C’hrabanoù (Dp<PYK)

& bon à envoyer à l’asile mad t-da gass da Lesvèleg (Prl) 

& (anct : école maternelle) idem : an ‘asile’ (Abeozen)

ASLONES (NL Vienne) > ALLONE…

A(S)NIÈRE(S – NL div. < asne = âne – cf. azenerezh)

ASNOIS (NL Nièvre < gaul ana marécage & eaux)

ASOCIAL + (« asociable ») appr. TARAGN  ad. & g. (Ph) & tu vat erbet dezhoñ (W<GH)

ASPARAGUS (lat. – cf. asperges – & gall. merllys) idem

ASPE / ASPLE (all. Haspel = dévidoir à soie...) = & cf. syn. dibuner...

ASPE (NL basq azpe : caverne < pe sous)

ASPECT = (anc. celt. prit- > pred, pryd)

+ (Ling.) arvez ar verb (usu. ARVE(Z)IOU : des poses ou postures – Ph<PM)

& parf. (loc.) MODELL (Prl - & cf. pleus’)

& aspect terreux… + fesson an douar (war ub – T<JG)

+ (mine extérieure) cf. DIAVAES /-Z*° (santel... - Heneu)

+ à son aspect > (gwelet ‘vez) WARNAÑ (T<JG)

ASPERGER + & les asperger d’eau > STRINKañ dour warno (T<JG)

ASPERGES (lat